Seminarium translatorskie i spotkanie autorskie w Ołomuńcu

Seminarium translatorskie

W ramach działania „Literatura bez granic” realizowanego jako część projektu „Kultura bez granic” (2024–2026, nr projektu: CZ.11.04.02/00/23_003/0000038) Fundacja Olgi Tokarczuk organizuje wydarzenia o transgranicznym oraz interdyscyplinarnym charakterze, w tym seminaria translatorskie wybranych autorów i autorek z osobami tłumaczącymi ich książki na język czeski. Seminarium zorganizowane 10 października 2025 roku w Ołomuńcu, we współpracy z tamtejszą uczelnią, jest skierowane do wszystkich zainteresowanych sztuką przekładu oraz literaturą polską i czeską po obu stronach granicy, szczególnie dla osób studiujących filologię polską. Tegoroczne seminarium poprowadzi tłumaczka i poetka Zofia Bałdyga wraz z polską poetką Anną Adamowicz.

Literatura jest istotnym i szczególnym przejawem kultury, dialogicznym a zarazem autorefleksyjnym. Przekład literacki wymaga nie tylko zaawansowanych kompetencji językowo-kulturowych, wrażliwości artystycznej, wiedzy i rygorystycznego przestrzegania zasad, dzięki którym dzieło powstałe w języku odmiennym od oryginału można traktować jako tożsame z oryginałem, ale także szeregu innych zwyczajowo podejmowanych przez tłumaczki i tłumaczy działań, służących popularyzacji samego dzieła, często torujących autorowi czy autorce drogę w nowym ekosystemie wydawniczo-czytelniczym, a także w znaczący sposób promujących kulturę i literaturę całego kraju.

W seminarium translatorskim wezmą udział osoby ze środowiska akademickiego, odpowiedzialne za kształcenie przyszłych tłumaczy oraz przyszłe twórczynie i twórcy przekładów literackich z języka polskiego. Formuła seminarium polega na dialogu pomiędzy autorką i tłumaczką literatury polskiej, oraz rozszerzeniu dialogu w debatę, co da uczestnikom szansę zarówno pogłębienia ich indywidualnej wiedzy o polskiej literaturze i wrażliwości językowej, zadanie nurtujących ich pytań, jak i wzajemne poznanie się i usieciowienie środowiska polonistów i autorek i autorów po obu stronach granicy. Dla czeskich polonistów i adeptek i adeptów sztuki przekładu literackiego tegoroczne seminarium w Ołomuńcu stanowić będzie okazję bliższego zapoznania się z twórczością poetki Anny Adamowicz, a także z niuansami rzemiosła przekładowego, w oparciu o doświadczenia tłumaczki i poetki Zofii Bałdygi. Prowadzące omówią proces przekładu wybranych dzieł, jego techniczne uwarunkowania, jak i konkretne przykłady, pokazujące rzeczywisty stopień złożoności sztuki przekładu. Tom poezji Výmysl[ ]smysl Anny Adamowicz ukazał się w języku czeskim w serii wydawniczej Mlat wydawnictwa Větrné mlýny w przekładzie tłumacza i poety Dominika Bárta.

Podczas seminarium studenci polonistyki będą mieli okazję przyjrzeć się pracy tłumacza nad czeskim przekładem tomu, w którym pokazana jest opowieść o relacji dwóch kobiet, która się rozgrywa pod okiem kamer i w spojrzeniach konserwatywnej większości. Intymność zamienia się tu w glitch. To świat, w którym tożsamość i bliskość można wyrazić jedynie dyskretnymi znakami, poprzez wirtualne wędrówki: filmy, memy, piosenki, własne ciała. Wygnana wyspa staje się całym uniwersum. To przestrzeń niespodziewanego, odkrywania nieznanego, żarliwości życia, które się nie powtarza. Aż do chwili, gdy przychodzi utrata tego, z kim weszliśmy na drogę. Utrata drugiego staje się utratą języka, a utrata języka — utratą siebie.

Spotkanie będzie też próbą zrozumienia, jak zmienia się sens wiersza w nowym języku i jaką rolę pełni tłumacz jako współtwórca literackiego dialogu ponad granicami. Seminarium obejmuje trzy godziny, z jedną przerwą kawową, odbędzie się na terenie goszczącego nas Uniwersytetu w Ołomuńcu.

Seminarium towarzyszyć będzie wieczorne spotkanie autorskie z Anną Adamowicz, odbywające się w ramach cyklu Nagrody Václava Buriana 2025. O poezji jako przestrzeni intymności i oporu, o języku, popkulturze i stracie, które kształtują tożsamość i stają się źródłem ocalenia z autorką porozmawia poetka i tłumaczka Zofia Bałdyga, a przetłumaczy rozmowę Jan Jenista.

SEMINARIUM TRANSLATORSKIE

DATA: piątek, 10.10.2025
Godziny warsztatów: 10.00–13.00
MIEJSCE: Katedra Slawistyki, Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Palackiego w Ołomuńcu, ul. Křížkovského 10 – tylny obiekt, sala 4.21 (Katedra slavistiky FF UP, Křížkovského 10 – zdaní trakt, uč. 4.21.)

SPOTKANIE AUTORSKIE Z ANNĄ ADAMOWICZ
CENA VÁCLAVA BURIANA 2025

DATA: 10.10.2025, 17:00
MIEJSCE: Muzeum Sztuki w Olomuńcu, Muzeum umění Olomouc, w sali Central,
Denisova 47, 771 11 Olomouc

Anna Adamowicz – urodzona w 1993 roku w Lubinie, mieszka i pracuje we Wrocławiu. Diagnostka laboratoryjna, poetka, autorka książek: Wątpia (2016), Animalia (2019), Nebula (2020) oraz (pod pseudonimem Laura Osińska) zmyśl[ ]zmysł (2021). Nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia oraz międzynarodowej Nagrody Václava Buriana. Wyróżniona Nagrodą im. Wisławy Szymborskiej. Tłumaczona m.in. na angielski, czeski, irlandzki, rosyjski, słoweński, ukraiński, węgierski.

https://www.vetrnemlyny.cz/vymysl-smysl/p1319
https://muo.cz/central/sal-central/https://muo.cz/en/

Zofia Bałdyga (ur. 1987) jest poetką i tłumaczką najnowszej poezji czeskiej i słowackiej. Autorka książek poetyckich Passe-partout (Warszawa 2005), Współgłoski (Nowa Ruda 2010), Kto kupi tak małe kraje (Warszawa 2017) oraz Klimat kontynentalny (Poznań 2021), antologii poezji kobiet Sąsiadki. 10 poetek czeskich (2020) oraz Sąsiadki. 10 poetek słowackich (2022). Za działalność translatorską uhonorowana Nagrodą „Literatury na Świecie” w kategorii „Młoda twarz” (2021). W 2024 r. Za swój debiut poetycki w języku czeskim „Poslední cestopisy” Bałdyga była nominowana w kategorii Poezja do czeskiej nagrody Literackiej Magnesia Litera.

Spotkanie autorskie

Poetka Anna Adamowicz porozmawia z Zofią Bałdygą o tym, jak w jej poezji krzyżują się wątki intymności i społecznej opresji, a także jak język, memy i popkultura stają się narzędziami budowania bliskości i wyrażania tożsamości w nieprzyjaznym otoczeniu. Ważnym tematem będzie również doświadczenie straty – zarówno drugiego człowieka, jak i samego języka – oraz to, jak twórczość może być próbą oswojenia bólu i przekształcenia go w formę zbawienia. Rozmowa poruszy również kwestię roli poezji jako przestrzeni eksperymentu, zakłóceń i oporu wobec dominujących narracji.

Celem wydarzeń w ramach projektu Literatura bez granic (2024-2026, nr projektu: CZ.11.04.02/00/23_003/0000038) jest angażowanie mieszkańców regionu, upowszechnianie literatury i czytelnictwa, promowanie polskich i czeskich autorów, zacieśnienie kulturalnych więzi polsko-czeskich, nauczanie o sztuce przekładu i problemach translatorskich.

Překladatelský seminář

V rámci aktivity Literatura bez hranic, jež je součástí projektu Kultura bez hranic (2024-2026, reg. č.: CZ.11.04.02/00/23_003/0000038), pořádá Nadace Olgy Tokarczuk události s přeshraničním a interdisciplinárním významem, včetně překladatelských seminářů vybraných autorů a autorek s osobami, které překládají jejich knížky do češtiny. Seminář se bude konat 10.  října 2025 v Olomouci ve spolupráci se zdejší univerzitou a je určen pro všechny, kdo se zajímají o umění překladu a polskou a českou literaturu na obou stranách hranice, zejména tedy pro studenty a studentky polské filologie. Letošní seminář povede překladatelka a básnířka Zofia Bałdyga spolu s polskou básnířkou Annou Adamowicz.

Literatura představuje významný a jedinečný projev kultury – je dialogická i introspektivní zároveň. Literární překlad pak vyžaduje nejen hlubokou jazykovou a kulturní kompetenci, uměleckou citlivost, znalosti a důsledné respektování pravidel, díky nimž může být dílo vzniklé v jiném jazyce vnímáno jako rovnocenné originálu, ale také řadu dalších činností, které překladatelé a překladatelky obvykle vykonávají, aby popularizovali samotné dílo, připravovali autorovi nebo autorce cestu v novém vydavatelském a čtenářském ekosystému a významně propagovali kulturu a literaturu celé země.

Semináře se zúčastní zástupci akademického prostředí odpovědní za vzdělávání budoucích překladatelů a překladatelek, stejně jako nastupující generace literárních překladatelů z polského jazyka. Jeho formát stojí na dialogu mezi autorkou a překladatelkou polské literatury, jenž se rozvine v širší debatu. Ta nabídne účastníkům prostor nejen k prohloubení individuálních znalostí o polské literatuře a jazykové citlivosti, ale také k formulaci otázek, které je osobně zajímají, a v neposlední řadě k navázání kontaktů mezi polonisty a autory a autorkami na obou stranách hranice. Pro české polonisty a adeptky a adepty literárního překladu bude letošní olomoucký seminář příležitostí se blíže seznámit s tvorbou básnířky Anny Adamowicz, a zároveň nahlédnout do jemných vrstev překladatelského řemesla skrze zkušenosti překladatelky a básnířky Zofie Bałdygy. Moderátorky se v debatě zaměří na samotný proces překladu vybraných literárních děl – jeho technické pozadí i konkrétní příklady, které odhalují skutečnou komplexitu překladatelského umění. Básnická sbírka Výmysl[smysl] Anny Adamowicz vyšla v českém překladu Dominika Bárta – básníka a překladatele – v edici Mlat nakladatelství Větrné mlýny.

Během semináře dostanou studenti polonistiky příležitost nahlédnout do zákulisí českého překladu tohoto díla, které ukazuje příběh vztahu dvou žen, který se odehrává před kamerami a pod dohledem konzervativní většiny. Intimita se zde mění v glitch. Je to svět, ve kterém lze identitu a blízkost vyjádřit pouze diskrétními znaky, prostřednictvím virtuálních cest: filmů, memů, písní, vlastních těl. Vyhnaný ostrov se stává celým vesmírem. Je to prostor nečekaného, objevování neznámého, vášnivého života, který se neopakuje. Až do okamžiku, kdy přichází ztráta toho, s kým jsme se vydali na cestu. Ztráta druhého se stává ztrátou jazyka a ztráta jazyka ztrátou sebe sama. Setkání bude také pokusem pochopit, jak se mění význam básně v novém jazyce a jakou roli hraje překladatel jako spolutvůrce literárního dialogu bez ohledu na hranice. Seminář potrvá tři hodiny s jednou přestávkou na kávu a bude se konat v prostorách hostitelské Univerzity Palackého v Olomouci.

Seminář bude doprovázet večerní setkání s autorkou Annou Adamowicz, které se koná v rámci cyklu Ceny Václava Buriana 2025. O poezii jakožto o prostoru pro intimitu a odpor, o jazyce, popkultuře a ztrátě, které utváří identitu a jsou zdrojem záchrany, bude s autorkou hovořit básnířka a překladatelka Zofia Bałdyga, rozhovor bude tlumočit Jan Jeništa.

PŘEKLADATELSKÝ SEMINÁŘ

KDY: pátek 10. 10. 2025, 10.00 – 13.00 hodin
KDE: Katedra slavistiky FF UP, Křížkovského 10 – zadní trakt, uč. 4.21.

AUTORSKÉ SETKÁNÍ

CENA VÁCLAVA BURIANA 2025
PÁ 10. 10. 2025
CENTRAL (VSTUP ZDARMA)
17:00
ANNA ADAMOWICZ (PL)

Autorské čtení a beseda s polskou básnířkou Annou Adamowicz, jejíž sbírka Výmysl[ ]smysl vyšla letos česky v překladu Dominika Bárta. Uvádíme ve spolupráci s Nadací Olgy Tokarczuk

KDY: 10. 10. 2025, 17:00
KDE: Muzeum umění Olomouc, sál Central, Denisova 47, Olomouc

Anna Adamowicz. Narodila se v roce 1993 v Lubině, žije a pracuje ve Vratislavi. Laboratorní diagnostička, básnířka, autorka knih: Wątpia (2016), Animalia (2019), Nebula (2020) a (pod pseudonymem Laura Osińska) zmyśl[    ]zmysł (2021). Nominována na literární cenu Gdynia a mezinárodní Cenu Václava Buriana. Oceněna cenou Wisławy Szymborské. Její básně byly přeloženy mimo jiné do angličtiny, češtiny, irštiny, ruštiny, slovinštiny, ukrajinštiny a maďarštiny.

https://www.vetrnemlyny.cz/vymysl-smysl/p1319 

Zofia Bałdyga (nar. 1987) je básnířka a překladatelka nejnovější české a slovenské poezie. Je autorkou básnických sbírek Passe-partout (Varšava 2005), Współgłoski (Nowa Ruda 2010), Kto kupi tak małe kraje(Varšava 2017) a Klimat kontynentalny (Poznaň 2021), antologií poezie žen Sąsiadki. 10 poetek czeskich(2020) a Sąsiadki. 10 poetek słowackich (2022). Za svou překladatelskou činnost byla oceněna cenou časopisu „Literatura na Świecie” v kategorii „Młoda twarz” (2021). V roce 2024 byla Bałdyga za svůj básnický debut v češtině „Poslední cestopisy” nominována v kategorii Poezie na českou literární cenu Magnesia Litera.

Popis autorského setkání

Se Zofií Bałdygozu bude básnířka Anna Adamowiczová hovořit o tom, jak se v její poezii prolínají témata intimity a společenského útlaku, a také o tom, jak se jazyk, memy nebo popkultura stávají nástrojem budování blízkosti a vyjadřování identity v nepřátelském prostředí. Důležitým tématem bude také zkušenost ztráty – jak druhé osoby, tak samotného jazyka – a to, jak může být tvorba pokusem o zkrocení bolesti a její přeměnu v formu záchrany. Rozhovor se bude týkat také role poezie jako prostoru pro experimentování, glitch a odpor vůči dominantním narativům.