Festiwal Góry Literatury
Festiwal Rzeki Literatury

Goście

Mikołaj Grynberg

Margot Carlier

Oriane Jeancourt Galignani

Karolina Kuszyk

Bernhard Hartmann

Brygida Helbig

Małgorzata Lebda

Katarzyna Mołoniewicz

Abel Murcia

Urszula Honek

Charlotte Pothuizen

Niña Weijers 

Eva Orúe

Julia Fiedorczuk

Krum Krumov

Nevena Dishlieva

Mikołaj Grynberg

Mikołaj Grynberg (ur. 1966) – pisarz i fotograf, z wykształcenia psycholog. Autor albumów „Dużo kobiet” (2009) i „Auschwitz – co ja tu robię?” (2010). Jego zdjęcia były prezentowane niemal na całym świecie. Wydał zbiory rozmów „Ocaleni z XX wieku” (2012). „Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne” (2014) i „Księga wyjścia” (2018) oraz dwa tomy opowiadań: „Rejwach” (2017), który był nominowany do Nagrody Literackiej Nike i Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus a jego amerykańskie wydanie w przekładzie Seana Gaspera Bye znalazło się w finale National Jewish Book Awards 2022 oraz jest nominowane do The Sami Rohr Prize for Jewish Literature oraz „Poufne” (2020). W 2021 roku zadebiutował jako reżyser filmem dokumentalnym „Dowód tożsamości” wyprodukowanym przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Od lat zajmuje się problematyką i historią polskich Żydów w XX wieku zadając sobie i swoim rozmówcom pytania o to, jak to jest być Żydem w Polsce i co to tak naprawdę znaczy. Od kilku lat prowadzi warsztaty pisania historii osobistych.

fot. Jacek Poremba

Margot Carlier

Margot Carlier – urodzona w Polsce, zakorzeniona we Francji, Margot Carlier jest tłumaczką literatury polskiej na francuski. Współpracowała z wieloma wydawnictwami jako tłumaczka i konsultantka literacka: Actes Sud, Albin Michel, Autrement, Flammarion, Gallimard, Éditions de l’Aube, Noir sur Blanc, a także z pismami Nouvelle AlternativeLettre Internationale. Wykładała język i kulturę polską na uniwersytecie w Amiens. Prowadzi warsztaty translatorskie na Sorbonie. Od lat zajmuje się działem literatury polskiej w wydawnictwie Actes Sud.

Zaczęła tłumaczyć po przeczytaniu « Sublokatorki » Hanny Krall. Książka ta wywarła na niej tak wielkie wrażenie, że z pasją oddała się działalności translatorskiej. Ma w swoim dorobku ponad 50 książek. Tłumaczyła miedzy innymi Hannę Krall, Olgę Tokarczuk, Wiesława Myśliwskiego, Andrzeja Stasiuka, Mikołaja Grynberga, Jerzego Ficowskiego, Daniela Odiję, Wojciecha Tochmana, Mariusza Szczygła, Krzysztofa Kieślowskiego…

Jest autorką dwóch antologii reportażu literackiego : La vie est un reportage, anthologie du reportage littéraire polonais,Noir sur Blanc, 2005, i La mer dans une goutte d’eau, wybór tekstów Hanny Krall i Ryszarda Kapuścińskiego), Noir sur Blanc, 2016.
Wspołpracuje regularnie z Krzysztofem Warlikowskim, tłumacząc jego spektakle na francuski.

fot. Jerzy Wypych

Oriane Jeancourt Galignani

Oriane Jeancourt Galignani jest redaktorką naczelną magazynu Transfuge. Jest krytyczką i powieściopisarką, autorką książki La Femme-écrevisse (2020) oraz Hadamar (Grasset 2017).

fot. Fondation Jan Michalski / Wiktoria Bosc

Karolina Kuszyk

Karolina Kuszyk, rocznik 1977, pisarka, tumaczka i wykładowczyni. Publikowała w „Zeit Online”, „Deutschlandradio Kultur”, „RBB”, „Tygodniku Powszechnym” i „Małym Formacie”. Tłumaczyła na polski m.in. Ilse Aichinger, Karen Duve i Bernharda Schlinka. Jej książka reportażowa „Poniemieckie” (Wydawnictwo Czarne 2019) wywołała w Polsce emocjonalną dyskusję o stosunku do (po-)niemieckiego dziedzictwa. Po niemiecku książka ukazała się w przekładzie Bernharda Hartmanna pod tytułem „In den Häusern der anderen” (Ch. Links Verlag 2022). Redakcja Süddeutsche Zeitung zaliczyła „In den Häusern der anderen” do 20 najważniejszych książek na tematy polityczne w roku 2022. W 2023 książka znalazła się na liście bestsellerów tygodnika Der Spiegel. Karolinie Kuszyk przyznano nagrodę im. Arthura Kronthala, Nagrodę Kulturalną Śląska, Nagrodę Miśnieńskich Dni Literatury i Nagrodę im. Georga Dehio, a książka została włączona do serii wydawniczej Federalnej Centrali Kształcenia Obywatelskiego.

Karolina Kuszyk, born in 1977, is a writer, a literary translator and a university lecturer. She published in Zeit Online, Deutschlandradio Kultur, RBB, Tygodnik Powszechny and Mały Format; translated works by Ilse Aichinger, Karen Duve and Bernhard Schlink into Polish. Her reportage book Poniemieckie (Wydawnictwo Czarne 2019) sparked a heated debate in Poland about attitudes towards the country's (post-)German heritage. The book was translated into German by Bernhard Hartmann (In den Häusern der anderen, Ch. Links Verlag 2022). The editors of Süddeutsche Zeitung ranked the book among the 20 most important publications addressing political topics in 2022. In 2023, the book was included in the bestseller list of the weekly Der Spiegel. Karolina Kuszyk was awarded the Arthur Kronthal Prize, the Silesian Culture Prize, the Meissen Literature Days Prize and the Georg Dehio Prize, and her book was included in the Federal Agency for Civic Education's publication series.

Bernhard Hartmann

Bernhard Hartmann (ur. 1972 w Gerolstein/Eifel), studiował polonistykę i germanistykę w Moguncji, Wrocławiu i Poczdamie. W latach 2000–2010 pracował na różnych uniwersytetach (Poczdam, Berlin, Erfurt, Wiedeń, Bochum). Tłumaczy polskie teksty literackie i naukowe z polskiego na język niemiecki (m. in. utwory Tadeusza Różewicza, Lidii Amejko, Julii Hartwig, Adama Zagajewskiego i Tomasza Różyckiego). Za swoją pracę dostał Nagrodę im. Karla Dedeciusa (2013), Karkonoską Nagrodę Literacką (2023) oraz Nagrodę im. Georga Dehio (2024).

Bernhard Hartmann (born in 1972 in Gerolstein/Eifel) studied Polish and German language and literature in Mainz, Wrocław and Potsdam. From 2000 to 2010 was affiliated to universities in Potsdam, Berlin, Erfurt, Vienna, Bochum. He translates Polish literary and academic texts from Polish into German (including works by Tadeusz Różewicz, Lidia Amejko, Julia Hartwig, Adam Zagajewski and Tomasz Różycki). For his work, he has received the Karl Dedecius Prize (2013), the Karkonosze Literary Prize (2023) and the Georg Dehio Prize (2024).

Brygida Helbig

Brygida Helbig (dr hab.) – ur. w Szczecinie pisarka, literaturoznawczyni, do roku 2021 prof. UAM w Poznaniu, felietonistka radia Cosmo po polsku w Niemczech, trenerka twórczego pisania. Od roku 1083 w Niemczech, od 1994 w Berlinie. Studia slawistyki i germanistyki na Uniwersytecie Ruhry w Bochum (doktorat o Marii Janion). Wiele lat pracy w Instytucie Slawistyki Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie, w 2004 r. habilitacja (twórczość Marii Komornickiej/Piotra Własta, monografia Ein Mantel aus Sternenstaub / Strącona bogini, nagroda Rektora US). Następnie m.in. visiting professor na Uniwersytecie Szczecińskim. Zainteresowania: literatura migrancka, twórcze pisanie i czytanie, komunikacja międzykulturowa, psychologia głębi. W r. 2017 biograficzna powieść o Komornickiej/Właście Inna od siebie, nominowana do Nagrody Miasta Warszawy. Dwukrotnie nominowana do Nagrody Literackiej Nike: za powieść Niebko (Kleine Himmel) oraz za zbiór opowiadań Enerdowce i inne ludzie (Ossis und andere Leute). Za powieść "Niebko" nagrodę "Złota Sowa" w Wiedniu.  Na podstawie jej satyrycznej powieści Anioły i świnie w Berlinie (Engel und Schweine) Janina Szarek stworzyła spektakl teatralny. Brygida Helbig wsypółtworzy podcastLiterandka w radiu Cosmo (RBB), jest członkiem Rady Naukowej Uniwersytetu Trzech Pokoleń w Berlinie, członkiem Polskiej Kafejki Językowej. W roku 2023 i 2024 pełniła funkcję kierowniczki niemieckiego Biura Polonii. Ostatnio w wyd. WAB ukazała się jej nowa powieść, napisana przy współudziale córki Justiny „W imię matki i córki” (wyd. WAB, 2025).

fot. Kamila Paradowska

***

– geb. in Stettin, Schriftstellerin, Literaturwissenschaftlerin, Schreibtrainerin, bis 2021 Prof. an der  Adam-Mickiewicz-Universität in Posen, Kolumnistin bei Radio Cosmo. Seit 1983 in Deutschland, seit 1994 in Berlin. Studierte Slawistik und Germanistik an der Ruhr-Universität Bochum, wo sie über Maria Janion  promovierte. Anschließend am Institut für Slawistik der Humboldt-Universität zu Berlin tätig. Dort habilitierte sie 2004 mit der  Arbeit über Maria Komornicka/Piotr Włast (Ein Mantel aus Sternenstaub). Anschließend u.a. Gastprofessorin an der Universität Stettin. 2017 folgt der Roman Inna od siebie über Maria Komornicka /P iotr Włast (nominiert für den Warschauer Literaturpreis). Zweifache Nominierung für den  Literaturpreis „Nike“: für den Roman Niebko (Kleine Himmel) und für den  Erzählband Enerdowce i inne ludzie (Ossis und andere Leute). Ihr

Satirischer Mini-Roman Anioły i świnie w Berlinie (Engel und Schweine) wurde von Janina Szarek auf die Bühne gebracht. Mitwirkende des Literaturpodcasts Literandka bei Radio Cosmo (RBB), Mitglied des Wissenschaftsrats der Universität der Drei Generationen in Berlin. 2023 und 2024 Leiterin der Geschäftsstelle Polonia. Im Jahr 2025 erschien im WAB-Verlag ihr neuer Roman W imię matki i córki (Im Namen der Mutter und  der Tochter). Co-Autorin ist ihre Tochter Justina Helbig.

Małgorzata Lebda

Małgorzata Lebda – autorka sześciu książek poetyckich, w tym nagradzanych Matecznika i Snów ucker­märkerów. Za ostatni tom, Mer de Glace (Wydawnictwo Warstwy), otrzymała Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej (2022). Jej książki ukazały się w przekładzie na języki: czeski, włoski, serbski, ukraiński, słoweński, duński, rumuński. Doktor nauk humanistycz­nych i sztuk audiowizualnych. Felietonistka. Animatorka kultury. Redaktorka. Naukowczyni. Ultramaratonka (we wrześniu 2021 roku pokonała dystans 1113 kilometrów wzdłuż Wisły, realizując aktywistyczno-poetycki projekt „Czytanie wody”). Prawa do powieści Łakome (Wydawnictwo Znak) (debiut pro­zatorski) zostały sprzedane do czterech krajów (Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Francji i Serbii), a rozmowy z kolejnymi są w toku. Trwają również prace nad adaptacją filmową. Książka zdobyła nagrodę „Odkrycia Empiku” i Literacką Nagrodę Wielkopolskich Czytelników (2024), została nominowana też do Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus oraz Nagrody Literackiej Nike. W 2024 ukazała się książka Dopływy, drgania, powidoki i pieśni na brzegach (Wydawnictwo Warstwy), którą stworzyłą wspólnie z Rafałem Siderskim. Autorka mieszka w lesie na wietrznej grani w Beskidzie Sądeckim.

fot. Rafał Siderski

Katarzyna Mołoniewicz

Katarzyna Mołoniewicz – ukończyła filologię hiszpańską na Uniwersytecie Complutense w Madrycie. W rubryce zawód może też wpisać: ekonomistka, dziennikarka, rolniczka. Przez wiele lat mieszkała i pracowała w Hiszpanii. Po powrocie do Polski związana zawodowo z Instytutem Cervantesa w Warszawie i w Krakowie. Od prawie dwóch dekad zajmuje się tłumaczeniem literatury polskiej na hiszpański, z małym epizodem leksykograficznym jako autorka słowników polsko-hiszpańskich i hiszpańsko-polskich. Pracuje samodzielnie i w tandemie, również życiowym, z Ablem Murcią. W jej dorobku traduktologicznym figurują, między innymi, Wisława Szymborska, Stanisław Lem, Olga Tokarczuk, Ryszard Krynicki. W hiszpańskich księgarniach można też znaleźć wiele przetłumaczonych przez nią pozycji polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej.

Abel Murcia

Abel A. Murcia – ur. 1961 w Vilanova i la Geltrú w Hiszpanii (Katalonia), hiszpański tłumacz, nowelista i poeta. Ukończył studia iberystyczne na uniwersytecie w Barcelonie. Od ponad dwudziestu kilku lat przebywa w Polsce, uczył na uniwersytetach w Łodzi i Warszawie później był też dyrektorem warszawskiego i krakowskiego Instytutu Cervantesa. Tłumaczył Wisławę Szymborską, Tadeusza Różewicza i Ryszarda Kapuścińskiego. Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

fot. Max Pflegel

Urszula Honek

Urszula Honek – (ur. 1987) – autorka tomów poezji Sporysz, Pod wezwaniem, Zimowanie i Poltergeist oraz zbioru opowiadań Białe noce. Publikowała m.in. w „Piśmie”, „Dwutygodniku” i „Tygodniku Powszechnym”. Laureatka Grand Prix Konkursu Poetyckiego im. Rainera Marii Rilkego, Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO, Nagrody im. Adama Włodka oraz Nagrody im. Stanisława Barańczaka w ramach Poznańskiej Nagrody Literackiej. Za Białe noce otrzymała Nagrodę im. Kościelskich i Nagrodę Conrada oraz nominacje do Nagrody Bookera, międzynarodowej nagrody Grand Continent 2022, Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza i Paszportu „Polityki”.  Pochodzi z Racławic koło Gorlic.

fot. Jacek Taran

Charlotte Pothuizen

Charlotte Pothuizen tłumaczy na niderlandzki m.in. Olgę Tokarczuk (Prowadź swój pług przez kości umarłych i Czuły narrator, wspólnie z Dirkiem Zijlstrą), Szczepana Twardocha (Król, Królestwo), Marcina Wichy (Rzeczy których nie wyrzuciłem), Mikołaja Łozińskiego (Stramer), Tadeusza Borowskiego (wspólnie z Karolem Lesmanem) i Włodzimierza Odojewskiego (Sezon w Wenecji, Czas odwrócony). Absolwentka polonistyki i muzykologii (MA) na UvA w Amsterdamie i na Uniwersytecie Warszawskim. Od 2006 r. pracuje jako tłumaczka z języka polskiego na niderlandzki, a tłumaczenie literatury jest jej głównym zajęciem od 2017 r. W 2022 r. otrzymała Nagrodę Aleidy Schot za tłumaczenia współczesnej literatury polskiej.

Niña Weijers 

(ur. 1987) – absolwentka literaturoznawstwa uniwersytetów w Amsterdamie i Dublinie, autorka opowiadań i esejów; współpracuje z takimi pismami literackimi jak „Das Magazin”, „De Gids” i „De Revisor”. De consequenties (Konsekwencje, wyd. Ha!art 2021, tłum. Jadwiga Jędryas) okazała się wydarzeniem literackim i zebrała wiele nagród, w tym: Anton Wachter Prize 2014 za najlepszą pierwszą powieść, Opzij-prijs za literaturę feministyczną oraz  Lucy B. & C.W. van der Hoogt-prijs, była także nominowana do Libris Literatuurprijs 2015 oraz Gouden Boekenuil 2015, dwóch najistotniejszych niderlandzkich i flamandzkich nagród literackich. Powieść ukazała się również po angielsku, francusku, niemiecku i czesku. W marcu 2022 roku ukazał się zbiór esejów Zelf doen („Zrób to sam”) nominowany do nagrody literackiej Boekenbon Literatuurprijs 2022, zaś wydana w 2023 roku Cassandra przyniosła jej nagrodą E. du Perron. Mieszka w Amsterdamie.

Eva Orúe

– jest dziennikarką, jako korespondentka pracowała w Londynie, Paryżu, Moskwie i znów w Paryżu. Po powrocie do Hiszpanii kontynuowała współpracę z różnymi mediami jako analityczka i komentatorka bieżących wydarzeń. Wraz z Sarą Gutiérrez, założyła agencję Ingenio de Divertinajes. Od stycznia 2022 r. jest dyrektorką Targów Książki w Madrycie. Wśród jej publikacji znajdują się "La Segunda oportunidad” (2003), oraz napisane wraz z Sarą Gutiérrez "Rusia en la encrucijada” (1997) oraz  "En acción Transiberiano. Una historia personal del tren que forjó un imperio” (2024).

fot. Isabel Wagemann

Julia Fiedorczuk

Julia Fiedorczuk jest pisarką, poetką, tłumaczką i profesorką na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie współtworzy Centrum Humanistyki Środowiskowej. Jej twórczość bada relacje między ludźmi a ich planetarnym środowiskiem i podkreśla światotwórczą siłę literatury. Opublikowała zbiory opowiadań i powieści, między innymi Pod Słońcem (2020) i Dom Oriona (2023), a także sześć tomów wierszy, z których ostatni to Glif (2024). Jest również autorką książek eseistycznych (m. in. Cyborg w ogrodzie: wprowadzenie do ekokrytyki) i licznych tekstów w prasie popularnej i popularnonaukowej. Nominowana do nagrody Nike (2016), Nagrody Literackiej m. st. Warszawy (2021) i – dwukrotnie – do nagrody im. Juliana Tuwima za całokształt twórczości, laureatka nagrody im. Wisławy Szymborskiej za tom Psalmy (2018). Jej teksty doczekały się przekładów na ponad 20 języków, w tym na angielski, niemiecki, hiszpański, szwedzki, serbski, ukraiński, litewski i gruziński.

Krum Krumov

Krum Angelov Krumov, ur. 1981. Tłumacz literacki, polonista, tłumacz przysięgły języka bułgarskiego w Polsce. Absolwent Uniwersytetu im. Paisja Chilendarskiego w Płowdiwie i Uniwersytetu Łódzkiego. Były korespondent Bułgarskiego Radia Narodowego w Polsce dla programu Artefir, współtwórca pierwszego bułgarskiego festiwalu w Łodzi „Dni Bułgarii w Łodzi”. Autor książki podróżniczej w języku bułgarskim pt. „Dookoła Islandii w 14 dni”. Tłumaczy poezję i prozę z bułgarskiego na polski i z polskiego na bułgarski. Obecnie lektor języka bułgarskiego na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Mieszka w Łodzi.

Nevena Dishlieva

Nevena Dishlieva jest pisarką, tłumaczką literatury i wydawczynią. Ukończyła anglistykę i bułgarystykę na Uniwersytecie Sofijskim, tłumaczyła m.in. książki Zadie Smith, Jeffreya Moore’a, Jeffreya Eugenidesa, Philipa Rotha, Mohsina Hamida, Rany Dasgupty, Johna Updike’a, i J.R.R. Tolkiena. Redaktorka i łowczyni talentów literackich, od 2010 roku prowadzi własne wydawnictwo ICU – niezależną oficynę wydawniczą z siedzibą w Sofii w Bułgarii. ICU oznacza I SEE YOU – widzę cię – jako partnera, jako człowieka. Jako wydawczyni skupia się na współczesnej literaturze europejskiej poruszającej kwestie migracji, uchodźców, praw człowieka, tożsamości i wielokulturowości. Wśród osób, których dzieła w przekładzie na język bułgarski ukazały się nakładem ICU są: Priya Basil, Chris Cleave, Julia Fiedorczuk, Hisham Matar, Pierre Mejlak, Josip Novakovich, Zadie Smith, Colm Toibin, Olga Tokarczuk i Rose Tremain.

Nevena Dishlieva is a literary translator, editor and publisher. She majored in English and Bulgarian literature and language at Sofia University, and translated books by Zadie Smith, Jeffrey Moore, Jeffrey Eugenides, Philip Roth, etc. Since 2010, she runs her own publishing house ICU – a small independent press with its own face and niche, based in Sofia, Bulgaria. ICU means I SEE YOU—as a partner, as a human being. As a publisher, she focuses on contemporary European writers dealing with issues of migration, refugees, human rights, identity, and multiculturalism, to involve Bulgarian readers in a larger literary context. Among ICU’s authors in translation are: Olga Tokarczuk, Julia Fiedorczuk, Kapka Kassabova, Chris Cleave, Hisham Matar, Colm Toibin, as well as Bulgarian writers such as Emine Sadka, Momtchil Milanov, Elin Rahnev, Todora Radeva, etc.

Literra: cykl uniwersyteckich warsztatów translatorskich i otwartych spotkań autorskich twórczyń i twórców literatury polskiej oraz ich tłumaczy i tłumaczek

Literra – promocja kultury polskiej za granicą

„Litera” to po łacinie zarówno znak graficzny, jak i zbiór całej twórczości literackiej. „Terra” to ziemia, wspólny dom wszystkich ludzi i tworzonej przez nich kultury. Literatura jest tej kultury istotnym i szczególnym przejawem – dialogicznym, a zarazem autorefleksyjnym. Ta specjalna właściwość objawia się w wielu wymiarach: indywidualnej ekspresji osoby piszącej i równie indywidualnej recepcji czytelniczej, poprzez wydźwięk i wpływ literatury na społeczeństwa danego obszaru językowego, dialogu międzykulturowym i kształtowaniu procesów rozgrywających się na poziomie geopolitycznym.

Dlatego tak istotna jest dbałość o wzajemne przenikanie się literatur z odrębnych choć często sąsiadujących ze sobą obszarów językowych, umożliwienie dialogu pomiędzy twórcami i twórczyniami i czytelnikami oraz czytelniczkami, zaistnienie dzieł powstałych w różnych kręgach kulturowych w ogólnoświatowym obiegu literackim. Dbałość ta przejawia się nie tylko w promowaniu samych dzieł literackich za granicą, ale w równie istotnym stopniu we wspieraniu osób zdolnych do wykonywania tak specyficznej działalności ludzkiej, jaką stanowi przekład, w szczególności zaś przekład literacki, który zawiera aspekty nie tylko językowe i kulturowe, lecz także artystyczne, społeczne i polityczne.

Przekład literacki wymaga nie tylko zaawansowanych kompetencji językowo-kulturowych, wrażliwości artystycznej, wiedzy i rygorystycznego przestrzegania zasad, dzięki którym dzieło powstałe w języku odmiennym od oryginału można traktować jako tożsame z oryginałem, lecz także szeregu innych zwyczajowo podejmowanych przez tłumaczki i tłumaczy działań służących popularyzacji samego dzieła, często torujących autorowi czy autorce drogę w nowym, obcym ekosystemie wydawniczo-czytelniczym, a także w znaczący sposób promujących kulturę i literaturę całego kraju, z którego pochodzi oryginalne dzieło. Duży niepokój powinna w tym kontekście budzić postępująca tendencja do eliminowania odrębnych wydziałów filologii polskiej na zagranicznych uniwersytetach i grupowania języków w ramach coraz gorzej finansowanych „slawistyk”, często kosztem jakości kształcenia przyszłych specjalistów i specjalistek. Równie niepokojąca jest zmiana sytuacji tłumaczy i tłumaczek literatury, do niedawna w znakomitej większości łączących działalność przekładową z pracą na etacie, zazwyczaj na uczelniach wyższych, a obecnie często pozostających bez jakiegokolwiek stabilnego zatrudnienia. Bezpośredni, pogłębiony kontakt z praktykami przekładu w ramach naszego projektu, zarówno podczas warsztatów, jak i spotkań autorskich, pozwolił na – poza innymi korzyściami – próbę diagnozy stanu rzeczy, a na tej podstawie na postawienie tez dotyczących jego konsekwencji – naszym zdaniem potencjalnie tragicznych.

Cele projektu

Celem naszego projektu jest podnoszenie kompetencji przyszłych tłumaczy literatury polskiej na języki obce oraz promocja ważnych rodzimych zjawisk literackich poprzez organizację warsztatów translatorskich i otwartych spotkań autorskich poza granicami Polski.

Podczas zaawansowanych warsztatów przekładu literackiego na uczelniach wyższych twórcy dzielą się refleksjami ze współpracy, odsłaniają tajniki tłumaczenia literatury pięknej na przykładzie wspólnej pracy nad książką i jej przekładem. Równoważnym elementem są otwarte spotkania autorskie w rozpoznawalnych centrach kultury, z udziałem osób autorskich i tłumaczy prowadzących warsztaty. Osiągnięta w projekcie synergia działań rozwijających umiejętności i inspirujących do podjęcia wyzwań związanych z przekładem literackim, połączonych z równoczesną promocją literatury polskiej sprzyja zwiększeniu zainteresowania twórczością współczesnych polskich autorek i autorów.

Warsztaty translatorskie i spotkania autorskie 

Warsztaty translatorskie mają na celu dotarcie do osób, które stoją przed wyborem zawodu i z racji zainteresowań oraz nabytych umiejętności językowych rozważają bądź chciałyby rozważyć karierę tłumacza literatury pięknej.

Dla przyszłych filologów i filolożek polskich rozmowa wybitnych autorów i autorek z tłumaczami i tłumaczkami ich dzieł jest otwierająca i inspirująca choćby poprzez uświadomienie im bogactwa znaczeń i złożoności polskiego języka literackiego. Naszym celem jest pogłębienie zainteresowania polską literaturą poprzez podnoszenie kompetencji i inspirowanie młodszych osób podczas warsztatów oraz popularyzowanie kultury polskiej podczas otwartych spotkań z pisarzami i pisarkami za granicami naszego kraju.

Dialog pomiędzy zaproszonymi twórcami i twórczyniami odbywa się w formule umożliwiającej rozszerzenie dialogu do debaty, co daje uczestnikom szansę zarówno pogłębienia ich indywidualnej wiedzy o polskiej literaturze i wrażliwości językowej, zadanie nurtujących ich pytań, jak i wzajemne poznanie się i usieciowienie środowisk polonistycznych w danym mieście i kraju.

Do pierwszego etapu projektu – warsztatów translatorskich – od roku 2025 zapraszamy uniwersytety, na których istnieje filologia polska lub slawistyka z ważnym komponentem polonistycznym. Widząc niesamowite efekty tych warsztatów już w pierwszej udanej edycji projektu, także w r. 2026 zaprosiliśmy do współpracy znaczące ośrodki akademickie, kształcące studentów w kierunku wiedzy o języku, kulturze i literaturze Polski.

Są to jednocześnie jednostki akademickie o najwyższym poziomie kompetencji naukowych w swoich krajach. W 2026 roku współpracujemy z katedrami slawistycznymi i wydziałami polonistycznymi na: Uniwersytecie Sorbońskim (UFR d’Etudes slaves, département de polonais), Uniwersytecie Sofijskim im. św. Klemensa z Ochrydy (Wydział Filologii Słowiańskiej, Katedra Polonistyki), Uniwersytecie w Oslo (Katedra Literatury, Studiów Regionalnych i Języków Europejskich), Uniwersytecie im. Iwana Franki we Lwowie (Katedra Filologii Polskiej) oraz Uniwersytecie w Granadzie (Wydział Filozofii i Literatury, Katedra Filologii Greckiej i Słowiańskiej).

Do etapu drugiego – otwartych spotkań autorskich – zaprosiliśmy: Księgarnię Polską w Paryżu, księgarnię Umberto&Co w Sofii, bibliotekę Deichman Bjørvika w Oslo, Forum Wydawców we Lwowie i księgarnię Libreria Inusual w Granadzie.

Ostatnim, równie istotnym elementem, jest współpraca promocyjna z zagranicznymi wydawcami książek naszych gości i gościń oraz budowanie z nimi relacji, skutkujących zwiększeniem ich zaangażowania w publikację polskiej twórczości literackiej.

Paryska odsłona Literry 2026Mikołaj Łoziński

Warsztaty translatorskie dla studentów i studentek filologii polskich oraz wszystkich zainteresowanych tematyką przekładu z języka polskiego rozpoczniemy ma przełomie marca i kwietnia 2026 roku na Sorbonie. Warsztaty poprowadzą Mikołaj Łoziński (absolwent tej uczelni) i Małgorzata Smorąg-Goldberg. Specyfika pracy nad przekładem, wyzwania stojące przed tłumaczką, szczególne okoliczności kulturowo-społeczne oraz konteksty przekładu zostaną omówione na przykładzie książki „Stramerowie” (franc. „Les enfants Stramer”) Mikołaja Łozińskiego, która będzie opublikowana we Francji przez wydawnictwo Noir Sur Blanc w lutym 2026 roku. Inauguracja kolejnej edycji projektu nastąpi w Paryżu, gdzie w ubiegłym roku na Sorbonie w ramach projektu Literra odbyły się warsztaty współprowadzone przez Mikołaja Grynberga i Margot Carlier w oparciu o francuski przekład książki „Rejwach”. Warsztaty, w których prócz prowadzących wzięło udział 21 osób, zorganizowane zostały we współpracy i przy nieocenionym wsparciu ze strony wykładowców paryskiej uczelni, profesor Małgorzaty Smorąg-Goldberg i Patricka Rozborskiego. Warto także dodać, że zeszłoroczna paryska edycja Literry była połączona z ceremonią przyznania doktoratu honoris causa naszej Fundatorce, Oldze Tokarczuk, przez Uniwersytet Sorboński.

Wieczorem tego samego dnia zorganizujemy spotkanie w Księgarni Polskiej, legendarnym już miejscu służącym promocji literatury ze specjalnym uwzględnieniem twórców i twórczyń z Polski. W spotkaniu wezmą udział autor Stramerów Mikołaj Łoziński, tłumaczka tej książki na język francuski Laurence Dyèvre oraz redaktor naczelna magazynu kulturalnego Transfuge Oriane Jeancourt.  Księgarnia Polska w Paryżu to pierwsza księgarnia polska na obczyźnie, mająca bogatą, ponad 190-letnią historię. Założona przez Eustachego Januszkiewicza wczesną jesienią 1833 roku w czasie Wielkiej Emigracji po powstaniu listopadowym, stanowiła polski ośrodek kulturalny i inteligencki. Punkt przy bulwarze Saint-Germain 123 wciąż cieszy się ogromną popularnością, pomaga kultywować tradycje i polsko-francuskie relacje. Rocznie odbywa się tam około wiele wydarzeń: spotkania autorskie, prezentacje książek, wystawy, warsztaty i konferencje. Księgarnia Polska w Paryżu gościła m.in. Joannę Kuciel-Frydryszak, Jakuba Żulczyka, Agnieszkę Szpilę, Georgiego Gospodinowa, Tomasza Bąka, Jarosława Kurskiego, Martą Orzeszynę, Małgorzatę Gutowską-Adamczyk, Joannę Kubar, Annę Żylińską, Sophie Képès, Raphaëla Chevriera, Remigiusza Ryzińskiego, Daniela Tolleta, Agatę Tuszyńską, czy Jakuba Szamałka, a także, w cyklu Literra, Mikołaja Grynberga.

Literra w Sofii, Oslo, Lwowie i Granadzie

W połowie maja organizujemy warsztaty i spotkanie autorskie w stolicy Bułgarii, Sofii, gdzie zaprosiliśmy Julię Fiedorczuk, uznaną poetkę i znakomitą prozaiczkę oraz tłumaczkę, której książka Dom Oriona ukaże się na wiosnę po bułgarsku w tłumaczeniu Kruma Krumova w wydawnictwie ICU Publishing. Warsztaty odbędą się na Wydziale Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Sofijskiego, gdzie prężnie rozwija się dziś katedra polska, która cieszy się zainteresowaniem studentów i studentek. To właśnie tutaj kształceni są przyszli bułgarscy poloniści, przygotowywani zarówno do pracy akademickiej, jak i do aktywnego uczestnictwa w życiu kulturalnym. Wieczorne spotkanie autorskie z autorką i tłumaczem Domu Oriona, prowadzone przez tłumaczkę, pisarkę i szefową wydawnictwa ICU Newenę Diszliewą-Krystewę, odbędzie się w przestronnym wnętrzu sofijskiej księgarni Umberto&Co.

We wrześniu zawitamy do Lwowa wraz z polską wielokrotnie nagradzaną poetką Małgorzatą Lebdą. W 2026 roku w Ukrainie ukaże się jej tom wierszy „Mer de Glace” w tłumaczeniu Anny Zotowej (wydawnictwo Krok). Warsztaty dla studentów odbędą się na Uniwersytecie im. Iwana Franki w katedrze Filologii Polskiej, która powstała 1 kwietnia 2004 roku jako samodzielna jednostka wyłoniona z Katedry Filologii Słowiańskiej. Tradycje polonistyczne na uczelni sięgają jednak 1817 roku, kiedy utworzono pierwszą katedrę historii języka i literatury polskiej. W 2017 roku katedra otrzymała tytuł „Ambasadora Języka Polskiego poza granicami Polski”, nadany przez Senat RP oraz Radę Języka Polskiego PAN. Planujemy, że spotkanie z autorką i tłumaczką dla szerokiej publiczności odbędzie się podczas corocznego Lwowskiego Forum Wydawców. Jest to najważniejszy festiwal kulturalny Ukrainy i jeden z największych literackich eventów w Europie Środkowo-Wschodniej, organizowany przez działającą od 1994 roku organizację „Forum Wydawców”. Z małej inicjatywy lokalnych entuzjastów wydarzenie przekształciło się w potężną instytucję promującą czytelnictwo, rozwój rynku książki i dialog międzykulturowy, reprezentując Ukrainę na międzynarodowych targach oraz prowadząc prestiżowe projekty. Dzięki wieloletniej działalności organizacji Lwów uzyskał status Miasta Literatury UNESCO, a samo Forum pozostaje kluczowym wydarzeniem kulturalnym kraju.

Kolejnym punktem na naszej projektowej mapie będzie w Granada, gdzie na nasze zaproszenie przyjadą Joanna Bator i tłumacz Xavier Farré Vidal, przygotowujący przekład powieści Gorzko, gorzko. Uniwersytet w Granadzie, na którym z sukcesem kształcą studentów polonistyki (na Katedrze Filologii Greckiej i Słowiańskiej) należy obecnie do czołowych uczelni na świecie, zajmując 326. miejsce w rankingu Szanghajskim. Uniwersytet stawia na otwartość dla wszystkich, niezależnie od kultury czy przekonań, oraz na badania, innowacje i edukację na najwyższym poziomie. Od założenia uczelnia rozwijała się wraz z miastem, kształtując jego architekturę, kulturę i gospodarkę, a jej ośrodki edukacyjne rozmieszczone są w całym obszarze metropolitalnym. Spotkanie z autorką i jej tłumaczem odbędzie się z kolei w księgarni Libreria Inusual – jest to księgarnia w samym sercu Granady, której specjalizacja to nauki humanistyczne, literatura i sztuka. Księgarnia od wielu lat pełni też rolę kulturalnego centrum Granady – organizuje spotkania autorskie, prezentacje książek i inne wydarzenia.

Projekt zakończymy w listopadzie 2026 roku w Oslo, gdzie spotkają się polska autorka Sylwia Chutnik i jej tłumaczka na język norweski Julia Więdłocha. Wydarzenia będą zorganizowane wokół książki pod tytułem Tyłem do kierunku jazdy, premiera której w Norwegii planowana jest na wiosnę 2026. Warsztaty odbędą się na Uniwersytecie w Oslo (Wydział Literatury, Studiów Regionalnych i Języków Europejskich), w grupie studentów studiujących język polski pod kierownictwem prof. Knuta Andreasa Grimstada. Wieczorowe spotkanie autorskie z Sylwią Chutnik zorganizujemy w bibliotece Bjørvika – jest to nowa główna biblioteka Oslo i okręt flagowy największej i najstarszej biblioteki publicznej w Norwegii, założonej w 1785 roku. Po otwarciu w 2020 roku biblioteka została uznana za najlepszą bibliotekę na świecie w międzynarodowym konkursie bibliotecznym IFLA Awards. Rocznie odwiedza ją około 4,5 miliona osób w różnym wieku, a siedziba znajduje się w samym sercu miasta. Spotkanie odbędzie się na głównej scenie biblioteki, Deichmansalen.

LITERRA 2025

Literra 2025 w Paryżu – Mikołaj Grynberg i Margot Carlier

Warsztaty translatorskie dla studentów i studentek filologii polskich oraz wszystkich zainteresowanych tematyką przekładu z języka polskiego zainicjowaliśmy w marcu 2025 roku na Sorbonie.

Warsztaty poprowadzili Mikołaj Grynberg i francuska tłumaczka Margot Carlier. Zasady współpracy, specyfika pracy, wyzwania stojące przed tłumaczką, szczególne okoliczności kulturowo-społeczne oraz konteksty przekładu zostały omówione na przykładzie książki „Rejwach” (franc. Je voudrais leur demander pardon, mais ils ne sont plus là) Mikołaja Grynberga, opublikowanej we Francji przez wydawnictwo Actes Sud. Za zgodą osób prowadzących i uczestniczących, zespół Fundacji Olgi Tokarczuk zrealizował nagranie całości zajęć. Drugie nagranie zrealizowaliśmy podczas wieczornego spotkania autorskiego z pisarzem i tłumaczką w pięknych wnętrzach La Librairie polonaise de Paris, które poprowadziła Oriane Jeancourt Galignani, redaktorka naczelna magazynu Transfuge. W spotkaniu wzięło udział ponad 90 osób. Na gościnne przyjęcie nas w progach Księgarni Polskiej serdecznie dziękujemy pani Katarzynie Maciejewskiej i jej współpracowniczkom.

Inauguracja Literry w marcu była dla nas szczególnie ważna, gdyż w tym czasie Olga Tokarczuk odebrała na Uniwersytecie Sorbońskim tytuł doktor honoris causa.

Literra 2025 w Berlinie – Karolina Kuszyk i Bernhard Hartmann

21 maja 2025 r. warsztaty translatorskie na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie poprowadzili Karolina Kuszyk i tłumacz Bernhard Hartmann. Podstawą zajęć była książka Kuszyk Poniemieckie (niem. In den Häusern der anderen), która ukazała się w Niemczech w wydawnictwie Christoph Links Verlag. Książka Karoliny Kuszyk to opowieść o tym, jak to, co obce, staje się własne. Przedstawia nowy punkt widzenia na historię złożonych stosunków polsko-niemieckich, przedstawioną poprzez biografie przedmiotów codziennego użytku i domów, niemych świadków nieobecności poprzednich właścicieli. Opisane w reportażu splecione losy rzeczy i ludzi, odtworzone na podstawie wspomnień osadników i przesiedleńców, wywiadów ze specjalistami i poszukiwaczami niemieckich skarbów oraz rozmów z przedstawicielami trzech pokoleń zamieszkujących poniemieckie domy, wywołały w Polsce ożywioną dyskusję na temat niemieckiego dziedzictwa. W 2024 r. Karolina Kuszyk wraz z Bernhardem Hartmannem otrzymali nagrodę Georga Dehio, przyznawaną co roku autorom i książkom przyczyniającym się do popularyzacji niemieckiej kultury i historii w Europie Środkowej i Wschodniej. W 2020 r. Poniemieckie przyniosło także autorce Nagrodę im. Arthura Kronthala przyznawaną przez Komisję Badania Historii Niemców w Polsce z siedzibą w Marburgu. W zaawansowanych zajęciach przekładowych wzięło udział siedmioro przyszłych tłumaczek i tłumaczy, aktualnie studiujących w instytutach slawistyki na Uniwersytecie Humboldtów oraz Uniwersytecie Poczdamskim.

Wieczorne spotkanie autorskie z pisarką i tłumaczem w Audytorium Jacob-und-Wilhelm-Grimm-Zentrum w gmachu biblioteki uniwersyteckiej poprowadziła Brigitta Helbig-Mischewski. W spotkaniu i towarzyszącej mu ożywionej dyskusji uczestniczyło niemal czterdzieści osób.

Literra 2025 w Madrycie – Małgorzata Lebda oraz Abel Murcia Soriano i Katarzyna Mołoniewicz

Z kolei 21 października 2025 r. warsztaty przekładu literackiego w Madrycie poprowadzili Małgorzata Lebda oraz duet tłumaczy – Abel Murcia Soriano i Katarzyna Mołoniewicz. Rozmawiali z adeptkami przekładu o książce Łakome (hiszp. Insaciable), która ukazała się w Hiszpanii nakładem wydawnictwa Temporal. Debiut prozatorski znanej polskiej poetki to zadziwiająco witalna i zmysłowa opowieść o chorobie i stopniowej utracie życia, które poprzez kontrast ze śmiercią staje się coraz żywsze. Osobista, napisana językiem poetycko giętkim, pozornie prostym, zacierającym różnice pomiędzy ludzkimi, a nie-ludzkimi formami życia, dotyka paradoksów choroby głodnej życia, piękna i makabry współistniejących w naturze.

Tego samego dnia o godz. 19:00 spotkanie autorskie z pisarką i tłumaczami w Círculo de Bellas Artes de Madrid poprowadziła Eva Orúe, dziennikarka i dyrektorka Targów Książki w Madrycie.

Literra 2025 w Amsterdamie – Urszula Honek i Charlotte Pothuizen

14 listopada w Amsterdamie, a dokładniej w gościnnych progach University of Amsterdam – Faculty of Humanities oraz SPUI25, zorganizowaliśmy ostatnie wydarzenia w ramach tegorocznego cyklu projektu Liter[r]a. Przed południem w niezwykłej, przeszklonej sali na Uniwersytecie Amsterdamskim odbyły się warsztaty przekładu literackiego, które poprowadziły Urszula Honek i Charlotte Pothuizen, która przetłumaczyła na niderlandzki Białe noce polskiej pisarki. To właśnie Witte nachten (De Bezige Bij 2025) i zawarte w niej pułapki translatorskie, posłużyły za materiał do ćwiczeń i dyskusji. Honek, jako pisarka migrująca z poezji w prozę, zachowuje w Białych nocach poetycką dyscyplinę, a to  za sprawą pauz, zwięzłych wersów i niedopowiedzeń. Jej opowieści-powidoki, znane czytelniczkom i czytelnikom jej wierszy, zyskują w jej opowiadaniach dodatkowe perspektywy, a cały tom to rozpisana na sekwencje saga o miejscu, które zaplata losy ludzkie i zwierzęce z losem ziemi. Każda pamięć przechowuje inne elementy opowieści, każdemu pozostawia się suwerenne prawo do historii. Narracja prowadzona jest w odmiennych poetykach, językiem  bogatym w metafory i melodie. Częstym zabiegiem jest zawieszanie puenty, odmowa domknięcia historii.

Czwarte warsztaty translatorskie, które zorganizowaliśmy w ramach cyklu Liter[r]a, były najliczniejsze – sala pękała w szwach. Mamy nadzieję, że zaowocują kolejnymi przekładami tekstów polskich autorek i autorów na język niderlandzki. Wieczorem zaprosiliśmy publiczność do SPUI25 – wspaniałej przestrzeni w samym centrum Amsterdamu, gdzie Niña Weijers poprowadziła rozmowę z Urszulą Honek i Charlotte Pothuizen.

Partnerzy projektu

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. 

.

Hummbold UniIP Berlin poziomCirculo Madrid poziom

IP Madrid poziomSPUI25 AmsterdamUni Amsterdam poziom