Goście festiwalu

Olga Tokarczuk

Jolanta Kwaśniewska

Anne Applebaum

Kaśka Sochacka

ZALEWSKI

RGG & Robert Więckiewicz: Planet LEM

Zespół Reprezentacyjny

Łona | Konieczny | Krupa

Pidżama Porno

Hołdys / Waglewski / Karimski Orchestra

Artur Andrus

Joanna Bator

Ewa Woydyłło

Oksana Zabużko

Jerzy Owsiak

Anda Rottenberg

Dorota Sumińska

Karolina Kuszlewicz

Katarzyna Grochola

Maja Ostaszewska

Daniel Olbrychski

Marek Kondrat

Andrzej Seweryn

Maciej Stuhr

Wojciech Mann

Patrick Radden Keefe

Georgi Gospodinow

Adam Michnik

Joanna Kuciel-Frydryszak

Urszula Zajączkowska

Magdalena Środa

Bogdan de Barbaro

Katarzyna Kasia

Grzegorz Markowski

Weronika Kostyrko

Magdalena Grzebałkowska

Ewa Mańkowska

Adam Bodnar

Mikołaj Grynberg

Wojciech Tochman

Katarzyna Stoparczyk

Tadeusz Gadacz

Joanna Tokarska-Bakir

Sylwia Chutnik

Justyna Bilik

Adam Wajrak

Agnieszka Taborska

Ewa Winnicka

Renata Lis

Monika Muskała

Grzegorz Kasdepke

Roksana Jędrzejewska-Wróbel

Robert Małecki

Urszula Glensk

Magdalena Barbaruk:

Justyna Dąbrowska

Filip Łobodziński

Edwin Bendyk

Tomasz Stawiszyński

Leszek Kolankiewicz

Michał Bilewicz

Sylwia Gregorczyk-Abram

Aleksandra Gliszczyńska-Grabias

Justyna Dąbrowska

Mikołaj Dorożała

Katarzyna Kozyra-Zyskowska

Katarzyna Zyskowska

Jakub Gałęziowski

Elżbieta Mirga-Wójtowicz

Walery Topojew

Dominika Olejnik (Stewunia)

Karol Maliszewski

Kacper Potępski

Lena Bielska

Jan Mencwel

Lena Bielska

Lucyna Piwowarska-Dmytrów

Małgorzata Omilanowska

Miłka O. Malzahn

Zbigniew Kruszyński

Katarzyna Błażejewska-Stuhr

Dorin i Rafael Blau

Daria Jendrzejewska

Katarzyna Jackowska-Enemuo

Mateusz Szemraj

Malwina Hajduk

Ola Szmida

Michał Figura

Katarzyna Kubisiowska

Mateusz Pakuła

Monika Tadra

Nicolas Grospierre

Ryszard Koziołek

Piotr Chmielewski

Katarzyna Bąkowicz

Magdalena Dziewguć 

Helena Lindskog

Krzysztof Łapiński

Jerzy Wypych

Marcin Szczygielski

Jan Škrob

Jan Baron

Lech Moliński

Adrian Korlacki

Dariusz Sośnicki

Igor Borkowski

Agnieszka Tomaszewicz

Joanna Majczyk

Emilia Padoł

Krzysztof Fedorowicz

Maciej Robert

Antonina Tosiek

Mirka Szychowiak

Eliza Kącka 

Agata Puwalska

Aleksandra Majak

Maria Kwiecień

Aga Zano

Wojtek Grzesiak

Bianka Rolando

Anna Janko

Waldek Mazur

Dorota Oczak-Stach

Olga Wróbel

Amelia Sarnowska

Katarzyna Byłów

Krum Krumov

Jana Karpienko

Emilia Konwerska

Kasia Janusik

Irek Grin

Dorota Wysocka-Schnepf

Monika Bisek-Grąz

Jaga Hupało

Anna Klimczak

Paulina Jóźwin

Ewa Ciepielewska

Krzysztof Maniak

Agnieszka Brzeżańska

Agnieszka Kalinowska

Agnieszka Szpila

Agnieszka Rożnowska

Anna Hupało-Sikorska 

Anna Wójcik

Antonia Wolff

Bożenna Biskupska

Cecylia Malik

Edka Jarząb

Iza Rutkowska

Jadwiga Sawicka

Janek Zamoyski

Jarosław Kozłowski

Jędrzej Sokołowski

Joanna Concejo

Joanna Suppan

Karolina Radziejowska

Katarzyna Korus

Katarzyna Sobocka

Kinga Rudaś

Łukasz Woźniak

Piotr Butkiewicz

Maciej Czuchryta

Marta Wieczorek

Małgorzata Gurowska

Mariusz Przygoda

Małgorzata Grygierczyk

Marta Surovy

Marta Mulawa

Mateusz Jarmulski

Monika Osiecka

Natalia Ślusarska

Ewa Satalecka

Marta Godzisz

Pola Dwurnik

Robert Niziński

Sara Rodowicz-Ślusarczyk

Bartłomiej Flis

Sefa Sagir

Borg Borkowski

Karolina Bielawska

Tatiana Tokarczuk

Tomáš Džadoň

Wiktor Krokosz

Wojtek Kielar

Michał Suchora

Zygmunt Rytka

Gosia Krawczyk

Zuzanna Gocławska

Grażyna Smalej

Olga Tokarczuk

(ur. 1962)

– wybitna pisarka, eseistka, poetka i autorka scenariuszy, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury „za wyobraźnię narracyjną, która w połączeniu z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia”. Najnowszymi książkami Olgi są Empuzjon (2022) oraz Pan Wyrazisty (2023), powieść graficzna stworzona razem z Joanną Concejo.

fot. Jana Karpienko

Jolanta Kwaśniewska

Pierwsza Dama Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1995–2005. Założycielka i Prezeska Fundacji “Porozumienie Bez Barier”. Prawniczka. Członkini organizacji międzynarodowych oraz honorowa patronka inicjatyw o zasięgu europejskim i światowym.

fot. Tomasz Sagan

Anne Applebaum

– jest laureatką Nagrody Pulitzera, historyczką i dziennikarką, stałą publicystką magazynu The Atlantic oraz starszą członkinią Instytutu Agora przy Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa. Jej praca koncentruje się na autorytaryzmie, demokracji i geopolityce, ze szczególnym uwzględnieniem Europy Wschodniej.

Jest autorką sześciu cenionych książek: Gułag: Historia (2003, Nagroda Pulitzera 2004), Żelazna kurtyna (2012), Czerwony głód (2017), Zmierzch demokracji (2020), Między Wschodem a Zachodem (1994) oraz Koncern Autokracja (2024), która analizuje współpracę współczesnych dyktatur na arenie międzynarodowej.

W Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa prowadzi badania nad globalnym wzrostem autorytaryzmu i strategiami wzmacniania demokracji liberalnej.

fot. Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza.pl



Kaśka Sochacka

Kaśka Sochacka to drobna blondynka z twardym kręgosłupem i niskim zachrypniętym
głosem. Pochodzi z Pradeł. „Wiśnia EP” to debiutancka EPka Kaśki, która ukazała się
nakładem Jazzboy Records. Pierwszym singlem była piosenka o tym samym tytule,
która swoją premierę miała w audycji Piotra Stelmacha w radiowej Trójce, gdzie przez
kilka tygodni utrzymywała się na pierwszym miejscu LP3. W 2019 roku pojechała na
trasę Sold Out Tour Korteza gdzie wykonywała „Wiśnię” w aranżacji przygotowanej
przez Korteza i jego zespół.

Debiutancki albumu Kaśki Sochackiej „Ciche dni” ukazał się 26 marca 2021 roku
nakładem Jazzboy Records. Za ostateczny kształt piosenek razem z Kaśką odpowiadają:
Agata Trafalska (pomoc przy tekstach) i Olek Świerkot (produkcja) - tandem, który dał
się poznać przy debiucie Korteza („Bumerang”) i jego drugiej płycie („Mój dom”). Kaśka
jest autorką wszystkich kompozycji muzycznych.

26 listopada 2021 roku premierę miał album „Ministory”, które ukazał się zaledwie 8
miesięcy po premierze "Cichych Dni” i jest to odpowiedź w jakim kierunku zmierza
Sochacka. To wyrafinowany pop z dodatkiem miejskiego folku i muzyki alternatywnej.
Doskonale zaśpiewana płyta z niebanalnymi piosenkami, które zostają na długo.
W 2021 roku Kaśka wygrała organizowany przez Gazetę Wyborczą plebiscyt Sanki dla
najciekawszych nowych twarzy w polskiej muzyce. Kaśka zdobyła także tytuł O!Lśnienie
2022 w plebiscycie organizowanym przez Onet oraz Miasto Kraków. Nagrodę
otrzymała w kategorii muzyka popularna za album „Ciche dni” oraz nagrodę główną za
największą ilość głosów.

Kaśka Sochacka otrzymała nagrodę Fryderyk 2022 w kategoriach Fonograficzny Debiut
Roku oraz Album Roku Indie Pop za płytę „Ciche dni”. Natomiast w 2023 roku została
nagrodzona Fryderykiem za Najlepsze Nowe wykonanie – Kaśka Sochacka, Albo Inaczej
„Ostatnia prosta”.

Rok 2023 rozpoczęła premierą pierwszej koncertowej płyty „Live” 2CD. Jesienią ukazał
się singiel „Madison”, który rozpoczął etap drugiej studyjnej płyty. „Ta druga” czyli
druga studyjna płyta ukazała się 15 listopada 2024 roku. Promowały go wcześniej
wydane single „Szum”, „Zdjęcia” oraz „Komary”. Album już w pierwszym tygodniu
premiery trafił na 1. miejsce Oficjalnej Listy Sprzedaży OLiS.

Kaśka Sochacka z powodzeniem wyprzedaje bilety na swoje solowe koncerty w
największych salach koncertowych w Polsce.

ZALEWSKI

We wrześniu 2024 ukazał się album artysty „ZGŁOWY” bezkompromisowy i bardzo osobisty w przekazie, za który artysta odebrał aż 3 Fryderyki. Jesienią 2024 odbyła się trasa promująca to wydawnictwo. To było sześć znakomitych koncertów w 6 dużych halach w 6 miastach Polski. W marcu 2025 artysta zagrał w 8 „klubowych” koncertów w ramach trasy Z GŁOWY NIE MOŻNA WYJŚĆ.

Debiutancką płytę – rockową, ostrą, surową – wydał zaraz po wygranej „Idola” w 2004.
Następnie terminował u Nosowskiej i w Heyu, grał w Muchach i Japoto, występował z Brodką, a nawet zagrał w filmie. Uzbrojony w te doświadczenia Zalewski zadebiutował ponownie,albumem „Zelig”. Tą płytą zaistniał w świecie muzyki alternatywnej i zagrał setki koncertów w całej Polsce.

Rok 2016 to nowa odsłona – płyta „Złoto” – najbardziej osobista, a zarazem najbardziej
przystępna i przebojowa płyta Zalewskiego. Płyta ta otworzyła mu drogę do udziału w
najciekawszych projektach dziejących się na polskim rynku muzycznym – jak np. Męskie
Granie. To dla tego projektu Zalewski napisał utwór „Początek”, który w bardzo szybkim tempie osiągnął ponad 100 milionów wyświetleń. W roku 2017 z inicjatywy festiwalu w Jarocinie w ramach Motywu Niemen powstał projekt oraz album „Zalewski śpiewa Niemena”.

Rok 2020 przyniósł kolejny autorski album pt. „ Zabawa”. Promując album „Zabawa”. Zalewski zagrał prawie 200 koncertów, ale znalazł też czas na film o Kalinie Jędrusik w znakomicie przyjętym obrazie w reż. Katarzyny Klimkiewicz „Bo we mnie jest seks”.

W roku 2021 Krzysztof Zalewski dołączył do grona artystów zaproszonych do udziału w
prestiżowym, ikonicznym wręcz formacie MTV Unplugged. MTV Unplugged Zalewskiego to
występ w stu procentach akustyczny z udziałem sekcji dętej, chórku oraz gości specjalnych.
Wiosną 2022 artysta zagrał 22 koncertową trasę koncertową pod nazwą „Zalewski MTV
Unplugged Tour”. Latem 2022 K.Zalewski (u boku Bedoesa i Kwiatu Jabłoni) ponownie stanął na czele Męskie Granie Orkiestra 2022 i stworzył kolejny hymn MG pt. „Jest tylko teraz”.

RGG & Robert Więckiewicz: Planet LEM

Zespół Reprezentacyjny

Łona | Konieczny | Krupa

fot. Klaudyna Schubert

Pidżama Porno

Hołdys / Waglewski / Karimski Orchestra

HOŁDYS / WAGLEWSKI / KARIMSKI ORCHESTRA
I Ching Plus

Czterdzieści lat po ukazaniu się legendarnej płyty I Ching jej twórcy Zbigniew Hołdys i Wojciech Waglewski spotykają się ponownie na scenie. Stało się tak z inicjatywy Karima Martusewicza – basisty zespołu Voo Voo, kompozytora i pedagoga muzycznego. To on, na zaproszenie festiwalu FAMA, zaaranżował na nowo wybrane utwory z płyt I Ching i Świnie zespołu Morawski Waglewski Nowicki Hołdys i poprowadził wielobarwną orkiestrę akompaniującą mistrzom. Podczas koncertu można usłyszeć również nawiązania do solowej twórczości obu artystów

Artur Andrus

Joanna Bator

– pisarka, z wykształcenia kulturoznawczyni i filozofka. Laureatka prestiżowych wyróżnień, m.in. Nagrody Literackiej Nike, niemieckiej Nagrody im. Hermanna Hessego, szwajcarskiej nagrody Spycher oraz Austriackiej Nagrody Państwowej dla Twórców Literatury Europejskiej. Autorka bestsellerów tłumaczonych na wiele języków, w tym Piaskowej Góry, Ciemno, prawie noc i Gorzko, gorzko, które doceniły setki tysięcy czytelników i czytelniczek. Biegaczka, wielbicielka kultury Japonii, mieszkająca w Podkowie Leśnej w towarzystwie swoich ludzi, psów i kotów.

fot. Magda Hueckel

Ewa Woydyłło

– jako psycholog zajmuje się leczeniem uzależnień w Ośrodku Terapii Uzależnień Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. W ramach Fundacji im. Stefana Batorego kieruje Regionalnym Programem Przeciwdziałania Uzależnieniom. Jej dziełem jest rozpowszechnienie w Polsce leczenia według tzw. modelu Minnesota, opartego na filozofii Anonimowych Alkoholików.

Pisze książki pełne wiary w nieskończone możliwości, jakie możemy w sobie odkryć, aby świadomie i z powodzeniem kierować swoim życiem.

Autorka m. in.: Zaproszenie do życia, Wyzdrowieć z uzależnienia, Sekrety kobiet, My-rodzice dorosłych dzieci. W zgodzie ze sobą, Podnieś głowę, Rak duszy. O alkoholizmie, Buty szczęścia. Za książkę Rak duszy została nagrodzona przez czytelników „Charakterów” Nagrodą Teofrasta.

Oksana Zabużko

(ur. 1960)

– jedna z czołowych ukraińskich pisarek, autorka ponad dwudziestu książek (poezja, proza, eseistyka, filozofia), laureatka wielu nagród krajowych i zagranicznych. Wykładała na uniwersytetach w USA (Pensylwania, Harward, Pittsburgh). Jej książki i artykuły zostały przetłumaczone na języki: polski, angielski, francuski, niemiecki, czeski, węgierski, chorwacki, bułgarski, rosyjski, perski. W Polsce ukazały się powieści „Badania terenowe nad ukraińskim seksem” (2003) i „Muzeum porzuconych sekretów” (2012), zbiór opowiadań „Siostro, siostro” (2007) i wywiad rzeka „Ukraiński palimpsest. Oksana Zabużko w rozmowie z Izą Chruślińską” (2013). W 2013 roku za „Muzeum porzuconych sekretów” otrzymała Nagrodę Literacką Angelus. Ostatnio opublikowała zbiór esejów „Planeta Piołun” (Wydawnictwo Agora). 22 listopada 2022 w Centrum Kongresowym ICE Kraków Rada Miasta Krakowa przyznała pisarce Nagrodę im. Stanisława Vincenza. W 2023 roku ukazała się jej książka Najdłuższa podróż (Agora).

Fot.: Max Pflegel

Jerzy Owsiak

(ur. 6 października 1953 r. w Gdańsku)
– założyciel i Prezes Zarządu Fundacji Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Pomysłodawca i twórca organizowanego od 1995 roku Najpiękniejszego Festiwalu Świata, czyli Pol'and'Rock Festival (wcześniej: Przystanek Woodstock). Wielokrotnie nagradzany za swoją działalność społeczną, ambasador Celów Zrównoważonego Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. Dziennikarz radiowy i telewizyjny, który zadebiutował na antenie Rozgłośni Harcerskiej, a obecnie związany z Antyradiem, gdzie co poniedziałek prowadzi autorską audycję „Zaraz Będzie Ciemno”. Prezes Zarządu firmy Złoty Melon – czołowego wydawcy płyt koncertowych w naszym kraju.  

Twórca „Domowej Orkiestry” – zapoczątkowanego w 2020 roku programu internetowego Fundacji WOŚP. Sam mówi o sobie: obserwator rzeczy ulotnych i dziwnych. Jego konto na Facebooku, na którym dzieli się przemyśleniami na temat różnych tematów bieżących, śledzi ponad milion osób. Jest żonaty z Lidią Niedźwiedzką-Owsiak, na którą mówi „Dzidzia”. Mają dwie córki – Olę i Ewę. W 2023 roku Jurek Owsiak wraz z Lidią Niedźwiedzką-Owsiak zostali laureatami Medalu Wolności Słowa w kategorii Obywatelka/Obywatel, a w 2024 roku wręczono im „PRO BONO HUMANUM”, nagrodę specjalną polskiej edycji PRIX GALIEN – prestiżowego konkursu uznawanego za drugie, po Nagrodzie Nobla, najważniejsze wyróżnienie w dziedzinie medycyny i farmacji. W 2025 roku Prezes Zarządu Fundacji WOŚP otrzymał Nagrodę Specjalną konkursu Lider Polskiego Biznesu, organizowanego przez Business Centre Club.

fot. Lucyna Lewandowska



Anda Rottenberg

– (ur. 1944) historyczka i krytyczka sztuki, kuratorka wystaw, pisarka, organizatorka polskiego życia artystycznego. Przez wiele lat prowadziła badania naukowe w Instytucie SztukiPAN (1973-1986), kierowała Narodową Galerią Sztuki Zachęta (1993-2001). 

Jest współzałożycielką niezależnej Fundacji Egit (1986), Ośrodka Sztuki Współczesnej Fundacji Batorego (1992) i Fundacji Instytut Promocji Sztuki (1998). Ma w swoim dorobku wiele tekstów o sztuce, publikowanych w kilkunastu językach. Była kuratorką licznych wystaw promujących polską sztukę w kraju i za granicą (w tym na biennale w Wenecji i Săo Paulo), a także wystaw problemowych od Niemiec i Rosji po USA i Koreę Południową. Wyjątkowym zainteresowaniem polskiej publiczności cieszyły się jej ekspozycje: Gdzie jest brat twój Abel, 1995, Szare w kolorze 1956–1970 (2000) oraz Warszawa–Moskwa/Moskwa–Warszawa 1900–2000 (2004–2005), a także wystawy międzynarodowe: Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce (Berlin, 2011), Postęp i higiena (Zachęta, Warszawa, 2014), Perspektywa wieku dojrzewania (Muzeum Śląskie, Katowice 2018, OM Museum, Wilno 2021). 

Autorka powieści Proszę bardzo (2009; 2021), książki Sztuka w Polsce 1945–2005 (2005), zbioru esejów Przeciąg (2009) i Rozrzut (2023) szkiców o artystach polskich Zbliżenia (2020), dzienników: Berlińska depresja (2017) i Lista (2019), książki poświęconej postaci Haralda Szeemanna From Poland with Love (2019; 2021) oraz książki kucharskiej Kuchnia towarzyska i uczuciowa (2022). Prowadzi (z Anną Wacławik-Orpik) cykliczną audycję Andymateria w radiu Tok FM oraz dział kultury w miesięczniku „Vogue”. Jej najnowsza książka to Schyłek. Dziennik 2019–2022.

fot. Jerzy Wypych

Dorota Sumińska

– lekarka weterynarii, dziennikarka radiowa i telewizyjna, autorka książek. Jest znana w Polsce jako Matka Teresa od zwierząt. Co sobotę o godzinie 17 razem z córką – Martą Stachowiak – prowadzi na żywo na FB i YT godzinną audycję o zwierzętach „Pytania i odpowiedzi”. Po niej, o 18:00, nadawana jest kolejna audycja – tematyczna, nagrana wcześniej. Wraz z córką – Martą Stachowiak – prowadzi audycję „Sumińska – Zwierzę Ci się”. To ich autorski projekt, w którym uczą odbiorców uczyć się na ich własnych błędach. Autorka książek dla dorosłych i dla dzieci o zwierzętach, ludziach, podróżach i życiu, w tym bestsellerów: „Autobiografia na czterech łapach”, „Dalej na czterech łapach”, „Zwierz w łóżku”, „Świat według psa”, „Zwykłe niezwykłe życie”, „Dlaczego oczy kota świecą w nocy?”, „Dlaczego hipopotam jest gruby?”, „Dlaczego ziewamy?”, „Czy ryby piją wodę?” oraz „Dość. O zwierzętach i ludziach, bólu, nadziei i śmierci”.

Karolina Kuszlewicz

(ur. 1985 r.) – adwokatka i założycielka Kancelarii nad Wisłą, ekofeministka, obrończyni praw zwierząt i przyrody w procesach sądowych, od lat współpracująca z organizacjami pozarządowymi. W 2016 roku doprowadziła do wydania pierwszego w historii wyroku Sądu Najwyższego w sprawie humanitarnej ochrony ryb. Aktualnie zaangażowana jest w sprawy dotyczące m.in. przemocy wobec zwierząt domowych, odstrzału wilków czy naruszania miejsc gawrowania niedźwiedzi. Zajmuje się także ochroną rzek, występując w procesie manipulowania przepływem wody na Wiśle oraz obroną aktywistek i aktywistów antyłowieckich. Autorka publikacji specjalistycznych, w tym książek: Komentarz do ustawy o ochronie zwierząt oraz Prawa zwierząt. Praktyczny przewodnik. Rzeczniczka ds. ochrony zwierząt w Polskim Towarzystwie Etycznym. Wykłada na wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Współzałożycielka Szkoły Dobrego Prawa. Autorka „koncepcji prawa wrażliwego”, którą opublikowała w książce Zoopolis. W 2017 r. nagrodzona pierwszym miejscem w rankingu „Rising Stars Prawnicy – Liderzy Jutra”. Prowadzi portal edukacyjny o prawach zwierząt i przyrody Kuszlewicz w imieniu. Fascynuje ją zagadnienie głębokiej relacji ze zwierzętami i przyrodą, w tym żałoby międzygatunkowej.

fot. Bart Staszewski

Katarzyna Grochola

autorka najpopularniejszych powieści obyczajowych ostatnich kilkudziesięciu lat. Nieustannie inspiruje i zaskakuje. Jej książki sprzedały się w nakładzie kilku milionów egzemplarzy, a każda z nich zajmuje najwyższe miejsca na listach bestsellerów. Laureatka licznych nagród, wielokrotnie uhonorowana Bestsellerami Empiku.

fot. Rafał Masłów

Maja Ostaszewska

Daniel Olbrychski

– jeden z najbardziej znanych i cenionych aktorów w Polsce i za granicą. W latach 1963-1964 występował w Telewizyjnym Studio Młodych, którym kierował Andrzej Konic. Zanim rozpoczął studia w PWST w Warszawie zadebiutował na srebrnym ekranie w filmie „Ranny w lesie”. Od 1969r. Występował na scenie teatralnej w Teatrze Powszechnym i Teatrze Narodowym w Warszawie. W 1971 roku rolą Hamleta zdał aktorski egzamin eksternistyczny. Zagrał w przeszło 200 produkcjach filmowych i telewizyjnych. Najważniejsze tytuły to: „Popioły” (1965), „Bokser” (1966), „Małżeństwo z rozsądku” (1966); „Jowita” (1967); „Skok” (1967); „Hrabina Cosel” (1968); „Wszystko na sprzedaż” (1968); „Pan Wołodyjowski” (1969); „Polowanie na muchy” (1969), „Sól ziemi czarnej” (1969); „Brzezina” (1970); „Krajobraz po bitwie” (1970);  „Życie rodzinne” (1970); „Wesele” (1972); „Potop” (1974); „Ziemia obiecana” (1974); „Dagny” (1976); „Kung-Fu” (1979); „Panny z Wilka” (1979); „Siekierezada” (1985); „Dekalog” (dekalog Trzy) (1988); „Pestka” (1995); „Ogniem i mieczem” (1998); „Pan Tadeusz”(1999) „Przedwiośnie” (2001), „Zemsta” (2002); „Stara baśń” (2004),  „Z miłości” (2010); „Bitwa warszawska 1920” (2011).

Grał także w wielu filmach zagranicznych na Węgrzech, we Włoszech, Francji, Niemczech, Rosji i USA. Pięć filmów z Danielem Olbrychskim w jednej z głównych ról było nominowanych do Oskara, dwa z nich Oskara otrzymały. Zdobył wiele prestiżowych nagród w kraju i za granicą.      



Marek Kondrat

– aktor, reżyser i przedsiębiorca, urodzony w Krakowie, wychowany w Warszawie. Zagrał w ponad 100 filmach, debiutował mając 11 lat u boku Gustawa Holoubka w „Historii żółtej ciżemki”. Uznanie i pierwsze nagrody zdobył dzięki roli Romana Boryczko w „Zaklętych rewirach”. Grał między innymi w filmach Andrzeja Wajdy, Kazimierza Kutza, Janusza Majewskiego, Władysława Pasikowskiego i Marka Koterskiego. Od 1998 roku współpracuje z Bankiem ING. Karierę aktorską zakończył w 2007 Jest współwłaścicielem firmy Kondrat Wina Wybrane, którą prowadzi razem z synem Mikołajem.

Andrzej Seweryn

fot. Szymon Szcześniak

Maciej Stuhr

Maciej Stuhr (ur. 1975) – aktor, reżyser i scenarzysta filmowy i teatralny, felietonista, konferansjer, artysta kabaretowy, psycholog, wykładowca akademicki.

Ukończył Wydział Aktorski krakowskiej PWST. W czasie studiów był współzałożycielem kabaretu „Po żarcie”. Na scenie debiutował jeszcze w okresie studiów, zagrał Raskolnikowa w kameralnej Zbrodni i karze Fiodora Dostojewskiego, zrealizowanej przez Bogdana Cioska w Teatrze Rozrywki w Chorzowie. Współpracował z reżyserem Andrzejem Domalikiem, u którego zagrał w spektaklach opierających się na rosyjskim literackim kanonie. Wystąpił też w spektaklach Piotra Cieślaka, Macieja Wojtyszko, Krzysztofa Warlikowskiego. 

W latach 2004–2008 był aktorem warszawskiego Teatru Dramatycznego. Od 2008 roku jest w zespole Nowego Teatru w Warszawie pod kierownictwem Krzysztofa Warlikowskiego. 

Po raz pierwszy wystąpił przed kamerą w 1988 roku w serialu Dekalog Krzysztofa Kieślowskiego. W 1991 roku zagrał główną rolę dziecięcą w Dzieciach wojny Krzysztofa Rogulskiego. Następnie zagrał m.in. Aleksa w Fuksie Macieja Dutkiewicza, Kubę Brennera w Chłopaki nie płaczą Olafa Lubaszenki (2000) i Kubę w kolejnej komedii Lubaszenki Poranek kojota (2001). Wizerunek młodych, bezpretensjonalnych chłopaków udało mu się przełamać kolejnymi rolami - adepta szkoły policyjnej w kryminalnym serialu "Glina" Władysława Pasikowskiego oraz kamerzysty Mateusza w Weselu filmie Wojciecha Smarzowskiego. Kolejne role filmowe aktora to m.in. Chwastek we Francuskim numerze Roberta Wichrowskiego, Sebastian Tretyn w Testosteronie Tomasza Koneckiego i Andrzeja Saramonowicza i działonowy Sapieżyński w Operacji Dunaj Jacka Głomba (2009). Zagrał również w Winie truskawkowym na podstawie prozy Andrzeja Stasiuka, w wielokrotnie nagradzanym filmie Małgorzaty Szumowskiej 33 sceny z życia (za rolę Piotra otrzymał Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego), w głośnym filmie Władysława Pasikowskiego Pokłosie (nagrodzony Polską Nagrodą Filmową), w nagradzanej Obławie Marcina Kryształowicza, w Drogówce Wojciecha Smarzowskiego i Excentrykach albo po słonecznej stronie ulicy Janusza Majewskiego. W Obywatelu Jerzego Stuhra zagrał razem ze swoim ojcem. Był też gwiazdą popularnych komedii romantycznych w reżyserii Listy do M., Planeta singli. Wystąpił w nagrodzonym Orłami serialu Belfer oraz serialu Szadź. Ostatnio wzbudził uznanie rolą alkoholika w filmie Powrót do tamtych dni (2021) Konrada Aksinowicza oraz prawnika Huberta w Fucking Bornholm Anny Kazejak (2022). 

W Teatrze Telewizji debiutował jako osiemnastolatek. Wystąpił w spektaklach  Roberta Glińskiego, Agnieszki Glińskiej, Janusza Kijowskiego, Witolda Adamka, Marii Zmarz-Koczanowicz, Piotra Tomaszuka. 

Udziela się charytatywnie, angażuje się w sprawy społeczne, m.in. pomoc zwierzętom, kampanię poświęconą edukacji seksualnej, Kampanię Przeciw Homofobii. Został dawcą szpiku kostnego. Wraz z żoną Katarzyną Stuhr-Błażejewską zaangażował się w pomoc uchodźcom ukrywającym się w lasach na granicy polsko-białoruskiej.

fot. Jerzy Wypych

Wojciech Mann

– dziennikarz radiowy i telewizyjny. Zaczynał w Rozgłośni Harcerskiej. Związany był z Programem III Polskiego Radia, gdzie prowadził takie audycje, jak „Mój magnetofon”, „Bielszy odcień bluesa”, „Manniak niedzielny”, „Manniak po ciemku”. W telewizji prowadził „Magazyn pana Manna” w Studiu 2 i poświęcony muzyce rockowej program „Non stop kolor” wspólnie z Janem Chojnackim. W latach 80. był redaktorem naczelnym miesięcznika „Non Stop”. Znany z występów w duecie z Krzysztofem Materną, stworzył m.in. takie programy, jak „Za chwilę dalszy ciąg programu” czy „MdM”. Sześciokrotny laureat nagrody Wiktora. Aktualnie związany z Radiem Nowy Świat.

Patrick Radden Keefe

– (ur. 1976) amerykański dziennikarz. Absolwent prawa na Uniwersytecie Yale, stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Cambridge oraz nauk ścisłych, technicznych i przyrodniczych w London School of Economics. Autor książek Cokolwiek powiesz, nic nie mów.Zbrodnia i pamięć w Irlandii Północnej, Imperium bólu. Baronowie przemysłu farmaceutycznego, Rogues: True Stories of Grifters, Killers, Rebels and Crooks, Głowa węża. Przemytnicy z Chinatown i amerykański sen oraz Chatter. Od 2006 roku związany z redakcją „New Yorkera”. Publikował również w „The New York Review of Books” i „The New York Times Magazine”. Za Cokolwiek powiesz, nic nie mów otrzymał Amerykańską Nagrodę Krytyków Literackich oraz Nagrodę im. George’a Orwella. Książka została również bestsellerem „New York Timesa”, reportażem roku według „Time'a”, „Entertainment Weekly” uznał ją za jedną z dziesięciu najlepszych książek reporterskich dekady, a serwis Amazon za najlepszą pozycję historyczną 2019 roku. Tytuły książki roku przyznały jej też najważniejsze redakcje prasowe w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, m.in. „The Washington Post”, „The Wall Street Journal”, „The Economist”, „The Atlantic” i „The Guardian”. Książka Imperium bólu otrzymała Nagrodę Baillie Gifford oraz znalazła się w finale nagrody Business Book of the Year przyznawanej przez „Financial Times”. Reportaż Głowa węża znalazł się wśród najlepszych książek roku w rankingach „Washington Post”, „Christian Science Monitor”, „Chicago Tribune”, „San Francisco Chronicle”, „Publishers Weekly” i Stowarzyszenia Bibliotek Amerykańskich oraz trafił do finału Nagrody im. J. Anthony’ego Lukasa i Nagrody im. Corneliusa Ryana. Keefe został także uhonorowany Nagrodą „National Magazine” w kategorii dziennikarstwo, jest również laureatem wielu stypendiów, w tym prestiżowego stypendium Guggenheima. Twórca podcastu Wind of Change, który znalazł się na szczycie listy najlepszych podcastów 2020 roku w rankingu „The Guardian”. Mieszka w Nowym Jorku.

Georgi Gospodinow

– jeden z najchętniej tłumaczonych na języki obce pisarz bułgarski. Autor m.in. Fizyki smutku, która przyniosła mu Literacką Nagrodę Europy Środkowej „Angelus”, Nagrodę Literacką im. Jana Michalskiego oraz Uznamską Nagrodę Literacką. Jego książki zostały przełożone na ponad 25 języków. Laureat Międzynarodowej Nagrody Bookera 2023 za Schron przeciwczasowy. Powieść otrzymała również najważniejsze włoskie wyróżnienie Premio Strega Europeo (2021).

fot. Phelia Baruh

Adam Michnik

– ur. w 1946 roku, redaktor naczelny Gazety Wyborczej, historyk, eseista, publicysta polityczny. W latach 1968-1989 jeden z czołowych organizatorów nielegalnej, demokratycznej opozycji, członek Komitetu Obrony Robotników. Od 1964 roku studiował na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Dwukrotnie zawieszony, a po Wydarzeniach Marcowych 1968 roku relegowany z uczelni i skazany na trzy lata więzienia. Ukończył studia na Wydziale Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W latach 70-tych działał w licznych organizacjach opozycyjnych i brał udział w wydawaniu wielu pism drugiego obiegu. W latach 80-tych dwukrotnie aresztowany za działania przeciwko PZPR i zwalniany na mocy amnestii. Uczestnik obrad Okrągłego Stołu w 1989, członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Uhonorowany licznymi odznaczeniami i tytułami doktora honoris causa. Odznaczony orderem Orła Białego. Autor wielu głośnych publikacji i artykułów w czasopismach z całego świata.

fot. Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza

Joanna Kuciel-Frydryszak

– absolwentka polonistyki na Uniwersytecie Wrocławskim, pisarka i dziennikarka; debiutowała jako reporterka Polskiego Radia, najdłużej związana była z wrocławską prasą.

Autorka biografii Antoniego Słonimskiego Słonimski. Heretyk na ambonie i Kazimiery Iłłakowiczówny Iłła, a także bestsellerowych reportaży historycznych Służące do wszystkiego i Chłopki. Opowieść o naszych babkach. Ostatnia książka wywołała społeczny rezonans, stając się jedną z najpopularniejszych książek 25-lecia i osiągając rekordowy nakład. Zdobyła szereg nagród, m.in. Teresy Torańskiej, O'lśnienia Onetu, dwie statuetki Bestsellerów Emipku, tytuł Mądra Książka Roku, nominację do Nike i i nagrody Ryszarda Kapuścińskiego.

Mieszka we Wrocławiu. Należy do stowarzyszenia zawodowego pisarzy Unia Literacka.

Urszula Zajączkowska

– botaniczka, poetka, profesorka w Zakładzie Botaniki Leśnej SGGW. Bada ruch i regenerację roślin, łączy naukę z filmem i literaturą. Autorka instalacji Przednówek (Expo 2025, Osaka), filmu Metamorphosis of Plants oraz książek np. minimum, Patyki, badyle, Piach. Laureatka Nagrody Fundacji Kościelskich. Publikuje w Dwutygodniku.

Magdalena Środa

– dr hab., profesor, pracuje w Zakładzie Etyki Instytutu Filozofii UW, zajmuje się historią idei etycznych, etyką stosowaną, filozofią polityczną i problematyką kobiecą. Jest autorką wielu książek, m.in.: „Idea godności w historii i etyce” (1993), „Indywidualizm i jego krytycy. Współczesne spory między liberałami, komunitarianami i feministkami na temat podmiotu, wspólnoty i płci” (2003), „Kobiety i władza” (2009), „Etyka dla myślących (2010)”, „O gender i innych potworach” (2014), „Obcy, inny, wykluczony” (2020). Obecnie pracuje nad książką poświęconą moralności życia publicznego.

Bogdan de Barbaro

– profesor dr hab. nauk med. Bogdan de Barbaro, psychiatra, psychoterapeuta, emerytowany profesor zwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1993–2016 kierownik Zakładu Terapii Rodzin Katedry Psychiatrii UJ. W latach 2016–2019 kierownik Katedry Psychiatrii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Obecnie współpracuje z Fundacją Rozwoju Terapii Rodzin „Na Szlaku” w Krakowie. Autor, współautor i redaktor artykułów oraz książek z zakresu psychiatrii i psychoterapii, m.in. „Postmodernistyczne inspiracje w psychoterapii” (z Szymonem Chrząstowskim, Wyd. UJ 2011),  „Psychoterapia między wiedzeniem a niewiedzeniem” (z Wojciechem Drathem, Wyd. UJ 2022), „Po co światu psychoterapia” (Wyd. Mando 2023), „Swoją drogą…” (w rozmowie z Justyną Dąbrowską, Wyd. Agora 2024).

Katarzyna Kasia

– doktorka, filozofka, publicystka. Stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej na Uniwersytecie w Princeton (USA). Pracuje w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie na Wydziale Badań Artystycznych i Studiów Kuratorskich. Autorka esejów i książek, tłumaczka tekstów włoskich filozofów. Członkini grupy eksperckiej Team Europe Direct i kolektywu artystycznego Kanał Polska. Współtwórczyni i prowadząca program „Kwiatki polskie” i „Kwiatki polskie w niedzielę” w TVP info i TVP2. Z Grzegorzem Markowskim współprowadzi czwartkowe poranki w Radiu Nowy Świat, współtworzy podcasty „Poszukiwacze politycznego złota” i „Filozofia jest dla dziewczyn”. Pisze felietony dla tygodnika Newsweek Polska i miesięcznika „Pani”. Warszawianka roku 2023, w 2024 roku wyróżniona nagrodą im. Mariusza Waltera w kategorii osobowość medialna, Mistrzyni Mowy Polskiej.

fot. Adam Tuchliński

Grzegorz Markowski

absolwent Wydziału Socjologii i Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Ekspert w dziedzinie brand consultingu oraz komunikacji marketingowej i społecznej. Zdobywca tytułu Mistrza mowy polskiej. Współtwórca satyrycznego spektaklu teatralnego pt: „Kanał Polska”, w którym występuje do dziś na scenie teatru Komedia w Warszawie. Współautor – wraz z dr Katarzyną Kasią – książki pt: „Siedem życzeń, rozmowy o źródłach nadziei”. Współtwórca i prowadzący programu Kwiatki Polskie i Kwiatki Polskie w Niedzielę nadawanych w TVP Info i TVP 2.

Weronika Kostyrko

– dziennikarka i pisarka. Studiowała germanistykę, niderlandystykę oraz historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1991 związana z „Gazetą Wyborczą”, dla której pracowała jako redaktorka, reporterka, korespondentka w Berlinie i redaktorka naczelna „Wysokich Obcasów”. W latach 2012–2016 kierowała portalem Culture.pl tworzonym przez Instytut Adama Mickiewicza.

W 2019 ukazała się jej pierwsza książka Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej za którą otrzymała nominację do Nagrody Literackiej „Nike”. Najnowsza książka to Róża Luksemburg. Domem moim jest cały świat.

fot. Max Pflegel

Magdalena Grzebałkowska

– reporterka, autorka bestsellerowych biografii („Beksińscy. Portret podwójny”, „Komeda. Osobiste życie jazzu”, „Ksiądz Paradoks. Biografia Jana Twardowskiego”, „Dezorientacje. Biografia Marii Konopnickiej”) i reportaży historycznych. Laureatka Nike czytelników, Nagrody im. Torańskiej. Mieszka w Gdańsku.

fot. Rafał Komorowski

Ewa Mańkowska

– absolwentka Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i Wydziału Malarstwa Uniwersytetu Tsukuba w Japonii; jest artystką malarką, a także redaktorką prowadzącą serie książek Wydawnictwa EMG, m.in.: „Architektura jest najważniejsza", „Ktoś, nie coś", „Żydowscy obywatele Krakowa". Autorka i uczestniczka kilkudziesięciu wystaw indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą. Trzykrotnie wyróżniona Nagrodą Krakowa Miasta Literatury UNESCO jako redaktorka i autorka. Jest współorganizatorką Międzynarodowego Festiwalu Kryminału Wrocław i Bruno Schulz. Festiwal we Wrocławiu oraz organizatorką mobilnego Festiwalu Naturocentrycznego "Ktoś, nie coś". „Hanna i Dorota”, książka Ewy Mańkowskiej, zdobyła już w tym roku nagrodę Krakowskiej Książki Miesiąca i nominację do Nagród Historycznych Polityki im. Mariana Turskiego.

Adam Bodnar

– doktor habilitowany nauk prawnych, Dziekan Wydziału Prawa Uniwersytetu SWPS w Warszawie, doradca krajowych i międzynarodowych organizacji pozarządowych. W latach 2015–2021 Rzecznik Praw Obywatelskich. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył również studia LL.M. z zakresu prawa konstytucyjnego porównawczego w Central European University w Budapeszcie. Od lat zaangażowany w działania na rzecz praw człowieka. Współpracował z licznymi organizacjami pozarządowymi, m.in. Fundacją Panoptykon, ClientEarth Polska i Stowarzyszeniem im. prof. Zbigniewa Hołdy. W latach 2010 – 2015 wiceprezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Był także członkiem Obywatelskiego Forum Legislacji działającego przy Fundacji Batorego. W latach 2014–2015 członek Rady Dyrektorów Funduszu ONZ na rzecz Ofiar Tortur. Autor wielu publikacji naukowych, w szczególności z zakresu praw człowieka. Felietonista „Gazety Wyborczej” i „Polityki” autor audycji „Prawy Adam” w Newonce Radio.

W 2018 roku został uhonorowany Nagrodą Rafto za obronę praw mniejszości i niezależności sądów w Polsce. Rok później otrzymał też Nagrodę Praworządności (Rule of Law Award), przyznaną przez World Justice Project. W 2020 roku został odznaczony francuskim Orderem Legii Honorowej w randze kawalera. W tym samym roku laureat nagrody specjalnej Korony Równości, przyznawanej przez Kampanię Przeciw Homofobii oraz nagrody Fundacji im. Janiny Paradowskiej i Jerzego Zimowskiego.

Obecnie Minister Sprawiedliwości.

Mikołaj Grynberg

(ur. 1966) – pisarz i fotograf, z wykształcenia psycholog. Autor albumów „Dużo kobiet” (2009) i „Auschwitz – co ja tu robię?” (2010). Jego zdjęcia były prezentowane niemal na całym świecie. Wydał zbiory rozmów „Ocaleni z XX wieku” (2012). „Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne” (2014) i „Księga wyjścia” (2018) oraz dwa tomy opowiadań: „Rejwach” (2017), który był nominowany do Nagrody Literackiej Nike i Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus a jego amerykańskie wydanie w przekładzie Seana Gaspera Bye znalazło się w finale National Jewish Book Awards 2022 oraz jest nominowane do The Sami Rohr Prize for Jewish Literature oraz „Poufne” (2020). W 2021 roku zadebiutował jako reżyser filmem dokumentalnym „Dowód tożsamości” wyprodukowanym przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Od lat zajmuje się problematyką i historią polskich Żydów w XX wieku zadając sobie i swoim rozmówcom pytania o to, jak to jest być Żydem w Polsce i co to tak naprawdę znaczy. Od kilku lat prowadzi warsztaty pisania historii osobistych.

fot. Jacek Poremba

Wojciech Tochman

Wojciech Tochman (ur. 1969) – jeden z najważniejszych polskich reporterów i autorów literatury faktu. Jego książki, wśród nich m.in. Schodów się nie pali, Jakbyś kamień jadła, Dzisiaj narysujemy śmierć, Wściekły pies i Pianie kogutów, płacz psów wywołują ożywione dyskusje i niemal natychmiast wchodzą do kanonu polskiego reportażu. Dwukrotny finalista Nagrody Nike oraz Środkowoeuropejskiej Nagrody Literackiej Angelus. Laureat Premio Kapuściński przyznawanej w Rzymie oraz „Pióra Nadziei” – wyróżnienia Amnesty International. Utwory Tochmana zdobyły uznanie za granicą i doczekały się przekładów na kilkanaście języków. Jego najnowsza książka Historia na śmierć i życie ukazała się w czerwcu 2023 roku nakładem Wydawnictwa Literackiego. 

fot. Michał Fiałkowski

Katarzyna Stoparczyk

 dziennikarka, autorka książek, reżyserka spektakli teatralnych. Współtwórczyni kanału YouTube „Dajcie nam głos!! Kasia Stoparczyk i dzieci”. Mistrzyni rozmowy. W Polskim Radiu stworzyła kultowe audycje m. in. „Dzieci wiedzą lepiej” i „Myślidziecka 3/5/7”, a we współpracy z Wojciechem Mannem format telewizyjny pt. „Duże Dzieci”.

Wydała kilka książek dla dorosłych, między innymi „Jak mieć w życiu frajdę”, a także „Franciszek Pieczka. Portret intymny”. Wydała książki dla dzieci, a także kilkanaście płyt z zapisem ścieżek dźwiękowych autorskich spektakli teatralnych.

Ambasadorka Fundacji ABC XXI Cała Polska Czyta Dzieciom. Ambasadorka Fundacji Wrocławskie Hospicjum dla Dzieci. Jurorka Konkursu „Świat Przyjazny Dziecku” Komitetu Ochrony Praw Dziecka. Twórczyni „Małej Kapituły”, dzięki której dzieci mają głos w wyborze książki roku w Konkursie „Świat Przyjazny Dziecku” Komitetu Ochrony Praw Dziecka. Wykładowczyni Uniwersytetu Dzieci. Członkini Prezydium Kapituły Nagrody im. Janusza Korczaka w Polsce

Uhonorowana: Tytułem Mistrz Mowy Polskiej, odznaką Honorową Rzecznika Praw Dziecka za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka, Nagrodą Safony za odwagę pomagania dzieciom i propagowania mądrości dzieci, statuetkami Fundacji Cała Polska Czyta Dzieciom za promowanie czytelnictwa, tytułem Kuźnia Mistrzów Mowy Polskiej za radiową audycję „Zagadkowa niedziela”, tytułem Kuźnia Mistrzów Mowy Polskiej za program „Dajcie nam głos!! Kasia Stoparczyk i Dzieci”, Honorowym Tytułem „Edukacyjna Inicjatywa Roku 2024” dla prowadzącej program Katarzyny Stoparczyk, jak również dla programu „Dajcie nam głos!! Kasia Stoparczyk i Dzieci”.

Tadeusz Gadacz

prof. dr hab., jest profesorem filozofii na Wydziale Humanistycznym AGH w Krakowie. Był uczniem i wieloletnim asystentem prof. Józefa Tischnera, stypendystą Uniwersytetu Louvain La Neuve w Belgii, Catholic University of America w Waszyngtonie, Hebrew University w Jerozolimie, Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu. W latach 2003-2007 pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu Nauk Filozoficznych PAN, Polskiego Towarzystwa Etycznego. Był laureatem stypendium „Mistrz” Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (1999 r.). W 2002 roku otrzymał nagrodę prezydenta Warszawy Lecha Kaczyńskiego dla najlepszego nauczyciela akademickiego Mazowsza, a w 2003 roku nagrodę „Nowych Książek” i Ministra Kultury za redakcję naukową (wraz z B. Milerskim) dziesięciotomowego dzieła Religia. Encyklopedia PWN.  W 2008 roku został wybrany przez studentów najlepszym wykładowcą w historii Collegium Civitas. W styczniu 2012 roku zajął drugie miejsce w plebiscycie czasopisma „Focus” za badania naukowe za 2011 rok. Wygłosił prestiżowe wykłady, m.in. w polskim parlamencie na Konferencji Bezpieczeństwa NATO w ramach polskiej prezydencji w Unii Europejskiej oraz na zamknięcie Kongresu Kultury Polskiej w Krakowie. Wydał dotąd ponad 300 publikacji naukowych polskich i zagranicznych, w tym m.in. O umiejętności życia, O ulotności życia, O zmienności życia, Historię  filozofii XX wieku. Nurty, t. 1 i t. 2, Uniwersalne prawdy i prawa życia dla mądrych ludzi na trudne czasy, O bezprawiu i przyzwoitości. Wady i zalety moralne dla mądrych ludzi na trudne czasy.

Joanna Tokarska-Bakir

(ur. 1958) – antropolożka kultury i religioznawczyni, członkini-korespondent PAN. Jest laureatką m.in. nagrody im. Jana Długosza, The Yad Vashem International Book Award (2019 za książkę Pod klątwą) oraz Elkana Fellowship w Wissenchaftskolleg Berlin za całość dorobku. Autorka m.in. Legendy o krwi. Antropologia przesądu (WAB, Warszawa 2008; wydanie francuskie: Légendes du sang. Une anthropologie du préjugé antisémite en Europe, 2015), Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego (Czarna Owca, Warszawa 2018; wydanie ang.  Cursed. The Social Portrait of the Kielce Pogrom, Cornell 2023), Bracia miesiące. Eseje i studia  (IBL, 2020; wydanie angielskie: Jewish Fugitives in the Polish Countryside, Peter Lang 2022) oraz Kociej muzyki. Chóralnej historii pogromu krakowskiego (Czarna Owca, Warszawa 2024).

Sylwia Chutnik

– urodzona w 1979 roku w Warszawie. Doktor nauk humanistycznych. Z wykształcenia kulturoznawczyni, absolwentka Gender Studies na UW oraz Studiów Polsko-Żydowskich IBL PAN. Pisarka, publicystka, działaczka społeczna i promotorka literatury. Członkini Stowarzyszenia Unia Literacka. Kuratorka festiwali i inicjatyw literackich (Międzynarodowy Festiwal Literacki Apostrof, Kawiarnia Literacka OFF Festival, dyskusje i spotkania autorskie). Wykładowczyni Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu SWPS oraz w szkole pisania Maszyna do Pisania. Felietonistka ,,Polityki", "Czasu Literatury" i wielu portali internetowych. Współprowadziła programy literackie „Cappuccino z książką” i „Zapomniani - odzyskani” w TVP Kultura oraz „Barłóg literacki”. Jej teksty ukazały się w książkach zbiorowych oraz w wielu katalogach do wystaw sztuki współczesnej i programach teatralnych (między innymi Teatru Wielkiego - Opery Narodowej, Galeria Bunkier Sztuki, Muzeum Nobla w Sztokholmie). Publikuje gościnnie na łamach prasy polskiej i zagranicznej. Jej teksty naukowe znalazły się w ponad 25 opracowaniach i książkach zbiorowych. Stypendystka Homines Urbani 2008, Instytutu Books from Lithuania 2009, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2010, Miasta Stołecznego Warszawy 2010, Instytutu Goethego 2010. Laureatka nagród literackich i społecznych. Zasiada między innymi w Kapitule Nagrody im. Olgi Rok, Kapitule Obywatelskiej Naukowych Nagród "Polityki" oraz w Radzie Fundacji Feminoteka. Była wokalistką punkowego zespołu Zimny Maj. Prowadzi podcast Radio Sylwia i Elgiebete TV.

Justyna Bilik

(ur. 1992) – scenarzystka filmów społecznie zaangażowanych i konsultantka scenariuszowa. Absolwentka scenariopisarstwa w Szkole Filmowej w Łodzi.

Nominowana do Norweskiej Nagrody Filmowej Amanda w kategorii Najlepszy Scenariusz Oryginalny za film Norwegian Dream w reżyserii Igora Leiva Devolda.

Współscenarzystka Pięknej Zośki w reżyserii Marcina Wierzchowskiego w Teatrze Wybrzeże, zrealizowanej w 2024 roku jako Teatr Telewizji. Scenarzystka wielu krótkich form, między innymi Saszki reż. K. Lesisz (m.in. Nagroda na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni). Finalistka konkursu scenariuszowego SCRIPT PRO za scenariusz Bella, szalom. Była jedną z tłumaczek tomu Pomiędzy światami Ireny Klepfisz.

Adam Wajrak

(ur. 1972) – dziennikarz, działacz na rzecz ochrony przyrody, autor książek i artykułów o tematyce przyrodniczej. Mieszka w Teremiskach w Puszczy Białowieskiej. Związany z „Gazetą Wyborczą” od początku jej istnienia. 

W 2006 roku zainicjował zbieranie podpisów pod petycją w sprawie obrony Doliny Rospudy, za cykl artykułów na ten temat otrzymał w 2007 roku Nagrodę im. Andrzeja Woyciechowskiego za najlepszy materiał dziennikarski, który wpłynął istotnie na życie Polaków. Jest również laureatem Nagrody Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich za tekst specjalistyczny (1998), otrzymał ponadto wyróżnienie Bohatera Europy przyznawane co roku przez amerykański tygodnik „Time” za obronę środowiska naturalnego (2005).

Autor książek: (Za)piski Wajraka, Kuna za kaloryferem, czyli nasze przygody ze zwierzętami – wraz z żoną Nurią Selvą Fernandez,  Wielka księga prawdziwych tropicieli, To zwierzę mnie bierze, Zwierzaki Wajraka i Wilki, Na północ. Jak pokochałem Arktykę; serii przyrodniczych komiksów dla dzieci Umarły Las, Nieumarły Las i Zew Padliny oraz nowej serii Detektyw Wróbel –  wspólnie z  ilustratorem Tomaszem Samojlikiem.

Agnieszka Taborska

– pisarka, tłumaczka, historyczka sztuki. Autorka ponad 20 książek: opowiadań, mistyfikacji literackich, reportaży z podróży, rozpraw o surrealizmie, baśni dla dzieci. Jej książki - nagradzane w Polsce i w Niemczech - były tłumaczone na francuski, angielski, niemiecki, hiszpański, słowacki, japoński i koreański. Na ich podstawie powstały filmy i przedstawienia teatralne. Od 1989 roku dzieli czas między Warszawę a Providence (USA), gdzie w Rhode Island School of Design wykłada historię sztuki, filmu i literatury. Wśród jej najnowszych tytułów są: „Spiskowcy wyobraźni”, „Świat zwariował. Poradnik surrealistyczny. Jak przeżyć”, „Archipelagi Rolanda Topora”.

Ewa Winnicka

– reporterka, autorka książek „Londyńczycy”, „Angole”, „Nowy Jork zbuntowany”, „Milionerka”, „Był sobie chłopczyk”, „Greenpoint” oraz „Miasteczko Panna Maria”. Współautorka książek „Głosy” i „Władcy strachu” (napisanych wspólnie z Dionisiosem Sturisem), a także „1968” (z Cezarym Łazarewiczem). Trzykrotna laureatka nagrody Grand Press, laureatka Nagrody Gryfia, nagrody dla najlepszej książki roku przyznawanej w ramach Festiwalu Reportażu w Lublinie oraz nagrody MediaTory. Otrzymała również nominacje do Nagrody Nike, Górnośląskiej Nagrody Literackiej „Juliusz” i Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego.

fot. Rafał Komorowski

Renata Lis

pisarka, autorka m.in. dwóch tomów queerowej autobiografii Moja ukochana i ja (WL, Kraków 2023) oraz Moja ukochana i ja. Ślub (WL, Kraków 2024). Czterokrotnie nominowana do Nagrody Literackiej „Nike” i innych nagród. Bohaterka filmu dokumentalnego Piotra Jaconia Tego nie ma w umowie koalicyjnej (razem z żoną Elżbietą Czerwińską). Felietonistka „Polityki”; publikuje też w „Książkach. Magazynie do Czytania” i „Dwutygodniku”.

fot. Leszek Half

Monika Muskała

eseistka, dramatopisarka, tłumaczka, dokumentalistka. Za książkę Między Placem Bohaterów a Rechnitz. Austriackie rozliczenia otrzymała Nagrodę Literacką JULIUSZ oraz Nagrodę im. Andrzeja Siemka „Literatury na Świecie“, była nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia i Nagrody Nike.

Współautorka nagradzanych sztuk teatralnych, m.in. Podróży do Buenos Aires, Daily Soup, Ciemnej Wody, a także filmów dokumentalnych, m.in. Views of a Retired Night Porter i Arab Attraction.

Za przekłady z niemieckiego uhonorowana nagrodą im. Karla Dedeciusa.

Dorastała w Kotlinie Kłodzkiej. Mieszka w Austrii.

fot. Andreas Horvath

Grzegorz Kasdepke

– polski pisarz, autor książek dla dzieci i młodzieży, scenarzysta i dziennikarz. Były redaktor naczelny magazynu „Świerszczyk”. Twórca takich bestsellerów jak „Kuba i Buba”, „Detektyw Pozytywka” czy „Bon czy ton”. Zdobywca licznych nagród, jego książki uczą przez zabawę i cieszą się popularnością wśród młodych czytelników.

fot. Mikołaj Starzyński

Roksana Jędrzejewska-Wróbel

Gdańska pisarka, która doktorat obroniła pod czujnym okiem Stefana Chwina. Autorka ponad czterdziestu wielokrotnie nagradzanych książek dla dzieci i młodzieży, sztuk teatralnych i scenariuszy. Na podstawie bestsellerowej serii o ryjówce powstał serial animowany „Pamiętnik Florki”. Jej książki wpisane są na Złotą Listę Fundacji ABC „Cała Polska czyta dzieciom”, Listę Skarbów Kultury Dziecięcej oraz Międzynarodową Listę Białych Kruków Literatury Dziecięcej (The White Ravens). Powieść dla młodzieży „Stan splątania” otrzymała Literacką Nagrodę Hestii, a „W krainie snów” została Książką Roku Polskiej Sekcji IBBBY. Pisarka jest także członkinią Instytutu Dobrej Śmierci oraz celebrantką humanistycznych ceremonii pogrzebowych. Prowadzi w Gdańsku Death Cafe - międzynarodowej inicjatywy non profit  czyli otwartą przestrzeń do rozmów  o śmierci. „12 dni. Patchwork rodzinny” jest jej debiutem dla dorosłych.

fot. Grzegorz Hryniszak

Robert Małecki

(ur. 1977) – politolog, filozof i dziennikarz, a także nauczyciel kreatywnego pisania i autor poczytnych kryminałów. Uznawany za jednego z najlepszych specjalistów w tej branży.

Laureat Nagrody Wielkiego Kalibru oraz nagrody Kryminalnej Piły za Skazę, a także Nagrody Czytelników Wielkiego Kalibru za Wadę – obie powieści z cyklu z komisarzem Bernardem Grossem. Kryminalne serca czytelników zdobył świetnie skonstruowaną, mroczną i wciągającą do ostatniej strony trylogią z dziennikarzem Markiem Benerem (Najgorsze, dopiero nadejdzie, Porzuć swój strach, Koszmary zasną ostatnie). Jest również autorem znakomicie przyjętych thrillerów: Żałobnica, Zmora oraz Wstyd i Najsłabsze Ogniwo, za który otrzymał wyróżnienie jury Nagrody Kryminalnej Piły. Jego powieści Wada, Zadra i Zmora, a także Wiatrołomy, Urwisko i Zapadlina  (wszystkie z nowego cyklu o policjantach Archiwum X) były nominowane do nagrody Książka Roku serwisu Lubimyczytac.pl przyznawanej w ramach największego plebiscytu czytelniczego w Polsce.

fot. Bartosz Maciejewski

Urszula Glensk

(ur. 1967 w Tarnowskich Górach)

– literaturoznawczyni, krytyczka literacka, profesorka Uniwersytetu Wrocławskiego. Pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej. Jurorka Nagrody Literackiej Europy Środkowej „Angelus” (w latach 2019–2021).

Opublikowała prawie 200 artykułów naukowych i publicystycznych oraz pięć książek, m.in. monografię „Historia słabych. Reportaż i życie w Dwudziestoleciu 1918–1939”, za którą dostała Nagrodę Historyczną „Polityki”. Za „wysoko ocenioną” habilitację otrzymała Nagrodę Prezesa Rady Ministrów.

Najnowsza książka, biografia „Hirszfeldowie – zrozumieć krew”, była nominowana do Nagrody Nike, została wyróżniona Nagrodą Młodzieżowych Klubów Historycznych im. Kazimierza Moczarskiego oraz Nagrodą Specjalną Leopoldina.

Stworzyła „Fundację No Border”, aby pomagać uchodźcom na granicy polsko-białoruskiej. Jej najnowsza książka to „Pinezka. Historie z granicy polsko-białoruskiej”.

fot. Max Pflegel

Magdalena Barbaruk:

zajmuje się kulturową sprawczością literatury, jej wpływem na sposoby życia jednostek oraz wspólnot oraz przestrzeń. Prowadzi badania w Hiszpanii oraz w krajach Ameryki Południowej, głównie w Chile. Autorka książek Długi cień Don Kichota (Kraków 2015), Sensy błądzenia. La Mancha i jej peryferie (Kraków 2018) i nominowanej do Nagrody im. Marcina Króla monografii Ruch Amereidy (Gdańsk 2024). Jej ostatnia książka poświęcona jest działalności tzw. „Szkoły z Valparaíso”, która połączyła architekturę, poezję z misją dekolonizacji Ameryki. Profesorka UWr, dyrektorka Instytutu Kulturoznawstwa UWr, członkini Rady Programowej Akademickie Centrum Badań. Ex-centrum Olgi Tokarczuk (UWr) oraz redaktorka czasopisma „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”.

fot. Dominika Hull-Bruska

Justyna Dąbrowska

Absolwentka psychologii klinicznej na Uniwersytecie Warszawskim, certyfikowana psychoterapeutka wyszkolona w Laboratorium Psychoedukacji oraz w Anna Freud Centre w Londynie. Zajmuje się psychoterapią okołoporodową. Pisze, redaguje i publikuje. W 1989 roku debiutowała w „Gazecie Wyborczej” felietonami o swoich dzieciach i psychologii. Założycielka i wieloletnia redaktor naczelna miesięcznika „Dziecko”. Autorka tomów rozmów z artystami, intelektualistami i psychoterapeutami: „Nie ma się czego bać” (2016), „Miłość jest warta starania” (2019), „Zawsze jest ciąg dalszy” (2021), w których pyta rozmówców o to, co się widzi, czuje i myśli, gdy jest się na ostatnim odcinku drogi życiowej. Autorka terapeutycznej książki „Przeprowadzę Cię na drugi brzeg. Rozmowy o porodzie, traumie i ukojeniu” oraz "matka młodej matki". Laureatka Nagrody im. Barbary Łopieńskiej za najlepszy wywiad prasowy. W 2024 roku ukazała się jej rozmowa-rzeka z profesorem Bogdanem de Barbaro pt. "Swoją drogą...". Rozmowa z drugim człowiekiem to jej zawód, pasja i sposób na radzenie sobie z życiowymi mieliznami.

Filip Łobodziński

– z wykształcenia iberysta, legalny emeryt, wolontariusz dla bezdomnych zwierząt. W dzieciństwie aktorzył, później przez wiele lat dziennikarzył (TVP, Polsat News, Trójka, Inforadio, „Non Stop”, „Rock’n’Roll”, „Machina”, „MAX”, „Przekrój”, „Newsweek”), przez 8 lat współprowadził program telewizyjny „Xięgarnia”. Od 1979 roku w czasie wolnym przekłada literaturę i piosenki - z hiszpańskiego, katalońskiego, francuskiego, angielskiego, portugalskiego i ladino. Niektóre wykonuje z Zespołem Reprezentacyjnym oraz z grupą dylan.pl. W 2005 roku był laureatem Instytutu Cervantesa za najlepszy przekład prozy hiszpańskiej (W cieniu Inkwizycji Artura Pereza-Revertego), w 2019 nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia za przekład Tarantuli, surrealistycznej prozy Boba Dylana, w 2025 nominowany do Nagrody Translatorskiej im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego za przekład W cieniu orła Artura Pereza-Revertego.



Edwin Bendyk

(ur. 1965)

– prezes zarządu Fundacji im. Stefana Batorego. Zawodowo dziennikarz i pisarz, publicysta tygodnika „Polityka”, zajmuje się tematyką cywilizacyjną oraz relacjami między nauką i techniką a polityką, gospodarką, kulturą, życiem społecznym. Autor wielu książek, w tym „Zatrutej studni” nominowanej do Nagrody Literackiej Nike w 2003 roku. W 2020 wydał „W Polsce, czyli wszędzie. Rzecz o upadku i przyszłości świata”. Kurator programu Miasto przyszłości/Laboratorium Wrocław podczas Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Współorganizator Kongresu Kultury w 2016 roku, wraz z Irkiem Grinem kurator projektu Ex-centrum zainicjowanego przez Olgę Tokarczuk. Wykłada w Collegium Civitas i Graduate School for Social Research Polskiej Akademii Nauk. Członek Polskiego PEN-Clubu. Członek European Council on Foreign Relations.Prowadzi blog „Antymatrix”.

Tomasz Stawiszyński

Tomasz Stawiszyński – eseista, pisarz, filozof, autor bestsellerowych książek „Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii”, „Co robić przed końcem świata”, „Ucieczka od bezradności”, „Misja Sowy. Tosia, Franek i sekrety filozofii”, „Spotkanie z Filozofią” oraz „Reguły na czas chaosu”; w radiu TOK FM prowadzi „Godzinę filozofów”; twórca podcastu „Skądinąd” (www.patronite.pl/skadinad); stały felietonista „Tygodnika Powszechnego”; w listopadzie 2024 roku ukazała się jego najnowsza książka pod tytułem „Powrót fatum”.

fot. Karol Paciorek

Leszek Kolankiewicz

– kulturoznawca, inicjator tzw. warszawskiej szkoły antropologii widowisk. Emerytowany profesor w Instytucie Kultury Polskiej UW, którego był dyrektorem w latach 2005–2012. Od 2012 do 2016 dyrektor Centre de civilisation polonaise na Sorbonie. Prowadzi badania nad widowiskami kulturowymi, szczególnie obrzędami kultów posesywnych, nad performansami społecznymi i nad przedstawieniami teatralnymi, zwłaszcza awangardowymi i neoawangardowymi. W swoich badaniach kulturoznawczych łączy metody antropologii widowisk, performatyki oraz nauki o teatrze.

Michał Bilewicz

jest profesorem na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz założycielem Centrum Badań nad Uprzedzeniami na tej samej uczelni. Pełni również funkcję wiceprzewodniczącego Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk. Jego badania koncentrują się na psychologicznych mechanizmach relacji międzygrupowych, uprzedzeniach oraz pamięci zbiorowej. Michał Bilewicz analizuje, w jaki sposób ideologie, tożsamość społeczna i narracje historyczne wpływają na zachowania jednostek i grup, zwłaszcza w kontekście konfliktów międzygrupowych i procesów pojednania. Jest autorem wydanej w 2024 roku książki „Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości”.

Sylwia Gregorczyk-Abram

– adwokatka oraz działaczka społeczna. Jest zaangażowana w organizacje pozarządowe działające na rzecz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, ochrony praworządności oraz systemowych zmian w polskim systemie sprawiedliwości. Współtworzone przez nią organizacje pozarządowe - Komitet Obrony Sprawiedliwości i #Wolne Sądy zajmują się monitorowaniem i archiwizowaniem przypadków wywierania politycznego nacisku na sędziów i adwokatów, radców i zapewnianie tym osobom pomocy prawnej. 

Uczestniczy regularnie w procesach legislacyjnych w parlamencie jako ekspertka, m.in. w pracach zespołów parlamentarnych ds. Ładu Konstytucyjnego czy Reformy Wymiaru Sprawiedliwości. Regularnie uczestniczy także w spotkaniach organizowanych przez Komisję Europejską podczas których przedstawia obywatelskie i eksperckie spojrzenie na zmiany dokonywane w Polsce w wymiarze sprawiedliwości, w szczególności z punktu widzenia standardów UE. Od 2017 roku jest współorganizatorką dziesiątek demonstracji i akcji protestacyjnych w sprawie obrony praworządności i represjonowanych sędziów.

Przed sądami i trybunałami reprezentuje mniejszości narodowe i seksualne, ofiary przemocy, a także ofiary nadużyć Policji. Występuje przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w kluczowych postępowaniach dotyczących niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wielokrotnie reprezentowała w postępowaniach sądowych sędziów Sądu Najwyższego, w tym Pierwszą Prezes Sądu Najwyższego.

Jest pomysłodawczynią i realizatorką obywatelskiej akcji „Tydzień Konstytucyjny” - projektu edukacyjnego przeprowadzany regularnie w szkołach w całej Polsce mającego na celu podnoszenie wśród dzieci i młodzieży znajomości Konstytucji i praw człowieka.

W uznaniu jej działalności prawniczej i publicznej, w 2021 r. została wybrana stypendystką Maurice R. Greenberg World Fellow na Uniwersytecie Yale.

Aleksandra Gliszczyńska-Grabias

Dr hab. Aleksandra Gliszczyńska-Grabias jest profesorem w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. W swojej pracy badawczej i eksperckiej zajmuje sięzagadnieniami prawa konstytucjonalnego porównawczego, prawa antydyskryminacyjnego, wolności słowa i praw pamięci. Współredaktorka i współautorka książek Constitutionalism under Stress(OUP, 2020) i Law and Memory: Towards Legal Governance of History(CUP, 2017). Stypendystka uniwersytetów Cambridge, Yale oraz European University Institute. Ekspertka Rady Europy w programach dotyczących prawa antydyskryminacyjnego. Współkierujemiędzynarodowymi projektami badawczymi, w tym ‘The Challenge of Populist Memory Politics for Europe: Towards Effective Responses to Militant Legislation on the Past’ (2021 – 2025) oraz ‘Rethinking Militant Democracy Doctrine’ (2024-2027). Kieruje pracami Rady Ekspertów przy Prokuratorze Generalnym ds. przestępstw motywowanych uprzedzeniami i mowy nienawiści. Od marca 2025 jest delegatką do międzyrządowej organizacji Międzynarodowy Sojusz na rzecz Pamięci o Holokauście.

Justyna Dąbrowska

(ur. 1960) – psycholożka, psychoterapeutka, redaktorka, dziennikarka. Od 1989 roku związana z „Gazetą Wyborczą”, na której łamach debiutowała felietonami o swoich dzieciach. Założycielka i wieloletnia redaktor naczelna miesięcznika „Dziecko”. Jej teksty ukazywały się także w „Wysokich Obcasach” i „Tygodniku Powszechnym”. Laureatka nagrody im. Barbary Łopieńskiej za najlepszy wywiad prasowy roku 2011. Żona i matka dwójki dorosłych dzieci.

Źródło: Lubimy Czytać.

fot. Jacek Poremba

Mikołaj Dorożała

– polityk, samorządowiec, menadżer, działacz organizacji społecznych. Od lat angażuje się w problematykę ochrony przyrody, jest wegetarianinem, aktywnie uprawia sport. Jego pasją są dalekie, piesze wędrówki, a na sejmowe komisje środowiskowa często przyjeżdża rowerem. W grudniu 2023 roku został powołany na stanowisko Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, obejmując funkcję Głównego Konserwatora Przyrody. 

Katarzyna Kozyra-Zyskowska

– teriolożka, doktor w dziedzinie nauk ścisłych i przyrodniczych w dyscyplinie nauki biologiczne.  Koordynowała i realizowała liczne projekty dotyczące teriofauny, takie jak monitoringi czy  inwentaryzacje przyrodnicze. Prowadziła warsztaty edukacyjne dotyczące ssaków, w tym tropienia wilka, rysia oraz zagadnień związanych z koegzystencją. Opracowywała plany zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 w odniesieniu do wilka, rysia, wydry i bobra. Jest autorką ekspertyz dotyczących minimalizowania efektu bariery dla ssaków. Oraz autorką i współautorką monografii, publikacji  naukowych i popularnonaukowych dotyczących teriofauny  oraz ich ochrony. W swoich badaniach koncentrowała się m.in. na analizie genetycznej, modelowaniu, korytarzach ekologicznych i faunistyce.
Od 2025 roku w stowarzyszeniu Rewilding Oder Delta aktywnie uczestniczy w procesie wdrażania podejścia rewildingowego w regionie. Jako kierowniczka zespołu Wildlife Combeck (Polska) wspiera w swoich działaniach naturalne procesy przyrodnicze oraz promuje rozwiązania sprzyjające długofalowemu współistnieniu człowieka z dziką przyrodą. Zajmuje się tematyką powrotu dzikich zwierząt, monitoringiem przyrodniczym, funkcjonowaniem korytarzy ekologicznych oraz zagadnieniami koegzystencji ludzi i ssaków. Prowadzi aktywną działalność edukacyjną na temat dużych drapieżników, wspierając tym samym prawidłową koegzystencję ludzi i dzikich zwierząt oraz skuteczną ochronę tego gatunku

Katarzyna Zyskowska

– urodzona w 1979 roku pisarka i absolwentka Dziennikarstwa i Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warszawskim. W swoim dorobku posiada kilkanaście powieści – w tym bestsellerowe „Nocami krzyczą sarny” i zbeletryzowane biografie: „Szklane ptaki”- opowieść o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim oraz „Alchemię” – poświęconą życiu Mari Skłodowskiej-Curie.

fot. Studio WUKA

Jakub Gałęziowski

doktor historii Uniwersytetu w Augsburgu i Uniwersytetu Warszawskiego. W ramach programu co-tutelle napisał rozprawę doktorską o polskich dzieciach urodzonych z powodu II wojny światowej. Prowadzone przez niego badania były częścią międzynarodowego projektu Children Born of War – Past, Present and Future, realizowanego w ramach Marie Skłodowska-Curie-Actions Innovative Training Network (MSCA ITN). Od ukończenia studiów magisterskich na Uniwersytecie Jagiellońskim w 2006 roku zajmuje się historią mówioną i badaniami biograficznymi. Interesuje się aspektami etycznymi i rolą emocji w badaniach naukowych. Brał udział w kilkunastu projektach oral history, w tym w kilku międzynarodowych, nagrywając przeszło 240 autobiograficznych wywiadów narracyjnych (ponad połowę w projektach dokumentacyjnych Ośrodka KARTA, z którym jest związany od 2006 roku). Jest jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Historii Mówionej, współautorem Rekomendacji etycznych PTHM. Prowadzi szkolenia i warsztaty z zakresu nagrywania, opracowywania i analizy wywiadów oraz problemów etycznych z nimi związanych.

Elżbieta Mirga-Wójtowicz

– dr., animatorka kultury, politolożka i badaczka. Pracuje jako adiunktka w Ośrodku Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie zajmuje się migracjami Romów. Posiada blisko 15-letnie doświadczenie w administracji rządowej w zakresie realizacji polityki państwa wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz koordynowania działań integracyjnych wobec społeczności romskiej w Polsce. W latach 2008–2014 pełniła funkcję Pełnomocniczki Wojewody Małopolskiego ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Autorka licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych dotyczących Romów, a także raportów ewaluacyjnych dla Komisji Europejskiej w ramach projektów Roma Civil Monitor (2017–2020, 2021–2025). Od 2010 roku współorganizuje wraz z międzynarodową siecią romskich organizacji młodzieżowych TernYpe projekt upamiętniający Zagładę Romów – Dikh He Na Bister. Członkini zarządu Fundacji Jaw Dikh oraz Europejskiego Instytutu Romów na rzecz Sztuki i Kultury (ERIAC). Współpracuje z OBWE/ODIHR/Contact Point on Roma and Sinti Issues, NDI, IOM, Komisją Europejską, Radą Europy, CEU i ERGO Network. Stypendystka U.S. Department of State (International Leadership Visitor Program, 2010), absolwentka Roma Access Program na Central European University (2006) oraz była stażystka Komisji Europejskiej (2005).

fot. Piotr Markowski

Walery Topojew

– dr, szaman; z wykształcenia fizyk, matematyk, psycholog. Pochodzi z Chakasji - syberyjskiej republiki. Doktor nauk psychologicznych. Od ponad 25 lat praktykuje tradycję chakaskiego szamanizmu. Pod koniec lat 90-ch i na początku dwutysięcznych był kierownikiem laboratorium psychologicznego Chakaskiego Instytutu Naukowo-Badawczego. Jest badaczem specyfiki szamańskich stanów świadomości, autorem prac naukowych poświęconych szamanizmowi oraz studium samobójstwa i radzeniu sobie z traumą, a także współautorem tekstów traktujących o psychologii szamanizmu. Wykłada, organizuje seminaria, warsztaty i kursy w różnych krajach.

fot. Rafał Komorowski

Dominika Olejnik (Stewunia)

– udowadnia, że kuchnia wegańska może być smaczna, dostępna, prosta i ciekawa, czym przeczy powszechnie znanym prawom fizyki. Tworzy niesamowite przetwory, a kuchenne eksperymenty robi dla zaspokojenia ciekawości i kubków smakowych (dokładnie w tej kolejności!). Od kilku lat jest RODowitą Działkarką, a jej względy można sobie zaskarbić, pytając, czym są papryfiutki i cucamelony.

Karol Maliszewski

– dr. hab., profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, poeta, prozaik, krytyk literacki, autor sztuk teatralnych. Założyciel Noworudzkiego Klubu Literackiego „Ogma”. Laureat Nagrody im. Marka Jodłowskiego (1994), Nagrody im. Barbary Sadowskiej (1997), Nagrody im. Ryszarda Milczewskiego- -Bruna (1999). Nominowany do Nagrody Literackiej Nike za zbiór krytyk literackich „Rozproszone głosy. Notatki krytyka” (2007). Pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Jest autorem nazwy Festiwal Góry Literatury i ojcem założycielem festiwalu.

fot. Piotr Pflegel

Kacper Potępski

(on/jego) - twórca internetowy, manager, marketingowiec, a prywatnie narzeczony Stewuni. Na IG opowiada o tranzycji i doświadczeniu transpłciowości, o życiu z ADHD, depresją i zaburzeniami lękowymi. Chętnie odpowiada na najtrudniejsze pytania związane z transpłciowością.

Lena Bielska

– certyfikowana trenerka samoobrony i asertywności dla kobiet i dziewcząt WenDo, trenerka antydyskryminacyjna, trenerka dramy stosowanej I stopnia. Superwizorka treningu WenDo. Psychoterapeutka Gestalt, która w swojej pracy terapeutycznej i trenerskiej skupia się na wsparciu osób z grupy Post Traumatic Stress Communities. Prezeska Fundacji HerStory, w której współtworzy programy wsparcia i innowacje edukacyjne w zakresie przeciwdziałania przemocy i dyskryminacji. Dwukrotna stypendystka Rządu USA w programie International Visitors Leadership Program, stypendystka Alfred Landecker Democracy oraz Humanity in Action, współpracuje z wieloma krajowymi i zagranicznymi organizacjami równościowymi.

Jan Mencwel

Jan Mencwel, animator kultury, publicysta, działacz społeczny i aktywista miejski, współzałożyciel stowarzyszenia Miasto jest Nasze, autor książek „Betonoza. Jak się niszczy polskie miasta” (2021) oraz „Hydrozagadka. Kto zabiera polską wodę i jak ją odzyskać” (2023).

fot. Tomasz Kaczor

Lena Bielska

– certyfikowana trenerka samoobrony i asertywności dla kobiet i dziewcząt WenDo, trenerka antydyskryminacyjna, trenerka dramy stosowanej I stopnia. Superwizorka treningu WenDo. Psychoterapeutka Gestalt, która w swojej pracy terapeutycznej i trenerskiej skupia się na wsparciu osób z grupy Post Traumatic Stress Communities. Prezeska Fundacji HerStory, w której współtworzy programy wsparcia i innowacje edukacyjne w zakresie przeciwdziałania przemocy i dyskryminacji. Stypendystka Alfred Landecker Democracy Fellowship, współpracuje z wieloma krajowymi i zagranicznymi organizacjami równościowymi.

Lucyna Piwowarska-Dmytrów

– kulturoznawczyni (UWr) animatorka kultury (skiba) trenerka zdrowego stylu życia (AWF Katowice), założycielka i prezeska stowarzyszenia STOLOVELASY, producentka wydarzeń, filmów, festiwali; managerka wydziału imprez w Kłodzkim Ośrodku Kultury. W przeszłości aktorka Wrocławskiego Teatru Pantomimy im. Henryka Tomaszewskiego, tancerka-ruchowiec.

Organizuje i prowadzi akcje społeczne, treningi uważności z elementami pracy z ciałem, edukację przez sztukę. Nie zgadza się z polityką wykluczenia społecznego i tyranią. Orbituje. Obserwuje. Bada.

Z festiwalem związana od kilku lat – na początku uczestniczka, w ostatnich latach także organizatorka.

Z prawdziwą przyjemnością wprowadza w formułę festiwalu koncepcję zrównoważonej turystyki. Promuje chodzenie jako najzdrowszą formę aktywności fizycznej, zachęca do zgłębiania wiedzy anatomicznej w kontakcie z naturą jako jednej z najskuteczniejszych technik odpoczynku.

Uczy uważnego patrzenia, słuchania, czucia. Lubi łączyć sztukę z anatomią i z naturą. Właściwie filozofka.

We współpracy z Parkiem Narodowym Gór Stołowych i stowarzyszeniem Stolovelasy stwarza  okazję do spacerowania po nieoczywistych miejscach na terytorium, które osobiście zamieszkuje. Towarzyszą jej eksperci od przyrody, społecznicy, pasjonaci.

Uważa, że otwarcie festiwalu spotkaniem z Joanną Kuciel- Frydryszak i książką „Chłopki - opowieść o naszych babkach” to symboliczny moment zwrotny dla polskiej kultury. Swojej babci – Lucynie, po której ma imię – dziękuje za spódnicę z koca i dziesięciokilometrową drogę do szkoły, którą dzielnie pokonywała. Ta droga zmienia wszystko.

Ciągle idzieMY, bo życie to ruch.

Małgorzata Omilanowska

(ur. 1960) – historyczka sztuki, nauczycielka akademicka, profesor nauk humanistycznych. W latach 2012–2014 podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w latach 2014–2015 minister kultury i dziedzictwa narodowego.

Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, kształciła się także na wydziale architektury Uniwersytetu Technicznego w Berlinie. Od 1985 zawodowo związana z Instytutem Sztuki PAN, gdzie była m.in. zastępczynią dyrektora (1999–2007) i redaktor naczelną Słownika Architektów Polskich. Została też wykładowczynią Uniwersytetu Gdańskiego, od 2006 na stanowiskach profesorskich. W 2008 objęła stanowisko dyrektora Instytutu Historii Sztuki UG. Została członkinią rady naukowej Instytutu Herdera w Marburgu, a także członkinią Komitetu Nauk o Sztuce PAN. W 2006 powołana na funkcję prezesa stowarzyszenia Patria Polonorum.

Wybrana na dyrektora Zamku Królewskiego w Warszawie w miejsce przechodzącego na emeryturę Andrzeja Rottermunda. Nowy minister kultury Piotr Gliński odmówił jednak powołania jej na to stanowisko, motywując to względami politycznymi.

Odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Republiki Włoskiej, Krzyżem Wielkim Orderu Oranje-Nassau, Orderem Sztuki i Literatury I klasy, wyróżniona tytułem honorowego obywatela Połągi.



Miłka O. Malzahn

zawodowo zajmuje się szeroko pojętą filozofią, oraz dźwiękiem. Jest dziennikarką, pisze książki z pogranicza gatunków (osiem wydanych, reszta czeka na „swój czas”), tworzy i publikuje też piosenki. Czasem wykłada na uczelniach, czasem prowadzi warsztaty; nieustannie łączy nieoczywiste nauki o myśli ludzkiej z oczywistymi ścieżkami dedukcyjnymi. Tworzy offowy kanał podkastowy „Dziennik Zmian”, w międzyczasie moderuje spotkania z artystami, pisarzami, podróżnikami, a najbardziej regularnie – prowadzi muzyczne programy w Polskim Radiu Białystok, felietonowo zaś współpracuje z internetowym Radiem Danielka, oraz Radiem Klang. Więcej: www.milkamalzahn.pl

Zbigniew Kruszyński

(ur. 1957 w Radomiu)

– pisarz, tłumacz, działacz Solidarności, więziony w latach 1982–1984. Po uwolnieniu wyemigrował do Szwecji. Doświadczenia emigracyjne były tematem jego debiutanckiej powieści pt. „Schwedenkräuter” (1995). Trzykrotnie zdobył nominację do Nagrody Literackiej Nike: w 1997 roku za opowiadające o działalności opozycyjnej „Szkice historyczne”, w 2000 roku za zbiór opowiadań „Na lądach i morzach” oraz w 2007 za „Powrót Aleksandra”, opowieść o powrocie emigranta do kraju. Ostatni tytuł przyniósł mu również Nagrodę im. Andrzeja Kijowskiego. W 2015 otrzymał Poznańską Nagrodę Literacką im. Adama Mickiewicza. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Wykładał w Studium Literacko-Artystycznym na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

fot.: Tomasz Leśniowski

Katarzyna Błażejewska-Stuhr

– dietetyk kliniczny i psychodietetyk. Ukończyła Warszawski Uniwersytet Medyczny, Szkołę Główną Psychologii Społecznej. Doktorantka na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym. Współzałożycielka fundacji Kobiety bez diety. Felietonistka magazynu Zwierciadło oraz autorka programu „357 kęsów na śniadanie” w Radio 357, autorka podcastu “Poradnik pozytywnego żywienia”.  Autorka kilkunastu książek, w tym serii czterech książek „Koktajle dla zdrowia i urody” (pierwsza część Koktajli wydana w 2015 roku była nominowana w prestiżowym konkursie Gourmand World Cookbook Awards – Najlepszej książki kulinarnej roku w kategorii „Koktajle”) i Superkoktajle. Najnowsze pozycje to “Poradnik pozytywnego jedzenia - Jak karmić się miłością”, “Dieta planetarna” i “Znikam. Zaburzenia odżywiania dzieci i młodzieży.” Prowadzi bloga kachblazejewska.pl oraz instagramowy profil @kach_blazejewska_dietetyk.

fot. Karolina Synowiec

Dorin i Rafael Blau

Daria Jendrzejewska

– specjalistka ds. zarządzania i organizacji kultury. Na co dzień managerka szkoły korepetycji i języków, trenerka robotyki LEGO i współorganizatorka festiwali literackich i muzycznych na terenie całego kraju. Robotyką LEGO zajmuje się od 2019 roku, wciąż obniżając granice wieku dzieci, które zaczynają uczyć się budować konstrukcje z LEGO. Od 3 lat jest związana z Fundacją Olgi Tokarczuk, Wrocławskim Domem Literatury czy krakowskim Wydawnictwem EMG. Współorganizatorka Międzynarodowego Przeglądu Bardów OPPA w Warszawie, Międzynarodowego Festiwalu Kryminału we Wrocławiu i Festiwalu Góry Literatury.

Katarzyna Jackowska-Enemuo

Antropologini kultury, muzykantka, opowiadaczka historii, kompozytorka i pisarka. Od ponad dwudziestu lat zajmuje się w praktyce muzyką dawną i tradycyjną z różnych stron Europy, komponuje również własną muzykę. Tworzy muzykę i piosenki do spektakli teatralnych (m.in. dla Teatru Małe Mi, Teatru Pinokio w Łodzi oraz Teatru Ludowego w Krakowie). Autorka audycji radiowych i słuchowisk (m.in. “Między Światem a Zaświatem” dla II programu PR, a także dla Muzeum Polin). Współzałożycielka zespołu Jazgodki. Współzałożycielka Projektu Migawki, z którym tworzy spektakle w dwóch 

językach polskich – fonicznym i migowym. Autorka koncertu „Nieuchronne”, na który składają się piosenki stworzone w odpowiedzi na doświadczenie straty, a także nagranej w pandemii płyty “Muzyka Ratunkowa” (wyłącznie w sieci). Koncertuje, gra do tańca, opowiada historie i gra spektakle - zarówno na najważniejszych festiwalach w kraju, jak też w podwórkach, więzieniach i pociągach. Prowadzi warsztaty śpiewu, tańca i opowieści dla dużych i małych, dla profesjonalistów i amatorów. Tropi tradycje społecznego świętowania, a także tworzy i prowadzi wydarzenia artystyczne i społeczne w całym kraju. 

W ramach inicjatywy “Przemiany” tworzy i prowadzi osobiste i społeczne obrzędy przejścia związane z różnymi istotnymi momentami w życiu. Jest członkinią kolektywu Instytut Dobrej Śmierci i prowadzi działania edukacyjne w temacie śmierci i żałoby. A kiedy trzeba - tworzy i prowadzi ceremonie pogrzebowe, pomaga w opiece nad ciałem zmarłej osoby, oraz towarzyszy ludziom w czasie po stracie. Jest autorką notesu dla nastolatków (ale również dorosłych) “Od Ż do A. Żałoba, życie i ja”, wydanego przez Hospicjum Dutkiewicza w Gdańsku. Wraz z Hospicjum w Bramkach prowadzi warsztaty dla dzieci i młodzieży szkolnej związane z oswajaniem tematu chorób terminalnych, śmierci, straty i działalności hospicjów. 

Jej książka “Tkaczka Chmur” (wyd. Albus, 2021; ilustracje: Marianna Sztyma) została nagrodzona w plebiscycie blogerów Lokomotywa oraz zdobyła Nagrodę Literacką M. St. Warszawy. Ukazały się jej adaptacje teatralne w Polsce i Czechach, została też wydana w Szwecji i Chinach. Druga książka pt. “Między Światem a Zaświatem” (wyd. Albus; ilustracje: Nika Jaworowska-Duchlińska), to laureatka plebiscytu Lokomotywa w 2023 roku, w kategorii “Od A do Z”. W 2024 ukazał się jej trzeci zbiór baśni, pt.: “Między Ziemią a Niebem” (wyd. Albus, ilustracje: Nika Jaworowska-Duchlińska).

fot. Bartek Żurawski

Mateusz Szemraj

Mateusz Szemraj – muzyk multiinstrumentalista, a przede wszystkim lutnista, gitarzysta i cymbalista. Specjalizuje się w grze na archaicznych instrumentach bliskowschodnich, takich jak na przykład oud, rubab czy saz. Od dwudziestu lat, jako zawodowy muzyk współpracuje z różnymi artystami i współtworzy wiele zespołów z nurtu muzyki tradycyjnej, etno-folk, orientalnej, żydowskiej oraz etno-jazzowej i improwizowanej, choć porusza się sprawnie również w innych nurtach muzycznych.Wśród zespołów, z którymi współpracuje są między innymi: Lomi Lomi, Mosaik, Wielbłądy, Milo Ensemble, Karolina Cicha i Spółka, Hamdam, a także artyści i twórcy tacy jak Adeb Chamoun, Phillip Bracken, Dariush Rasouli, Karolina Skrzyńska, Katarzyna Jackowska-Enemuo, Rasm Al Mashan, Mateusz Pospieszalski. Wykonuje również muzykę teatralną, m. in. w teatrach Dramatycznym, Polskim, Ateneum, Collegium Nobilium, Teatrze 6 piętro. 

Koncertuje w Polsce, w wielu krajach europejskich, a także na świecie, m.in. w Pakistanie, Indiach, Chinach.

Ma na koncie kilkadziesiąt wydawnictw płytowych z różnymi artystami, nagrania do wielu produkcji filmowych i seriali oraz udział w festiwalach takich jak m.in. Opener, Męskie Granie, Skrzyżowanie Kultur, Ethnoport, Globaltica, Off Festival i innych. 

fot. Justyna Żądło 

Malwina Hajduk

– ilustratorka i projektantka graficzna. Ukończyła wrocławską ASP oraz odbyła stypendium w Knoxville w USA. Mieszka i tworzy we Wrocławiu. Specjalizuje się w projektowaniu książek, identyfikacji wizualnych i wydarzeń artystycznych. Zilustrowała 9 tomów „Kociej szajki” autorstwa Agaty Romaniuk, tworzy również ilustracje prasowe i współpracuje z wieloma polskimi markami, jak NOO.MA, Kazar, Mojave, Vogue.

Ola Szmida

– rysowniczka, ilustratorka i twórczyni filmów animowanych. Studiowała animację na Uniwersytecie Artystycznym Poznań i Kunsthochschule für Medien Köln. Jej filmy animowane ilustracje były pokazywane i nagradzane na międzynarodowych wystawach i festiwalach. Laureatka, razem z Wandą Hagedorn, Nagrody Literackiej M. St Warszawy w kategorii komiks. Współpracowała, między innymi, z : BBC, Ermenegildo Zegna, Boiler Room, Southbank Centre, Häagen-Dazs, Muzeum Polin. Ilustrowała m.in. „Łobuziary” Sylwii Chutnik.

Michał Figura

– pracę dyplomową poświęcił rozwiązywaniu sytuacji kryzysowych pomiędzy ludźmi i wilkami. Doktorant w Międzydziedzinowej Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie realizuje projekt dotyczący opracowania i wdrażania dobrych praktyk wykorzystania wilków i rysi leczonych w ośrodkach rehabilitacji dzikich zwierząt w ochronie ich populacji w środowisku naturalnym. Jest członkiem zarządu Stowarzyszenia dla Natury „Wilk”, gdzie prowadzi monitoring wilków, rysi i niedźwiedzi oraz edukację przyrodniczą. Wiedzą o dużych drapieżnikach dzieli się podczas cyklicznych warsztatów w Beskidzie Żywieckim oraz seminariów dla studentów uczelni brytyjskich. Autor artykułów naukowych i ekspertyz z zakresu teriologii i ornitologii. Współautor komiksu popularnonaukowego „Wilki – historie prawdziwe”.

Katarzyna Kubisiowska

– dziennikarka „Tygodnika Powszechnego”. Autorka biografii m.in. Kory, Jerzego Vetulaniego i Danuty Szaflarskiej. Znana z wyjątkowej wrażliwości i uważności. Namówiła Wojciecha Manna na rozmowę inną niż wszystkie – nie tylko skrzącą się dowcipem i pełną anegdot, ale też nieoczekiwanych osobistych wyznań i przejmujących wspomnień.

Mateusz Pakuła

– urodzony w 1983 roku w Kielcach, pisarz, reżyser, autor kilkudziesięciu sztuk teatralnych, dramaturg, adaptator i twórca słuchowisk radiowych. Absolwent dramaturgii na Wydziale Reżyserii Dramatu Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie, obecnie wykładowca AST. Studiował polonistykę (specjalność wiedza o kulturze) na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz filozofię na Uniwersytecie Łódzkim. Laureat Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej (2014) i jej czterokrotny finalista, laureat Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza (2022) i Olśnień Onetu (2024), nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia (2022) i Paszportu Polityki (2023).

Jako prozaik zadebiutował książką Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję, która została uznana za jedną z najciekawszych książek 2021 roku, otrzymała Nagrodę Krakowa Miasta Literatury UNESCO, Pióro Roku Debiut literacki 2021 i ArtRage Award, nominowana do Odkryć Empiku, Nagrody Literackiej Gdynia i Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza (wyróżniona rezydencją w Vence), znalazła się także w finałowej piątce europejskiej nagrody Prix Grand Continent. 

Spektakl na podstawie Jak nie zabiłem…, w adaptacji i reżyserii Pakuły, został okrzyknięty najważniejszym spektaklem ostatnich sezonów, zdobył do tej pory dwadzieścia pięć nagród – zespołowych i indywidualnych.

fot. Dawid Kozłowski

Monika Tadra

– absolwentka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz studiów podyplomowych z rachunkowości. Od 2020 r. prowadzi stronę internetową www.swiatspotkan.pl, gdzie zamieszcza zapisy rozmów z osobami takimi jak Katarzyna Karpowicz, Agata Tuszyńska, Justyna Dąbrowska, Joanna Heidtman, Marcin Kydryński czy Mikołaj Grynberg. Jej pierwsza książka „To nie nasza wina”(2023) to zapis jedenastu rozmów z dorosłymi wychowankami domów dziecka. Kolejną książkę „Niewysłuchani. O śmierci samobójczej i tych, którzy pozostali” (2024) napisała wspólnie z dr Halszką Witkowską. Zebrała w niej trzynaście opowieści o bólu, żalu i gniewie, a przede wszystkim poczuciu winy tych, którzy zostali po śmierci samobójczej bliskiej osoby. Współautorka, z Rafałem Tadrą, albumu z fotografią przyrodniczą „Poezja barw Lubelszczyzny” (2024).

Wierzy w moc słowa oraz sens podejmowania trudnych, ważnych społecznie tematów, a największe zainteresowanie wzbudza w niej człowiek. Lubi literaturę faktu – szczególnie, gdy towarzyszy jej kawa na łonie natury – i wędrówki z aparatem fotograficznym w ręku.

Nicolas Grospierre

Artysta wizualny i fotograf związany z Warszawą. Studiował nauki polityczne i socjologię w Paryżu i Londynie. Jego praca koncentruje się na projektach dokumentalnych, które badają zbiorowe wspomnienia i nadzieje związane z architekturą modernistyczną. Druga strona jego twórczości koncentruje się na fotografii konceptualnej i kładzie nacisk na gry umysłowe, jednocześnie prezentując atrakcyjne, zmysłowe obrazy, a nawet instalacje. Grospierre został nagrodzony Złotym Lwem na 11. Biennale Architektury w Wenecji w 2008 roku (wraz z Kobasem Laksą), za wystawę Hotel Polonia w Pawilonie Polskim.

Ryszard Koziołek

– literaturoznawca, eseista, profesor w Instytucie Polonistyki Uniwersytetu Śląskiego, rektor Uniwersytetu Śląskiego. Członek jury Nagrody Literackiej Nike w latach 2012-2015. Stały współpracownik „Tygodnika Powszechnego”, felietonista „Polityki”. W 2010 roku otrzymał Nagrodę Literacką Gdynia w kategorii „Eseistyka” za książkę „Ciała Sienkiewicza. Studia o płci i przemocy”. W 2016 jego książka „Dobrze się myśli literaturą” została uhonorowana Śląskim Wawrzynem Literackim. W 2017 r. otrzymał Nagrodę im. Kazimierza Wyki za wybitne osiągnięcia w dziedzinie eseistyki oraz krytyki literackiej i artystycznej. Ostatnio opublikował książkę „Czytać, dużo czytać” (2023) oraz opracował wspólnie z Tadeuszem Bujnickim i Jerzym Axerem edycję „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza w serii Biblioteka Narodowa (2024). Niedługo ukaże się tam „Potop” opatrzony jego wstępem.

Piotr Chmielewski

– doktor nauk socjologicznych, członek Sekcji Socjologii Środowiska Polskiego Towarzystwa Socjologicznego. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na społecznych uwarunkowaniach ochrony przyrody, w szczególności na ochronie dużych ssaków drapieżnych oraz udziale społeczności lokalnych w zarządzaniu zasobami środowiska. Współautor publikacji naukowych w krajowych i międzynarodowych czasopismach, takich jak: „Ecology & Society”, „Ecosystem Services”, „Environmental Science & Policy”, „Forest Policy” oraz „Ekonomia i Środowisko”. Uczestnik międzynarodowych programów edukacyjnych „The European Campus of Excellence” na University of Helsinki, Politechnice Federalnej w Zurychu (ETH) i University of St. Gallen. W działalności na rzecz zrównoważonego rozwoju, jego głównym polem specjalizacji jest Cel Zrównoważonego Rozwoju ONZ nr 15  - ochrona zrównoważonych ekosystemów lądowych i różnorodności biologicznej.

Aktywny członek Stowarzyszenia „Z Szarym za Płotem”, działającego na rzecz ochrony wilków i budowania dobrego sąsiedztwa z tym gatunkiem. Posiada doświadczenie w pracy w organach administracji samorządu terytorialnego oraz wieloletnie doświadczenie w pracach w międzynarodowych i krajowych przyrodniczych organizacjach pozarządowych.

Katarzyna Bąkowicz

– dr., komunikolożka, medioznawczyni. Adiunktka Uniwersytetu SWPS, współtwórczyni Central European Digital Media Observatory, wiceprzewodnicząca Komisji Medioznawczej Polskiej Akademii Umiejętności, asesorka European Fact-Checking Standards Network, członkini rady programowej Rady Reklamy. Ekspertka Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz autorka Standardu ds. Etycznej i Odpowiedzialnej Komunikacji w Biznesie. Strateżka komunikacji biznesowej i medialnej: projektuje i wdraża rozwiązania z komunikacji wewnętrznej, zewnętrznej oraz wizerunku. Wspiera organizacje w obszarze PR i CSR. Autorka publikacji naukowych oraz producentka programów z obszaru biznesu i komunikacji.

Magdalena Dziewguć 

Country Director, Google Cloud Poland Sp. z o.o. 

Liderka w branży nowych technologii. Od ponad dziesięciu lat rozwija Google Cloud w Polsce współtworząc jedno z największych centrów kompetencji technologicznych w Europie. Jest również niezależnym członkiem Rad Nadzorczych banku Pekao SA i InPost. 

Jedna z założycielek Digital University oraz Stowarzyszenia LiderSHE w Polsce. 

Feministka i aktywistka społeczna. Jako instagramowa @mama_pracuje_bo_lubi motywuje do łączenia macierzyństwa z rozwojem osobistym. Mama trójki dzieci aktywnie działa na rzecz większej obecności kobiet w przestrzeni publicznej. 

Absolwentka kilku uczelni w Polsce i USA. Współautorka i wykładowczyni programów edukacyjnych. 

Magda jest przekonana, że te dwa czynniki mogą zmieniać świat na lepsze: postęp technologiczny i więcej kobiet na stanowiskach decyzyjnych.

Helena Lindskog

Helena Lindskog (Stawska) – osoba pełna życia, zainteresowana i otwarta na poznawanie i zrozumienie różnych kultur oraz odkrywanie nieznanych miejsc, dzieł literackich, czy przeżyć kulinarnych.

Mgr. inż. elektroniki, doktor i profesor ekonomiki przemysłu oraz licencjat nauk humanistycznych. W firmie Ericsson Helena odpowiadała za marketing i szkolenie na wszystkich rynkach świata, dając prezentacje po szwedzku, angielsku, francusku, rosyjsku i po polsku. W szwedzkiej administracji państwowej była dyrektorem technicznym, sekretarzem kilku komisji rządowych i reprezentantem Szwecji w Europejskiej Komisji i organizacjach standaryzacji IT i telekomunikacji.

Autorka książki „Biedni i bogaci w czasie – nowe klasy społeczeństwa”, ma na swoim koncie wiele artykułów, kronik i referatów.

Zamieszkała od 1970 roku w Sztokholmie.

Krzysztof Łapiński

– filozof (dr hab.), tłumacz (m.in. Rozmyślania Marka Aureliusza), wykładowca akademicki, pracuje na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, dziennikarz naukowy. Zajmuje się filozofią starożytną, filozofią Wschodu i etyką ekologiczną. Stypendysta Fundacji z Brzezia Lanckorońskich i Fundacji Kościuszkowskiej. Autor m.in. „Dzika Dzikusa” i „Świni Malwiny” (wyd. Agora dla Dzieci). Jego najnowsza książka nosi tytuł „Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa” (Wyd. Agora, 2025).

fot. Paweł Masłowski

Jerzy Wypych

Fotograf, twórca wideo oraz projektant graficzny. Ukończył kulturoznawstwo na Uniwersytecie Wrocławskim i mediację sztuki na Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Od 2016 roku konsekwentnie rozwija autorski sposób dokumentacji przestrzeni, wydarzeń muzycznych, festiwali filmowych i wystaw. Tworzy na pograniczu reportażu i kreacji. Równolegle realizuje artystyczne i komercyjne projekty fotograficzne, graficzne oraz filmowe. Na stałe związany z Wrocławską Fundacją Filmową oraz Zakwas Studio. Współpracuje z artystami, instytucjami kultury, organizacjami pozarządowymi oraz społecznościami lokalnymi. Ponadto zajmuje się projektami fotograficznymi, które oscylują wokół etnografii wizualnej, relacji przestrzennych i pamięci krajobrazu. Współautor książki Nikt nie woła, każdy pamięta. Filmowy Dolny Śląsk (2022).

Marcin Szczygielski

Urodzony w Warszawie w 1972 r. pisarz, dramaturg i grafik, autor popularnych książek dla dorosłych i wielokrotnie nagradzanych powieści dla dzieci i młodzieży. Laureat m.in. Nagrody Literackiej m.st. Warszawy („Klątwa dziewiątych urodzin”), trzykrotny zwycięzca Konkursu Literackiego im. Astrid Lindgren („Czarny Młyn”, „Arka Czasu”, „Teatr Niewidzialnych Dzieci”), czterokrotny laureat konkursu Książka Roku IBBY („Omega”, „Klątwa dziewiątych urodzin”, „Serce Neftydy”, „Antosia w bezkresie”) oraz dwukrotny zwycięzca konkursu Empiku na Najlepszą Książkę Dziecięcą Przecinek i Kropka („Bez piątej klepki” i „Pomylony narzeczony”). Za powieść „Teatr Niewidzialnych Dzieci” otrzymał Nagrodę Czytelników w Ogólnopolskim Konkursie Literackim im. Kornela Makuszyńskiego, a jego powieść „Arka Czasu” w Austrii została wybrana przez Jury der Jungen Leser na dziecięcą Książkę Roku 2015. Za całokształt twórczości literackiej autor został uhonorowany nagrodą literacką Guliwer w Krainie Olbrzymów, brązowym medalem Gloria Artis oraz nagrodą Ikar 2023.

W 2016 r. odbyła się premiera filmowej adaptacji jego książki „Za niebieskimi drzwiami”, a w 2021 r. do kin trafiła ekranizacja „Czarnego Młyna”. Powieści Marcina Szczygielskiego przekładane były dotąd na języki: bułgarski, hiszpański, łużycki, macedoński, niemiecki, serbski, rosyjski i ukraiński.

Jan Škrob

(ur. 1988 w Pradze) to czeski poeta i tłumacz. Jest autorem trzech tomów poezji, w tym Reál i Země slunce. Jego twórczość łączy w sobie elementy polityczne i osobiste, często odwołując się do obrazów dystopijnych, duchowości oraz krytyki społecznej. Laureat nagrody Dresdner Lyrikpreis, jego wiersze zostały przetłumaczone na kilka języków. Mieszka w Pradze.

fot. Martina Wildová

Jan Baron

Jan Baron – poeta, redaktor, piechur, doktor nauk humanistycznych. Autor tomów Korektav(2010), Układ scalony (2015), Psińco (2020) i Wszyscy jesteśmy głupcy (2025). Laureat Nagrody Kościelskich (2021) za Psińco. Książka ta była nominowana do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius (2021) i Nagrody Poetyckiej im. Kazimierza Hoffmana KOS (2021). Współredaktor serii Wydawnictwa Biblioteki Śląskiej w Katowicach: przekładowej (Bibliotheca Translata) i poetyckiej (Ut Pictura Bibliotheca).

fot. Dawid Markiewicz

Lech Moliński

Dziennikarz, animator kultury, wykładowca Warszawskiej Szkoły Filmowej. Współzałożyciel i prezes Wrocławskiej Fundacji Filmowej. Był dyrektorem artystycznym Międzynarodowego Festiwalu Filmów Dokumentalnych „Okiem Młodych” i Festiwalu Filmowego SPEKTRUM. Współtwórca projektów: Polish Cinema for Beginners, MIASTOmovie, Kinematograf Wrocławski, Spółdzielnia Kinowa Ołbin i Dolnośląskie Spacery Filmowe. Publikował w mediach internetowych i drukowanych. Laureat wielu nagród, wyróżnień i stypendiów. Współautor książki Nikt nie woła, każdy pamięta. Filmowy Dolny Śląsk (2022). Mieszka we Wrocławiu.

Adrian Korlacki

(ur. 1989 roku w Jaworznie) – pisze wiersze i fotografuje, absolwent Krakowskich Szkół Artystycznych. Laureat ogólnopolskich konkursów literackich, między innymi: XXX Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Rafała Wojaczka (2022), VI OKP im. Zygmunta Krukowskiego (2020) oraz 5. Konkursu Biura Literackiego na Wiersze i Opowiadania Doraźne (2022). Autor debiutanckiego tomu „Ćwiczenia na długich czasach” (Instytut Mikołowski 2023). Publikował w czasopismach literackich: „Helikopter”, „Kontent”, „Poezja Dzisiaj”, „Strona Czynna”, „Afront” oraz w antologii „Romantyczność 2022” (Biuro Literackie 2022). Mieszka i pracuje w Krakowie. Prywatnie tata Mieszka, opiekun dwóch kotów – Triss i Wilhelma – oraz psa Jaskiera.

Dariusz Sośnicki

– poeta, redaktor, autor tekstów o literaturze, tłumacz. Z wykształcenia filozof. Jego tom poetycki „Po domu” z 2021 roku nominowano do Nagrody im. Wisławy Szymborskiej i Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius”. Jest laureatem Stypendium im. Albrechta Lemppa za rok 2023. W kwietniu 2025 ukazał się jego nowy zbiór poetycki „Reprezentacja zwierząt”. Pracuje w Wydawnictwie Filtry, gdzie zajmuje się literaturą polską, i prowadzi zajęcia ze sztuki pisania na poznańskiej polonistyce. Mieszka w Poznaniu.

fot. Elżbieta Lempp

Igor Borkowski

– profesor doktor habilitowany nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki, dziennikarz, redaktor wydawnictw medialnych, publicystycznych i naukowych. W latach 1999-2020 pracownik Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, obecnie dziekan Wydziału Prawa i Komunikacji Społecznej SWPS we Wrocławiu. Od 2020 członek Polskiej Komisji Akredytacyjnej, w kadencji 2024-2027 Komitetu nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach Polskiej Akademii Nauk. Zainteresowania badawcze: język propagandy i perswazja językowa; skuteczność w komunikowaniu; współczesny polski reportaż dziennikarski; tanatologia; antropologia komunikacji; edukacja medialna. Napisał m.in.: Przez klasztorną kratę. Studia z antropologii komunikacji zakonnej, Warszawa 2019; z s. Małgorzatą Borkowską OSB, Porozmawiajmy jak Borkowska z Borkowskim, Kraków-Tyniec 2019; Ostatnie lato Pilc. Podręcznik praktycznego pisania reportażu, Wrocław 2012; Świt wolnego słowa. Język propagandy politycznej 1981-1995, Wrocław 2003. Zredagował m.in.: Reportaże wartościowe. Młode pióra o tym, co ważne, red. z W. Sitarzem i K. Sobierajską, Kraków 2018; Reportaż bez granic? Teksty, warsztat reportera, zjawiska medialne, Wrocław 2010.

Agnieszka Tomaszewicz

Agnieszka Tomaszewicz – architektka, profesorka na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej, autorka wielu publikacji poświęconych historii i teorii architektury i urbanistyki XIX i XX wieku, w tym książek Wrocławskie wille i osiedla willowe w dobie historyzmu i Wrocławski dom czynszowy 1808-1918. Współautorka monografii Architekci i „paragraf aryjski”. Przypadek SARP-u (1934–1939). Zastępczyni Redaktorki Naczelnej czasopisma naukowego „Architectus”, ekspertka Komisji Europejskiej w programie Nowego Europejskiego Bauhausu. Członkini Dolnośląskiej Izby Architektów.

Joanna Majczyk

Joanna Majczyk – architektka, adiunktka na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Bada architekturę XX-wieku, jej twórców i twórczynie oraz relacje między architekturą a sztuką i polityką. Autorka m.in. monografii Miasta, migracje, modernizmy. Architektura Andrzeja Frydeckiego, a wraz z Agnieszką Tomaszewicz książki Architekci i „paragraf aryjski”. Przypadek SARP-u (1934–1939). Członkini Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP).

Emilia Padoł

– absolwentka Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dziennikarka, biografka, autorka kilku książek, w tym świetnie przyjętej przez krytyczki i krytyków Rodziewicz-ówny. Gorącej duszy (Wydawnictwo Literackie, 2023) oraz wywiadu rzeki z Pierwszą Damą RP Jolantą Kwaśniewską. Przez lata związana z Onetem, przeprowadziła dziesiątki wywiadów. Jest laureatką Nagrody Dziennikarzy Małopolski w kategorii Wywiad i finalistką nagrody Grand Press, także w kategorii Wywiad. Pracuje nad biografią Stefanii Grodzieńskiej, która ukaże się na początku 2026 roku w wydawnictwie Marginesy. Urodziła się w 1985 roku w Tarnowskich Górach, mieszka w Warszawie.

Zdjęcie: fot. Marek Zimakiewicz.

Krzysztof Fedorowicz

– jest finalistą Nagrody Literackiej Nike za rok 2020. To autor książek: Odcienie (1988), Apokryfy i fragmenty (1994), Martwa natura (1998), Imiona własne (2000), Podróż na zachód, podróż na wschód (2010), Grünberg (2012), Zaświaty  (2020).

Drukuje swoje teksty na łamach „Gazety Wyborczej”, „Tygodnika Powszechnego”, „Twórczości”, „Odry”, „Tygodnika Powszechnego”, „Pro Libris”, publikował również w poznańskim „Czasie Kultury”. 

Laureat Nagrody Promocyjnej w Konkursie Literackim im. Georga Trakla, Konkursie Literackim Młodych Twórców Tygodnika Powszechnego i wielu innych. Czterokrotny laureat Lubuskiego Wawrzynu Literackiego. Laureat Nagrody Kulturalnej Marszałka Województwa Lubuskiego. W roku 2022 był rezydentem Fundacji Wisławy Szymborskiej.  

Należy do poznańskiego oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

fot. Ewa Dyszlewicz

Maciej Robert

(ur. 1977) – wydał jedenaście książek poetyckich (ostatnio mniejsza o ludzi) i dwie eseistyczne (o filmowaniu prozy Hrabala i o rzekach, których nie ma). Mieszka pod Łodzią.

fot. Monika Marlicka-Robert

Antonina Tosiek

– badaczka XX-wiecznej diarystyki ludowej, poetka i krytyczka. Doktorantka ostatniego roku Szkoły Doktorskiej Nauk o Języku i Literaturze UAM. Laureatka Studenckiego Nobla w kategorii literatura i dziennikarstwo. Członkini redakcji naukowej kwartalnika „Czas Kultury”. Autorka książek storytelling (Biuro Literackie, 2021) oraz żertwy (Biuro Literackie, 2024). 

fot. Adrian Wykrota

Mirka Szychowiak

– poetka, prozaiczka. Autorka dziewięciu tomów poetyckich i zbioru opowiadań. Wyróżniona w II edycji Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego Złoty Środek Poezji w 2006 r. za książkę „Człap story”, laureatka Grand Prix XV OKP Malowanie Słowem w 2010 r. (wydanie tomu „Proszę nie płakać”). W 2011r. nominowana do Nagrody Literackiej NIKE za książkę „Jeszcze się tu pokręcę” i do nagrody głównej XI Międzynarodowego Festiwalu Opowiadania. W 2015 r. ukazał się debiut prozarorski – zbiór opowiadań „Gniazdozbiór” oraz tom „Gustaw znikąd”. Kolejne książki poetyckie: „Jakie to życie jest krępujące”(2016) , „Trzeci migdał” (2018), „Uwaga, obiekt monitorowany” (2020) – nominacja do Nagrody Poetyckiej im. Wisławy Szymborskiej w 2021 r. “Kup mi las” (2021). 2024 - “Poza zasięgiem” jest dziewiątym tomem poetyckim autorki, nominowanym w tym roku do nagrody im. Kazimierza Hoffmana KOS. W 2025 roku ukaże się dziesiąty tom  - “Krajobraz wewnętrzny z ograniczoną pojemnością”. Jej  wiersze przetłumaczone zostały na język angielski, włoski, rosyjski, ukraiński, rumuński i portugalski. Mirka Szychowiak mieszka w Księżycach pod Wrocławiem.

Eliza Kącka 

– pisarka, literaturoznawczyni, krytyczka. Autorka książek prozatorskich: Elizje (2017), po drugiej stronie siebie (2019), Strefa zgniotu (2022), Wczoraj byłaś zła na zielono (2024), książki eseistycznej  Idiomy. Eseje (2023)  oraz książek akademickich: Stanisław Brzozowski wobec Cypriana Norwida (2012), Lektura jako spotkanie. Brzozowski – tekst – metoda (2017).  Sporządziła kilka wyborów poezji (nie tylko najnowszej). Felietonistka i współpracowniczka "Tygodnika Powszechnego".

Agata Puwalska

Poetka. Autorka tomów wierszy haka! (Biuro Literackie 2021), PARANOIA BEBOP (KONTENT 2022), otwarte światy (wydawnictwo Katalog Press 2024) oraz książki Funky Forest poematu pozoru (Stowarzyszenie Pisarzy Polskich Oddział w Łodzi 2024).

Redaktorka kwartalnika KONTENT, w którym  prowadzi autorski cykl SKŁADAM OGIEŃ.

Dwukrotna laureatka Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO, laureatka XIV edycji Połowu oraz ogólnopolskich konkursów poetyckich. Publikowała m. in. w Dwutygodniku, Twórczości, Znaku, 8. Arkuszu Odry, Stonerze Polskim, Zakładzie Magazynie, Wizjach, Iglicy, Trytytce i KONTENCIE.

Tłumaczy z języka portugalskiego, a jej wiersze tłumaczone były na ukraiński, hiszpański, duński i łotewski.

Aleksandra Majak

– (ur. 1994 w Krakowie) literaturoznawczyni, krytyczka literacka, doktor literatury angielskiej. Specjalizuje się w literaturze Anglo-Amerykańskiego modernizmu, krytyce porównawczej i przekładoznawstwie oraz krytyce feministycznej i literaturze queerowej. Publikowała na łamach magazynu „MINT”, „Dwutygodnika”, „Kultury Liberalnej”, „ArtPapieru”, „Popmoderny”, „The Oxford Review of Books” czy „The Modernist Review”.  Absolwentka studiów doktorskich z literatury angielskiej i krytyki porównawczej na Uniwersytecie Oksfordzkim, studiów magisterskich z literatury porównawczej na Uniwersytecie w Cambridge oraz psychologii na Uniwersytecie St. Andrews. W ostatnich latach, w ramach stypendium doktoranckiego, skupiała się na badaniu brytyjskiej sceny krytycznoliterackiej lat 60. XX wieku i jej związku z zimnowojennymi narracjami o napływie (i wpływie) poezji z Europy Wschodniej. Powoli opuszcza mury akademii na rzecz poszukiwania pracy w sektorze organizacji międzynarodowych wydarzeń literackich, marketingu kultury i dyplomacji kulturalnej. Poza literaturą zajmuje ją kolarstwo, fotografia, raz na czas uczenie kitesurfingu. Lubi sznaucery i inne teriery, zupę Pho, Cate Blanchett oraz lody o smaku mięta z czekoladą.

fot. Joanna Pawłowska

Maria Kwiecień

urodziła się w 1980 w Kielcach, gdzie ukończyła szkołę średnią. Studiowała Wiedzę o Teatrze na warszawskiej AT, historię sztuki na UW oraz reżyserię dramatu na krakowskiej PWST (obecnie AST). Jako reżyserka funkcjonuje zarówno w teatrach instytucjonalnych jak i w nurcie niezależnym  pozyskując środki, pisząc teksty, tworząc scenografię (czasem noszoną na własnych plecach i własnoręcznie montowaną), a w razie potrzeby wychodząc na scenę. Bywa dramatopisarką i tłumaczką. Jej debiutem literackim był poemat sceniczny Reggae (miesięcznik Dialog, luty 2022). Od 2017 jest mamą autystycznej Mii. Mieszka w Warszawie, w biegu, na Grochowie, na macie do jogi.

fot. Maja Zając

Aga Zano

– urodzona w 1989 roku w Koszalinie, później związana też z Warszawą, Belfastem i Trójmiastem. Większość życia zawodowego poświęciła przekładaniu literatury – tłumaczyła m.in. Sylvię Plath, Annę Burns, Bernardine Evaristo, Johna Maxwella Coetzeego i Sebastiana Barry’ego. Laureatka Poznańskiej Nagrody Literackiej, nominowana do Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska za Twórczość Translatorską im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego i do Nagrody Translatorskiej im. Sophie Castille. Jej debiutancka książka poetycka czwarte wymieranie ukazała się w 2025 roku w wydawnictwie Warstwy.

Wojtek Grzesiak

– ornitolog, przyrodnik, zarówno na scenie jak i poza nią, autor tekstów, basista i wokalista w Kapeli Bożków, w podstawówce minął się z Jarem Cimrmanem w korytarzu Broumowskiego klasztoru, piewca organizmów roślinnych i zwierzęcych, bakterii, śluzowców oraz innych niezdefiniowanych poprawnie form życia i bytowania.

Bianka Rolando

– urodziła się w 1979 roku w Warszawie, poetka, artystka, wykładowczyni. Współpracuje z Galerią Foksal w Warszawie. Autorka książek poetyckich: Absyda (2024). Abrasz (2022), Ostańce (2020),Stelle (2018), Pascha (2016), Łęgi (2015),Podpłomyki (2012), Modrzewiowe korony (2010), Biała książka (2009), Rozmówki włoskie (2007) i książek teoretycznych o sztuce: Mała książka o rysunku (2013), Nasze Zakopane (2024).

Anna Janko

– poetka, powieściopisarka, felietonistka. Zadebiutowała jako nastolatka w „Życiu Literackim”; w 1977 opublikowała pierwszy tomik wierszy „List do królika doświadczalnego”, który wzbudził duże zainteresowanie krytyków i czytelników. Jest autorką licznych książek poetyckich oraz prozy powieściowo-eseistycznej, książek dla dzieci, szkiców biograficznych i tekstów felietonowych, które przez siedemnaście lat ukazywały się w miesięczniku „Zwierciadło”. 

Laureatka wielu nagród, m.in. Nagrody Reymonta,  Gryfii, Warszawskiej Nagrody Literackiej. Nominowana do Nagrody Literackiej Nike za tom poetycki „Świetlisty cudzoziemiec” oraz książkę prozatorską „Pasja według św. Hanki”. Jej  przejmująca i szeroko dyskutowana „Mała  zagłada” znalazła się w finale Nagrody Europy Środkowej Angelus. 

Wiersze i prozę Anny Janko przetłumaczono m.in. na język  niemiecki, francuski, angielski, czeski.

Mieszkała w różnych miastach, ostatnio w  Warszawie i Wrocławiu. Jej mężem był nieżyjący już poeta Maciej Cisło.

fot. Małgorzata Pułka

Waldek Mazur

– kierownik zespołu programowego i pr we Wrocławskim Domu Literatury, wykładowca na Wydziale Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Koordynator Międzynarodowego Festiwalu Poezji Silesius, pracuje m.in. przy Festiwalu Góry Literatury czy Międzynarodowym Festiwalu Kryminału. Sekretarz redakcji „Notatnika Literackiego”. Technik telekomunikacji, kibic NBA. Prowadzi spotkania, tworzy podcasty. Mieszka we Wrocławiu i Krotoszynie.

fot. Kasia Janusik

Dorota Oczak-Stach

Dorota Oczak-Stachdziennikarka, rzeczniczka prasowa Festiwalu Góry Literatury organizowanego przez Fundację Olgi Tokarczuk.

Absolwentka filologii rosyjskiej oraz dziennikarstwa i komunikacji społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Drogę zawodową zaczynała w radiu, następnie przez dekadę była związana z „Gazetą Wyborczą”. Obecnie pracuje jako wolny strzelec. Publikowała na łamach czasopism „Czas Kultury”, „Notatnik Literacki”, „Ładne Bebe”. Współtworzy magazyn „Ku Kulturze” emitowany na antenie TVP3 Wrocław. Zajmowała się też PR-em w kulturze, współpracowała z Wrocławskim Teatrem Pantomimy. Prowadziła spotkania autorskie m.in. z Katarzyną Bondą, Sylwią Chutnik, Mikołajem Grynbergiem,Michałem Rusinkiem, Wojciechem Tochmanem.

Prywatnie mama Franka i Marysi.

fot. Jerzy Wypych

Olga Wróbel

– kulturoznawczyni, krytyczka literacka, absolwentka Instytutu Kultury Polskiej UW. Prowadzi bloga "Kurzojady", jako recenzentka wewnętrzna współpracuje z wydawnictwami WAB, Znak i Czarne, jej teksty ukazują się regularnie w Dwutygodniku, w magazynie “Książki” i na łamach Gazety Wyborczej.  Twórczyni komiksów - jej prace znajdują się w zbiorach muzeum Polin oraz Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej w Łodzi. Pracuje nad książką o literaturze młodzieżowej PRL-u.

Amelia Sarnowska

— krytyczka literacka, redaktorka i dziennikarka, w przeszłości literaturoznawczyni związana z Uniwersytetem Jagiellońskim. W pracy nad literaturą skupia się głównie na prozie współczesnej, rynku książki i życiu literackim. Niespieszny wędrowiec po kulturalno-społecznych i literacko-filozoficznych pograniczach. Interesuje się także kinem, Bałkanami i fotografią. Od blisko dziesięciu lat związana z mediami. Przeprowadzała wywiady m.in. z Georgim Gospodinowem, Serhijem Żadanem, Jasmilą Žbanić, Joanną Kuciel-Frydryszak, Andrzejem Stasiukiem, Mikołajem Grynbergiem, Julem Łyskawą, Cate Blanchett i Jakubem Józefem Orlińskim. Jeśli nie czyta, spaceruje po lesie z psem albo trawi przeczytane na rowerze. Prywatnie w trakcie pracy nad debiutem literackim.

Katarzyna Byłów

– językoznawczyni, antropolożka społeczna, tłumaczka, stypendystka University of St Andrews (2010–2016), European Mind & Life Summer Research Institute (2015, 2016) i European Varela Awards (2015). Prowadziła badania naukowe wśród diaspory tybetańskiej w Himalajach, jako tłumaczka i naukowczyni pracowała w Belgii, Wielkiej Brytanii, Indiach, a obecnie w Polsce. Tłumaczka książek i artykułów naukowych z dziedziny antropologii społecznej i kulturowej, historii, historii sztuki, sztuki, tekstów o tematyce społecznej oraz powieści. Pracuje w Centrum Badań Migracyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, jest członkinią Fundacji Olgi Tokarczuk i Rady Programowej Akademickiego Centrum Badań Ex-Centrum Olgi Tokarczuk, Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury oraz Stowarzyszenia Centrum Łucznictwa Tradycyjnego we Wrocławiu.

Krum Krumov

Krum Angelov Krumov, ur. 1981. Tłumacz literacki, polonista, tłumacz przysięgły języka bułgarskiego w Polsce. Absolwent Uniwersytetu im. Paisja Chilendarskiego w Płowdiwie i Uniwersytetu Łódzkiego. Były korespondent Bułgarskiego Radia Narodowego w Polsce dla programu Artefir, współtwórca pierwszego bułgarskiego festiwalu w Łodzi „Dni Bułgarii w Łodzi”. Autor książki podróżniczej w języku bułgarskim pt. „Dookoła Islandii w 14 dni”. Tłumaczy poezję i prozę z bułgarskiego na polski i z polskiego na bułgarski. Obecnie lektor języka bułgarskiego na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Mieszka w Łodzi.

Jana Karpienko

– tłumaczy, organizuje, pisze. Asystentka Olgi Tokarczuk i koordynatorka Fundacji Olgi Tokarczuk. Tłumaczenia, własne teksty i wywiady publikowała w „Twórczości”, „Odrze”, „Nowej Polszy” i na portalu „Rozstaje.Art”. Była tłumaczką szamana syberyjskiego, współpracowała z dokumentalnym Teatrem Na Faktach.

fot. Rafał Komorowski

Emilia Konwerska

– poetka, literaturoznawczyni, publicystka, kuratorka. Jej teksty ukazywały się między innymi na łamach „Krytyki Politycznej”, „Vogue”, miesięcznika „Znak” i „Tygodnika Powszechnego”. Redaktorka „Notatnika Literackiego”. Autorka dwóch książek poetyckich – „112” (wydawnictwo papierwdole) i „Ostatni i pierwszy kajman” (Wydawnictwo J). Dwukrotnie nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia. Jej książki zostały przetłumaczone na ukraiński i serbski. Wiersze publikowała między innymi w „Wysokich Obcasach” i „Dwutygodniku”. W tym roku nakładem wydawnictwa ArtRage ukaże się zbiór jej opowiadań pod tytułem „Rzeczy robione specjalnie”. Mieszka we Wrocławiu.

fot. Emilia Oksentowicz

Kasia Janusik

– absolwentka filologii angielskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim, redaktorka, tłumaczka, menedżerka kultury. Przekładała m.in. Iana McEwana, Zeldę Fitzgerald, Hanifa Kureishiego, Zadie Smith, Paula Austera i J.M. Coetzee’ego. Od 2014 roku koordynuje projekty literackie we Wrocławiu – m.in. w ramach Europejskiej Stolicy Kultury i Miasta Literatury UNESCO. Zastępczyni dyrektora Wrocławskiego Domu Literatury, działkowiczka, dziewiarka.

fot. Piotr Pflegel

Irek Grin

– pisarz, menedżer kultury. Autor kilku książek. Twórca i dyrektor Międzynarodowego Festiwalu Kryminału Wrocław i Bruno Schulz. Festiwal. Wydawca w krakowskim wydawnictwie EMG. W latach 2013 – 2016 kurator literacki Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016, koordynator obchodów Światowej Stolicy Książki UNESCO Wrocław 2016/2017. Juror Literackiej Nagrody Europy Środkowej ANGELUS (2017-2018). Od 2018 dyrektor Wrocławskiego Domu Literatury, odpowiedzialny m.in. za miejskie nagrody literackie SILESIUS i ANGELUS, Wrocławskie Targi Dobrych Książek, wydawnictwo Warstwy czy program Wrocławia – Miasta Literatury UNESCO. Przewodniczący Rady Fundacji Olgi Tokarczuk.

Fot.: Max Pflegel

Dorota Wysocka-Schnepf

– dziennikarka z ponad 30-letnim stażem w mediach. Obecnie pracuje w TVP, do której powróciła po ośmiu latach przerwy. Prowadzi programy i wywiady przede wszystkim o tematyce politycznej, krajowej i zagranicznej. Była korespondentką TVP w USA i Polskiego Radia w Ameryce Łacińskiej. W latach 2016-2024 pracowała w Gazecie Wyborczej, a pierwsze zawodowe doświadczenie zdobywała w radiowej Trójce w 1992 roku.

Monika Bisek-Grąz

– dr nauk hum., kulturoznawczymi-folklorystka, wykładowczyni, członkini Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, a także koordynatorka i realizatorka projektów związanych tożsamością kulturową. Autorka kilku publikacji zwartych, m.in.:  Dziedzictwo kulturowe Gór Sowich, Wałbrzych, 2014, Dziedzictwo kulturowe Wałbrzyskiego. Wierzenia, zwyczaje i obrzędy rodzinne, Wrocław, 2011, Zatrzymać w pamięci, Wałbrzych, 2011, Powojenny Wałbrzych. Miasto kultur, Wałbrzych, 2009 oraz licznych artykułów nt. tożsamości kulturowej mieszkańców Dolnego Śląska, w tym m.in. do Nowej Kroniki Wałbrzyskiej. W 2023 r. wydała książkę obyczajową ,,Przystanek”.

Jaga Hupało

Artystka i kuratorka. Od wielu lat tworzy projekty artystyczne prezentowane w galeriach i przestrzeniach sztuki. Inicjatorka i producentka wystawy Po deszczu, która ma swoją premierę na Festiwalu Góry Literatury 2025. Założeniem jej twórczości jest poszukiwanie piękna i równowagi. 

Artystka fryzur, hair expert, Dyrektor Artystyczna Pracowni Born To Create oraz przestrzeni Space of Creation, producentka. Laureatka medalu Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz tytułów takich jak „Designer of the Year” i „Personality of the Year” przyznawanych przez Intercoiffure Paris. Jej twórczość była prezentowana między innymi w londyńskiej galerii Barbican Centre, a także podczas dwóch edycji prestiżowego wydarzenia NOISE London, w ramach Los Angeles Fashion Film Festival i Berlin Fashion Film Festival, jak również na autorskich pokazach w Nowym Jorku, Paryżu i Warszawie, podczas tygodni mody w Lizbonie, Londynie, Berlinie i Warszawie oraz w topowych magazynach, takich jak Vogue Italia, Vogue Polska, Harper’s Bazaar, ELLE czy L’Officiel. Zaprojektowała peruki do wielu wspaniałych wydarzeń scenicznych Opery Narodowej, Teatru Muzycznego ROMA, Teatru Polskiego oraz Teatru Dramatycznego, jak również do performance’ów m.in. w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki, w Centrum Sztuki Współczesnej Zamku Ujazdowskim, na Zamku Królewskim na Wawelu oraz w Zamku Sarny w ramach festiwalu Góry Literatury. W Górach Bardzkich, blisko źródła swoich korzeni, prowadzi Leśną Ostoję Sztuki – niezwykłe miejsce artystycznych wydarzeń i spotkań ludzi kultury. Co roku, z okazji Ogólnopolskiej Nocy Muzeów, w swoich Pracowniach organizuje spotkania artystów i performerów, jak również wystawy, które często goszczą potem na festiwalu Góry Literatury. Podczas tegorocznej edycji Nocy Muzeów zaprezentuje film artystyczny pod tytułem „Po Deszczu” realizowany przy współpracy reżyserskiej Kacpra Gocławskiego. Film ten stanowi projekt skupiający artystów różnych dziedzin i zrealizowany został na podstawie poruszającego manifestu Agnieszki Szpili. Wraz z filmem zaprezentowane zostaną eksponaty muzealne udostępnione przez Teatr Muzyczny ROMA: wyjątkowe, lśniące peruki zaprojektowane do musicali „Aida”, „Deszczowa Piosenka” i „We Will Rock You”. 

fot. Iza Grzybowska

Anna Klimczak

Wraz z Jagą Hupało, kuratorka wystawy Po deszczu, w ramach pasma sztuki Festiwalu Góry Literatury 2025.

Artystka wizualna. Tworzy instalacje site-specific i działania performatywne. Eksploruje tematy związane z przyrodą i izolacją. Równolegle organizuje wydarzenia kulturalne. Jest kuratorką wystaw i projektów artystycznych, w tym m.in. wystawy pt. „Pokój Gościnny”, która odbyła się w ramach Festiwalu Góry Literatury 2021. 

Współpracuje z galeriami i instytucjami sztuki m.in. Centrum Sztuki WRO (przy Międzynarodowym Biennale Sztuki Mediów WRO), Centrum Nauki Kopernik (jako kuratorka wystaw i pokazów wizualnych na Festiwalach Przemiany), Fundacją Sztuk Wizualnych (wspierając działania Miesiąca Fotografii w Krakowie). Od 2009 związana zawodowo z Polsko-Japońską Akademią Technik Komputerowych w Warszawie.

https://annaklimczak.pl/

Obserwuję schematy myślenia narzucane przez człowieka naturze. W sercu obiektów umieszczam komunikaty wizualne, które są wskazówkami do interpretacji. W taki sposób powstają moje obserwatoria.

Anna Klimczak

Paulina Jóźwin

– rocznik 79, człowiek, kobieta, mama, aktorka Wrocławskiego Teatru Pantomimy, trenerka ciała – nieustannie rozwija autorską formę treningu – "POLAtes". Absolwentka Łódzkiej Szkoły Baletowej, zakochana w Łodzi i jej wielokulturowych korzeniach.

Z urodzenia i z wyboru Wrocławianka. Pasjonatka Dolnego Śląska, zafascynowana przyrodą, krajobrazem, architekturą, a przede wszystkim historią regionu. Tożsamością miejsca. W ostatnim czasie, szczególnie interesuje się okresem po 1945 roku – przesiedleniami, migracjami i powojennym losem tych ziem.

Wrażliwa na człowieka i jego naturę. Ciekawa złożoności relacji międzyludzkich. Propagatorka idei nauki i rozwoju przez całe życie. Wierzy w przyzwoitość, uważność i moc słów.

Ewa Ciepielewska

Ewa Ciepielewska (1960). Mieszka i pracuje w Krakowie. Ukończyła studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Była współzałożycielką wrocławskiej Grupy LUXUS. W latach 1994–95 współpracowała przy wydawaniu krakowskiego magazynu Piątek Wieczorem i uczestniczyła w dziejących się wokół niego wydarzeniach artystycznych. Od 1984 r. wystawia indywidualnie i podejmuje samodzielne przedsięwzięcia artystyczne i ekologiczne. W latach 1995–1996 w dwuosobowym zespole Niebieskie Pantery (Panterras azzurras) współtworzyła Lotny Festiwal poza Murami. Od 1997 r. realizuje projekt artystyczny VOLANS. Współczesna Sztuka w 1000 sztuk, którego jest współautorką. Uczestniczy w wystawach zbiorowych w kraju i za granicą, jest autorką wystaw indywidualnych, akcji plenerowych, murali i społecznie zaangażowanych happeningów. Od lat 80. współorganizuje również wystawy i wydarzenia związane z Nowym Rokiem Księżycowym.

Od 2008 roku w maju odbywa wyprawy drewnianą łodzią z Krakowa do Gdańska w ramach Królewskiego Flisu na Wiśle. Od 2015 organizuje na pływającym po Wiśle Galarze Solnym międzynarodową rezydencję artystyczną, która po dołączeniu do projektu Agnieszki Brzeżańskiej przybrała nazwę FLOW/Przepływ.

Krzysztof Maniak

(ur. 1990 w Tuchowie) – jego praktyka artystyczna opiera się na działaniach w krajobrazie. Jego prace to najczęściej dyskretne, proste gesty i interakcje z przyrodą, takie jak gładzenie mchu, kory, śniegu, wchodzenie na drzewa, poszukiwanie odległości pomiędzy dwoma drzewami odpowiadającej długości jego ciała. Artysta tworzy podczas wędrówek po lasach, łąkach i wzgórzach w Tuchowie, gdzie mieszka. Miejsca te są zarówno tłem dla jego działań, jak i materiałem tymczasowych instalacji oraz źródłem rekwizytów używanych w performansach.

Absolwent Wydziału Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, od czasu obrony doktoratu w 2018 roku związany z Katedrą Zjawisk Sztuki Intermediów na tej uczelni. Laureat m.in. 14. edycji konkursu Artystyczna Podróż Hestii, Grand Prix V Salonu Wiosennego zorganizowanego przez BWA w Tarnowie oraz X edycji Spojrzeń konkursu organizowanego przez Zachętę – Narodową Galerię Sztuki.

W 2025 roku będzie wystawiał w Pawilonie Polskim podczas 19. Biennale Architektury w Wenecji wraz z Aleksandrą Kędziorek (kuratorka), Katarzyną Przezwańską (artystka) oraz Maciejem Siudą (architekt).

Fot. Maciej Landsberg

Agnieszka Brzeżańska

– ur. 1972 w Gdańsku. Studiowała na ASP w Gdańsku i Warszawie w Pracowni Malarstwa prof. Stefana Gierowskiego oraz na Tokyo National University of Fine Art and Music w ramach Stypendium Rządu Japońskiego. Jej twórczość obejmuje malarstwo, rysunek, fotografię, film i ceramikę. Brzeżańska sięga przy tym po różne rejestry wiedzy, od fizyki i filozofii po marginalizowane przez nowoczesną naukę systemy poznania, takie jak alchemia, parapsychologia, ezoteryka, wiedza tubylcza czy tradycje matriarchalne. W 2024 Agnieszka Brzeżanska została wyróżniona Doroczną Nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie: Sztuki wizualne.

Współpracuje z galerią BWA Warszawa i NANZUKA w Tokio. Prace w kolekcjach, m.in.: Muzeum Sztuki w Łodzi, Fundacja Sztuki Polskiej ING, Galeria Arsenał w Białymstoku, NOMUS, Gdańsk, RISD Museum, Rhode Island.

Agnieszka Kalinowska

Twórczość Agnieszki Kalinowskiej określić można mianem miernika stanu współczesnego
społeczeństwa. W swoich pracach artystka analizuje mechanizmy rządzące światem i
funkcjonującymi w nim jednostkami ludzkimi. W centrum jej zainteresowań znajduje się człowiek zawieszony, wraz ze swoimi emocjami, w aktualnej sytuacji geopolitycznej. Analizując teraźniejsze „tu i teraz” artystka swojej refleksji nadaje kształt uniwersalny ujawniając odwieczne wzory porządkujące jednostkową rzeczywistość. Jedną z interesujących ją społecznych emocji jest stan ciągłego braku poczucia bezpieczeństwa i utopijne próby podejmowane w celu oswojenia tego lęku. Jej prace analizują problemy związane z wyznaczaniem i zabezpieczeniem terytorium, polityką, która kultywuje atawistyczne rytuały władzy, dając jednostkom złudne poczucie ochrony.
Ważnym elementem twórczość Agnieszki Kalinowskiej jest proces powstawania prac. Wideo są często efektem społecznego eksperymentu. W rzeźbach artystka sięga po materiały „biedne”, surowe – szary papier, słomę, sznurek, a ostatnio również gałęzie okorowane przez dzikie zwierzęta. Stosuje technikę wyplatania kojarzącą się ze sztuką ludową. Jej obrazy wykonane są naiwną, ale też rygorystyczną w swoich ograniczeniach, techniką wyklejania kawałkami słomy.

Prace artystki są emocjonalnym wyzwaniem dla odbiorcy. Kalinowska analizuje problemy
spychane na margines, ujawnia podświadome lęki. Użyte media dopełniają się wzajemnie,
żadne nie dominuje, wspólnie tworzą wielowątkową narracje gotową do odczytania przez
wyobraźnię widza.

Tekst: Agnieszka Kulazińska

Agnieszka Szpila

Pisarka, ekofeministka, kulturoznawczyni, aktywistka. W swoich książkach i tekstach zajmuje się głównie tematami związanymi swksualnością oraz z dyskryminacją. Ekofeminizm i walka o wyrównanie szans Osobom z niepełnsprawnościami to główne  wątki, którym poświęca uwagę. W swojej pierwszej książce “Łebki od Szpilki” Szpila opowiadała o niepełnosprawnych córkach, w drugiej o Polakach z uwzględnieniem i ujęciem w oryginalny sposób problemu antysemityzmu, rasizmu i homofobii oraz LGBTQ, w trzeciej zaś – “Heksach” o dyskryminacji kobiet i paleniu ich na stosach w procesach o czarostwo. Pisarka traktuje swoje książki jak projekty społeczno-polityczno-kulturowe, uważając pisanie książek  dla samego czytania za anachroniczne i niestosowne w świecie, któremu grozi katastrofa klimatyczna i w którym dochodzi do ludobójstwa na różnym tle, także tym mniejszościowym. W najnowszej książce – „Octopussy” – Szpila nawołuje do poszerzania pola wyobraźni, bo, jak twierdzi, nadszedł czas, w którym należy oddać głos innym, niż człowiek, formom życia. Formom wypchniętym poza kulturę. Tylko w ten sposób, zdaniem Szpili, uda się ten świat uratować albo znacznie opóźnić jego koniec.

fot. Karpati, Zarewicz

Agnieszka Rożnowska

Niezależna artystka sztuk wizualnych, graficzka, pedagog, prof. ASP w Warszawie.

W swojej twórczości podejmuje problem relacji międzyludzkich, zależności człowieka od przestrzeni oraz jego kondycji w czasach chaosu i masowej konsumpcji. Refleksję intelektualną zawiera najczęściej w cyklach, bez ograniczeń co do medium czy techniki. Zrealizowała szereg warsztatów wystaw indywidualnych i zbiorowych, w tym międzynarodowych.

Od 2010 roku prowadzi Pracownię Rysunku w Katedrze Mody warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych i współpracuje z Instytutem Edukacji Artystycznej Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie.

Rożnowska ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Poznaniu uzyskując dyplom z wyróżnieniem w zakresie malarstwa w pracowni prof. Wł. Dudkowiaka. Od 2002 do 2009 była związana zawodowo z Instytutem Wzornictwa Politechniki Koszalińskiej.

Otrzymała stypendium rektorskie na VSVU w Bratysławie (1997–1998).

Zrealizowała szereg warsztatów artystycznych związanych z rysunkiem, m. in. na Universidad de Granada, Minami -oguni, Ubuyama-mura, ASO w Japonii oraz Malta Festiwal w Poznaniu, Kids Design Space we Wrocławiu, Obecność Galerii Działań w szkołach – Warszawa.

Otrzymała grant artystyczny Artist in residency w Japonii, Artist in ASO (2015) oraz rezydencję Emily Harvey Fundation w Wenecji (2024).

agnieszkaroznowska.com

Anna Hupało-Sikorska 

Artystka kochająca naturę i czerpiąca z niej inspirację w swoich pracach. Jej portfolio obejmuje własnoręcznie zaprojektowane i uszyte kimona, a także sukienki, chusty i akcesoria wykonywane na drutach i szydełku. Zainspirowane kulturą Dalekiego Wschodu kimona o prostych formach przełamanych jedynie zaokrągleniem rękawów to odwołanie z jednej strony do bezpośredniości i surowości natury, z drugiej zaś do jej łagodności. Kimona te prezentowane były w Muzeum Geologicznym w Warszawie, jak również podczas festiwali Góry Literatury. Jej najnowsza kolekcja zrealizowanych na szydełku chust o nazwie „Dziergane Kałuże” nawiązuje do żywiołu wody w kontekście jej eteryczności, zmienności i rozmigotanej nietrwałości. Prezentowana będzie podczas tegorocznej Nocy Muzeów w ramach projektu „Po Deszczu”, w niekonwencjonalny i kreatywny sposób ilustrując rozedrganie kałuż czy delikatną wielobarwność tęczy.



Anna Wójcik

Ukończyła malarstwo na Uniwersytecie im. Jana Długosza w Częstochowie, gdzie w 2022 roku uzyskała tytuł doktora sztuki. Obecnie wykłada oraz prowadzi badania w Instytucie Edukacji Artystycznej Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie.

Jej praktyka artystyczna i badawcza koncentruje się na związku pomiędzy medytacją, technikami oddechowymi a kondycją fizyczno-emocjonalną człowieka. Od kilku lat analizuje, czy sam komunikat wizualny wystarcza, by wspierać proces medytacji, oraz w jaki sposób temperament odbiorcy wpływa na estetyczne przeżycie dzieła. W swojej pracy dąży do stworzenia narzędzia wizualnego obniżającego poziom lęku u widza. W 2019 roku została uhonorowana międzynarodową nagrodą Amazing Women. W 2016 roku wzięła udział w wystawie pokonkursowej w BWA Bydgoszcz, a w 2015 – w Biennale Malarstwa „Bielska Jesień”. Jej twórczość balansuje na styku tradycyjnych technik malarskich i najnowszych technologii, co powoduje, że bywa w konflikcie wewnętrznym.

fot. Łukasz Niewiadomski



Antonia Wolff

Studentka wzornictwa i stylistka fryzur o kreatywnym zacięciu. Łączy rozwój osobisty i pasję do tworzenia w różnych aspektach. Jej fascynacja prehistorycznymi istotami przełożyła się na stworzenie serii wzorów dinozaurów, które zostały umieszczone na kimonach roślinnych uszytych przez Annę Hupało-Sikorską. Antonia posiada własne, bardzo indywidualne spojrzenie na sztukę i modę. W przedsięwzięciu, które zaprezentowane zostanie podczas Nocy Muzeów, pełni rolę Art Directora. To jednak nie wszystko – sama stanęła też po obu stronach obiektywu, wcielając się zarówno w modelkę, jak i w fotografkę dokumentującą realizację filmu artystycznego „Po Deszczu” w ramach projektu o tej samej nazwie. Już 17 maja Antonia zaprezentuje fotosy z filmu. 

Bożenna Biskupska

(ur. 1952) eksploruje przestrzenie malarskie, rzeźbiarskie, sztukę instalacji, video oraz performance. Jej droga twórcza i formalne poszukiwania mają źródło w sztuce figuratywnej eksplorowanej poprzez abstrakcyjne formy, których zwieńczeniem jest stworzenie indywidualnego języka artystycznej wypowiedzi w postaci wielowątkowego, rozbudowanego cyklu Wytyczanie obrazu. Wiodące aspekty twórczości Bożenny Biskupskiej to problematyka upływającego czasu, anektowanie, organizowanie i wytyczanie przestrzeni. W osobistym alfabecie dominuje linia, znak i ślad. Artystka eksperymentuje z materią rzeźbiarsko-malarską wykorzystując m.in. beton, folię negatywową, czy olej lniany równocześnie korzysta z nowych technologii, które dają jej możliwość przetwarzania przestrzeni w Budowlę Możliwą zawierającą w sobie proces immersyjności.

Wystawiała swoje prace m.in.: na XLI Biennale Sztuki w Wenecji (1984), na XIV Międzynarodowym Biennale Małych Rzeźb w Brązie w Padwie (1986), na A Women’s View w Waszyngtonie (World Bank 1995), Nord Artw Budesdorf (2000), Forma i Kolor w Chicago (Forum+ Gallery 2003), Art First w Bolonii (2006) czy na SIEGesIKONen/Icons of Victory – transFORM w Berlinie (2009), W Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku (2003), w Galerii Zachęta, Warszawa (1986), w Królikarni, Muzeum X. Dunikowskiego, Warszawa (2002), Bożenna Biskupska. Artystka i Budowla Możliwa, Muzeum Narodowe we Wrocławiu (2024), Śladem Jednonogiego, Galeria Wallspace, Warszawa (2024), Gabinet Możliwości, Międzynarodowe Laboratorium Kultury, Sokołowsko (2025). Otrzymała I nagrodę na Międzynarodowym Biennale Miniatury Tkackiej (1984 Savaria Museum, Węgry) oraz nagrodę I stopnia im. Stanisława Wyspiańskiego za malarstwo i rzeźbę (1984), w tym samym roku została stypendystką Ministra Kultury i Sztuki, a w 2018 roku otrzymała Nagrodę Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy. W 2004 roku wraz z Zygmuntem Rytką i Zuzanną Fogtt założyła Fundację Sztuki Współczesnej In Situ, której celem jest odbudowa dawnego sanatorium doktora Brehmera w Sokołowsku oraz tworzenie w nim Międzynarodowego Laboratorium Kultury.

Dzieła Bożenny Biskupskiej znajdują się w zbiorach: Muzeum Sztuki w Łodzi, Państwowego Muzeum Oświęcim-Brzezinka, Muzeum Narodowego w Kielcach, Muzeum Narodowego Szczecin, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, Historyczno-Etnograficznego Muzeum w Chojnicach, Muzeum Środkowego Nadodrza w Świdnicy, Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, Galerii Studio w Warszawie, Galerii SBWA w Warszawie, BWA w Opolu, Towarzystwo Sztuk Pięknych Zachęta Szczecin i Wrocław, Muzeum w Szombathely (Węgry), Uniwersytetu Humboldta w Berlinie, Muzeum Polskiego w Chicago, Międzynarodowego Funduszu Walutowego w Waszyngtonie, Banku Pekao S.A. NFOŚiGW w Warszawie, Kokusai Koeki Co. w Tokio, Galerii Wymiany w Łodzi oraz w zbiorach prywatnych w kraju i za granicą.

Cecylia Malik

Artystka wizualna i aktywistka ekologiczna. 

Ukończyła malarstwo na ASP w Krakowie. Absolwentka podyplomowych studiów kuratorskich na UJ w Krakowie. 

 Łączy sztukę i aktywizm, dbając o sens i skuteczność swoich działań. Wspólnie z ekspertami z różnych dziedzin organizuje protesty kreowane, jako happeningi i dzieła sztuki w przestrzeni publicznej, zamieniając trudny język specjalistów zajmujących się ochroną środowiska na język sztuki. 

Założycielka i liderka kolektywu Siostry Rzeki. Autorka strony wizualnej happeningów Sióstr Rzek miedzy innymi: płynąca kobieca husaria „Odsiecz dla Warty” Kolekcja spódnic celebrujących wezbranie, „Protest Krów” w obronie wioski Myscowa przed przesiedleniem czy „Strażniczki bioróżnorodności doliny Wisłoki”, jako protest przeciwko budowie sztucznego zbiornika Kąty Myscowa. Autorka szeregu happeningów w obronie Wisły przed budową zapory w Siarzewie. Reżyserka i producentka filmu dokumentalnego „Siostry Rzeki”. Tabliczki z imionami rzek wymyślone przez Cecylię Malik stały się symbolem obrony rzek dla aktywistów z całej Polski – coraz częściej używane przez aktywistów w Europie.

 Pierwszy protest w obronie rzeki, „Warkocze Białki”, wymyśliła i zorganizowała wspólnie z galerią Bunkier Sztuki w 2013 r. Rzeki stały się jej miłością i pasją. Należy do Koalicji Ratujmy Rzeki od początku jej istnienia. 

Autorka wielu projektów artystycznych, do ważniejszych należą: „365 drzew” „6 rzek”, „Raj na Plantach”, „Suknie Łąkowe”, autorka filmu dokumentalnego „Raj na ziemi”.

 Współtwórczyni akcji „Modraszek Kolektyw” obronie krakowskiego Zakrzówka przed zabudową, „Chciwość Miasta” – w obronie modernistycznego hotelu Cracovia przed wyburzeniem, oraz cyklicznej imprezy na Wiśle Wodna Masa Krytyczna.

 W 2017 r. zainicjowała akcję „Matki Polki na wyrębie” przeciwko „lex Szyszko”.

Współzałożycielka stowarzyszenia CSW Wiewiórka. Zaangażowana w obronę społeczności artystów i społeczników tworzących „Skład Solny” w Krakowie. 

Laureatka wielu nagród, m.in. Człowieka Polskiej Ekologii za rok 2017 i Nagrody Katarzyny Kobro w 2019.

fot. Michał Ramus

Edka Jarząb

– artystka dźwiękowa, kompozytorka i performerka. Prowadzi warsztaty i spacery inspirowane różnymi szkołami ekologii akustycznej, wspólny nasłuch traktując jako formę rytuału, wymiany i uzdrawiania.

W swojej twórczości bada biopolitykę głosu i jego rolę jako pomostu między sferą prywatną a publiczną. Używając fal radiowych, rozszerzonych technik wokalnych, nagrań terenowych oraz elektroniki, tworzy audiosferę działaniach performatywnych i instalacji. 

Współpracowała m.in. z eksperymentalnym studiem WORM w Rotterdamie i interdyscyplinarną platformą Q-O2 w Brukseli. Jej praktyki znajdują się w zbiorze “Going Out - Walking, Listening, Soundmaking” pod redakcją Eleny Bierny oraz “Empowering Aesthetics” wydanej w tym roku przez Bloomsbury. Jest współzałożycielką warszawskiego radia społecznościowego Radio Kapitał, gdzie tworzy poetyckie słuchowiska, interwencje dźwiękowe oraz DJ sety hołdując przekonaniu, że taniec jest formą oporu. Mieszka w Sokołowsku.

https://secondaryarchive.org/artists/edka-jarzab/

Iza Rutkowska

Projektantka, założycielka Fundacji Form i Kształtów oraz Studia Zoochitecture, wykładowczyni School of Form.

Prowadzi procesy projektowe dotyczące przestrzeni i jej użytkowników. Prowadzi badania w sposób performatywny. Projektuje interaktywne obiekty służące do katalizowania energii wybranej społeczności, a następnie pracuje z nimi na rzecz trwałych przekształceń przestrzeni. Tworzy place zabaw razem z dziećmi, podwórka wraz z mieszkańcami. Zajmuje się edukacją w procesie – angażuje interdyscyplinarne grupy studentów w bieżące działania terenowe tak, żeby później realizowali niezależne projekty odnosząc się do doświadczeń nabytych w praktycznym działaniu.

Efekty jej prac prezentowane były na całym świecie. Wspólnie z dziećmi stworzyła plac zabaw w Madrycie w postaci 120-metrowego węża, w wyniku 10-letniego procesu wspólnie z mieszkańcami doprowadziła do przemiany jednego z wrocławskich podwórek w Podwórka im. Wszystkich Mieszkańców, a także jego trwałej rewitalizacji. W procesie ważną postacią był jeż przybierający różne formy, który to połączył losy bohaterów procesu z Jerzym Garą - założycielem Ośrodka Rehabilitacji Jeży w Kłodzku…

http://izarutkowska.com/

https://www.instagram.com/izarutkowska_zoochitecture/



Jadwiga Sawicka

Jadwiga Sawicka to polska artystka wizualna, urodzona w 1959 roku. Studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Tworzy malarstwo, fotografię, obiekty oraz instalacje tekstowe, również w przestrzeni publicznej. Jest także kuratorką i pracuje na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego. W 2013 roku otrzymała Nagrodę im. Jana Cybisa, a w 2017 – Nagrodę Katarzyny Kobro. W swojej twórczości Sawicka wykorzystuje słowa i frazy malowane na abstrakcyjnych tłach, tworząc rodzaj wizualnych transparentów. Jej prace poruszają kwestie języka, płci, kulturowych stereotypów oraz społecznych napięć, często odnosząc się do relacji między tym, co uznawane za „kobiece” i „męskie”. Dzięki zestawianiu pozornie bliskich, lecz znaczeniowo odległych pojęć, artystka komentuje współczesną rzeczywistość społeczną, w której dyskurs religijny i kulturowy wpływa na postrzeganie ciała i tożsamości.

fot. Marek Horwat

Janek Zamoyski

Artysta wizualny, założyciel i lider grupy artystycznej Czułość. Kurator wielu wystaw, autor sześciu książek, organizator wydarzeń kulturalnych (koncertów, debat, spotkań autorskich).

Czułość, założona w 2010 roku w Warszawie, była kolektywem artystycznym skupiającym twórców zajmujących się współczesną fotografią. Projekt ten stał się istotną częścią działalności Zamoyskiego i wyjątkowym zjawiskiem na polskiej scenie artystycznej.

Wyróżniała się niezależnością i buntowniczym charakterem – balansując między galerią komercyjną, NGO, klubem postpunkowym i przestrzenią artystów. Z czasem Czułość zyskała międzynarodowy zasięg, współpracując z artystami z Europy i Azji.

To właśnie tam Zamoyski zaprezentował swoje pierwsze indywidualne wystawy, zanim jego prace trafiły do uznanych instytucji na świecie.

Jarosław Kozłowski

(1945) – studiował  malarstwo w PWSSP w Poznaniu, w latach 1981–1987 rektor tej uczelni. Inicjator międzynarodowej sieci artystycznej NET-u (wspólnie z Andrzejem Kostołowskim), założyciel Galerii Akumulatory 2 w Poznaniu (1972–1991), artysta związany z konceptualizmem, autor kilkudziesięciu wystaw indywidualnych oraz tekstów teoretycznych, uczestnik wielu wystaw zbiorowych w Polsce, Europie, Ameryce Północnej i Południowej oraz Australii. Wykładał w Statens Kunstakademi  w Oslo, Rijksakademie  w Amsterdamie, Academii without Walls w Lusace oraz na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Jędrzej Sokołowski

Fotograf dokumentalista, absolwent Instytutu Twórczej Fotografii (Opawa, Czechy) i Instytutu Historii Sztuki (Uniwersytet Warszawski). Stypendysta Ministerstwa Kultury i Nauki. Fotografuje głównie przestrzeń i ludzkie twarze. Zrealizował cykle fotograficzne m.in.: “Nowa Warszawa”, “Saska Dwa”. Jego prace znajdują się w zbiorach muzelanych.

Joanna Concejo

Joanna Concejo ukończyła studia w Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu w 1998 roku. Mieszka we Francji. W 2013 roku, za ilustracje do opowieści Marka Bieńczyka pt. Książę w cukierni (wydawnictwo Format) otrzymała nagrodę Polskiej Sekcji IBBY w kategorii Najlepsza Książka Roku. Natomiast wizualne dzieło literackie pt. Zgubiona dusza, które stworzyła wspólnie z Olgą Tokarczuk, otrzymało w 2018 roku wyróżnienie na Targach Książki dla Dzieci w Bolonii. Joanna Concejo od wielu lat współpracuje z Olgą Tokarczuk. Stworzyła okładki do wielu książek noblistki, m.in. Czuły Narrator (Wydawnictwo Literackie 2020), Podróż ludzi Księgi (Wydawnictwo Literackie 2019), Opowiadania bizarne (Wydawnictwo Literackie 2018), czy Ostatnie historie (Wydawnictwo Literackie/Oficyna Literacka Noir sur Blanc 2005). Twórczość Joanny Concejo, to połączenie kameralnego świata przyrody i wyobraźni.

Joanna Suppan

Absolwent Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu (film eksperymentalny). Członek kolektywu Przełaj/Pracownia Ducha Miasta. Trzon jego twórczości stanowią praktyki somatyczne, performatywne oraz sztuka wizualna. Bada przenoszenie zagadnień nowego materializmu i posthumanizmu w obszar sztuki, ruchu i pracy z ciałem. W swoich działaniach skupia się na aktywnej partycypacji uczestników z uwzględnieniem istot pozaludzkich.

Karolina Radziejowska

– historyczka sztuki, projektantka wnętrz i wystaw, producentka i koordynatorka projektów kulturalno-artystycznych (m.in. Potańcówki Pląs x ASP), współtwórczyni dwóch edycji projektu “Bliżej sztuki”, przez sześć lat związana ze Stowarzyszeniem Przyjaciele MNW i projektem “Spragnieni Piękna”; pracowała przy wielu aukcjach charytatywnych na rzecz Muzeum Narodowego w Warszawie , od trzech lat współpracuje z Warsaw Gallery Weekend i Hotel Warszawa Art Fair. Wiceprezeska Fundacji Slow Flow.

Katarzyna Korus

KORUS ART / Katarzyna Korus – notka skrócona:

Katarzyna Korus, absolwentka Szkoły Sztuk Wizualnych w Katowicach i Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie, dyplom z malarstwa uzyskała w 2000 r. Tworzy malarstwo, działania performatywne, konceptualne, projektuje wnętrza i przedmioty. Praktykowała grafikę i zdobywała doświadczenie w Chelsea College of Art and Design. Jej credo to „tworzenie funkcjonalnego piękna”.

Brała udział w ponad 100 wystawach w kraju i za granicą, m.in. w Ambasadzie RP w Londynie, Luwrze, na Times Square. Jej prace wystawiano obok dzieł takich artystów jak Dali, Mitoraj czy Beksiński. Współpracuje z galeriami w Nowym Jorku, Londynie, Berlinie, Wiedniu i Rzymie. Jej dzieła znajdują się w kolekcjach prywatnych na całym świecie.

Twórczość Katarzyny Korus to transmedialne połączenie tradycji i nowych mediów, z wykorzystaniem złota, szkła, kamieni szlachetnych i reliefu. Jest także wynalazczynią z patentem artystycznym. Jej prace zyskują coraz większą wartość na rynku sztuki.

Katarzyna Sobocka

Katarzyna Sobocka – fotografka, projektantka i twórczyni biżuterii. Od ponad 20 lat mieszka na Dolnym Śląsku, gdzie w otoczeniu natury rozwija swoją twórczość, czerpiąc inspirację z pierwotnych form i symboliki. Prowadzi permakulturowy ogród, zajmuje się także tańcem i malarstwem intuicyjnym.

Jest autorką marki biżuterii „Kazani”. Jej prace prezentowano na wystawach indywidualnych („Uwikłane w miedzi”, „Podróż na Księżyc”, „Niewypowiedziane”) oraz zbiorowych, m.in. podczas festiwalu „Dwa Brzegi”, w ICE Kraków czy Muzeum Bursztynu. Biżuterię Sobockiej można było zobaczyć również na scenie („We Will Rock You”) i pokazach mody.

Współpracuje z ośrodkami kultury, NGO-sami i prywatnymi klientami. Była współzałożycielką Fundacji „Sztukupuku”. Jej prace to połączenie sztuki, natury i duchowości.

Kinga Rudaś

PJATK; Event managerka. Pracuje w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych. Zajmuje się inicjowaniem i koordynacją wydarzeń, a także odpowiada za komunikację i budowanie relacji. Poza profesjonalnymi obowiązkami - improwizatorka teatralna i edukatorka.



Łukasz Woźniak

Ogrodnik i fotograf, urodzony w 1973. Publikował m.in. w czasopismach: „Didaskalia”, „Teatr”, „Dialog” „Ogrody”. Uczestniczył w wielu projektach i wystawach fotograficznych, na przykład: Photo Project – pierwszy dzień w Unii Europejskiej, Zrób zdjęcie swojego życia 8.30/15. Samodzielne wystawy: Krzesło. Projekt inspirowany Kantorowską koncepcją przedmiotu zdegradowanego, biednego, porzuconego. (Galeria Lokator, 2007), Zielnik Wyspiańskiego (Muzeum Narodowe w Krakowie, 2007) oraz Ta siła, która tętni w ramionach drzew (Dom Norymberski w Krakowie, 2024). Prezentował swoje prace w projektach organizowanych przez Jagę Hupało: Noc Hupały 2022, Persistance (Festiwal Góry Literatury 2022), Green Art (Noc Muzeów 2023) oraz Sztuka Natury – Natura Sztuki (Festiwal Góry Literatury 2023).

Mieszka z rodziną pod Wieliczką w domu z gliny otoczonym ogrodem i sadem brzoskwiniowym. Przyroda, jej piękno i ochrona są częstymi tematami jego prac. W cyklu Hortus iudaeorum dokumentuje ślady kultury żydowskiej. 

Piotr Butkiewicz

– ur. 7 lipca 1966 r. w Łodzi. Studia w ASP (PWSSP) we Wrocławiu
dyplom w roku 1991 w pracowni rzeźby prof. Leona Podsiadłego. Studia Podyplomowe „Przygotowanie do zawodu nauczyciela” Uniwersytet Wrocławski 2012–2014. Zajmuje się rzeźbą, malarstwem i projektowaniem mebli. Prowadzi pracownię rzeźby i pracownię snycerstwa w Autorskich Liceach Artystycznych i Akademickich ALA we Wrocławiu.

fot. Szymon Szcześniak

Maciej Czuchryta

Ukończył studia magisterskie na Wydziale Scenografii ASP w Warszawie, obecnie student reżyserii w Szkole Filmowej im. K. Kieślowskiego. Scenograf i producent animacji teatralnych współpracujący z czołowymi twórcami polskiego teatru. Od 2021 roku jako grafik  i art director współpracuje ze studiem Platige Image.

Marta Wieczorek

Scenografka filmowa i teatralna – absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
Na co dzień pracuje przy produkcjach multimedialnych, tworząc scenografie z wykorzystaniem wirtualnych przestrzeni, środowisk 3D i ekranów LED. W swoich projektach artystycznych bada ciało jako obiekt – jego strukturę, przemijanie i śmierć, korzystając z własnych doświadczeń zdobytych w ratownictwie medycznym. Technologie traktuje jako narzędzie do rozszerzania granic rzeczywistości i tworzenia nowych doświadczeń w odbiorze przestrzeni.

Małgorzata Gurowska

Małgorzata Gurowska to artystka wizualna, kuratorka, wykładowczyni i autorka książek, która tworzy z myślą o uwzględnieniu perspektywy innych gatunków. Działa na przecięciu sztuki, aktywizmu i nauki. W swoich pracach porusza kwestie polityczne i społeczne, poszukując bardziej sprawiedliwych i opartych o empatię scenariuszy. Interesuje ją łączenie różnych perspektyw, osób, dziedzin. Autorka i współautorka książek, m.in. ZOEpolis. Budując wspólnotę ludzko-nie-ludzką (Warszawa 2020); Mandragora – klasyfikcje (Warszawa 2020); Lokomotywa/IDEOLO (Warszawa 2013, Londyn 2015). 

W latach 2015-2020 brała udział w projekcie Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki na Wydziale Filozofii i Socjologii UW zatytułowanym Kartografie obcości, inności i w(y)kluczenia. Perspektywa filozofii i sztuki współczesnej. W ramach tego projektu tworzyła, we współpracy z przedstawicielkami nauk humanistycznych, wypowiedzi i działania na pograniczu sztuki i nauki skupione przede wszystkim wokół refleksji posthumanistycznej i nowego materializmu. 

Jej prace pokazywane były na wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i na świecie, m.in. MYCOsystem na XXII Triennale di Milano Broken Nature: Design Takes on Human Survival (2019), Wiek półcienia w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (2020). Współtwórczyni (razem z Agatą Szydłowską) długofalowego projektu ZOEpolis dotyczącego wspólnot międzygatunkowych, obejmującego wystawy oraz badania artystyczne. Profesorka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, prowadząca Pracownię Rysunku Interdyscyplinarnego na Wydziale Rzeźby.

fot. Krzysztof Dubiel

Mariusz Przygoda

Mariusz Przygoda – Urodzony w 1959 roku w Opolu. Artysta fotografik, operator filmowy. Dyplom artysty fotografika uzyskał w roku 1987.

Zajmuje się fotografią artystyczną, dokumentalną i reklamową. Skupia się na tworzeniu prac z sentymentalną narracją, autentyczną w przedstawieniu tematu, przy zachowaniu  czystej i prostej estetyki. Fotograficzne prace Mariusza Przygody utrwalają ulotne chwile, fragmenty tego, co tajemnicze, ukradkowe lub tajne, dalekie od spektakularności. Fotografia uliczna to świat, w którym porusza się na co dzień. Jego opis fotograficzny często prowadzi nas na bardziej introspekcyjne ścieżki otaczającego nas świata.

Podróżuje w tematy postindustrialne, które dokumentuje wręcz namiętnie. Te klimaty są dla niego często tylko tłem do artystycznych wizji. Jego fotografia to zarówno klasyczne czarno-białe, jak i surrealistyczne konceptualne prace. W nieustannym ruchu, nieprzerwanie w podróży. W drodze…

Jest twórcą autorskiej galerii fotografii „LOFT GALLERY” w Opolu, którą założył w 2014 roku w przestrzeni postindustrialnej, dawnej cementowni „Silesia”. Ma na koncie kilkanaście wystaw zbiorowych i indywidualnych oraz  wiele publikacji, filmów dokumentalnych, reportaży. Nagradzany na konkursach w Polsce i za granicą.

Małgorzata Grygierczyk

Artystka, aktywistka, fotografka z dyplomem w Szkole Filmowej w Łodzi.

Od lat współorganizuje i koordynuje wydarzenia kulturalne oraz angażuje się i współtworzy artystyczno- aktywistyczne kolektywy. 

Hafciarka w Kolektywie Złote Rączki, które aktywnie angażowało ludzi podczas "Haftów Okupacyjnych" do wspólnego haftowania transparentów i wychodzenia z nimi na ulice, na protesty. 

Jedna z organizatorek muzycznych warsztatów dla kobiet Lucciola Ladies Rock Camp, które od dekady wzmacniają udział kobiet na scenie, ich nieskrępowaną twórczość i wspierającą siłę koleżeństwa. 

W kolektywie Siostry Rzeki jest Rzeką Sołą, która od samego początku zasila Wisłę jak i kolektyw swoim głosem. Ze wzruszeniem wspomina min. pierwszą akcję Sióstr Rzek "Moda na Rzeki", w której wspólnie tworzyły dziesiątki strojów kąpielowych, które stały się tym samym transparentami komplementującymi dzikość i wolność rzek i kobiet. 

Marta Surovy

– polska fotografka mody i still life’ów, art directorka oraz pasjonatka fotografii analogowej. Po latach pracy w korporacjach zdecydowała się porzucić świat agencji na rzecz własnej twórczej drogi. Ukończyła fotografię na University of the Arts London.

W swoich pracach łączy sensualność, miękkość i emocjonalną głębię. Styl ten został doceniony m.in. nominacją do tytułu Fotografa Roku w prestiżowym plebiscycie Elle Style Awards 2023.

Jej zdjęcia publikowały takie tytuły jak Vogue Polska, Vogue Czechoslovakia, Elle Ukraine, Elle Indonesia, L’Officiel Italia, K-Mag i Jazz Forum. Współpracowała również z polskimi artystkami, m.in. Pauliną Przybysz, Anną Karwan, Pauli Romą i Polą Rise.

Marta Mulawa

– krakowska artystka, wyrosła z puławskich korzeni. Tworzy głównie rzeźby i instalacje, wcześniej autorka wyjątkowych batików. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie na Wydziale Form Przemysłowych. Stypendystka w Vysoká škola uměleckoprůmyslová v Praze oraz l’École des beaux-arts de Toulouse.

Inspiruje się zwykle głęboko i wielopoziomowo odczuwaną naturą, co można dostrzec w większości rzeźb, obrazów i realizowanych projektów. Laureatka wielu konkursów wzorniczych. W projektach artystycznych często łączy rzeźbę, instalacje, obraz z muzyką i mappingiem. Chętnie dzieli się twórczymi emocjami, pobudzając kreatywność odbiorcy. Dzieła Marthy Mulawy są także szeroko doceniane i wykorzystywane w sztuce użytkowej. Swoje prace prezentowała na ponad sześćdziesięciu wystawach indywidualnych i zbiorowych. Jej prace trafiły do kolekcji prywatnych w kraju i za granicą. 

Artystka łączy sztukę z głęboką refleksją egzystencjalną, poszukując w niej mistycznego dialogu, który wykracza poza codzienną rzeczywistość. Jej dzieła są wyrazem poszukiwania sacrum, harmonii i sensu istnienia w połączeniu z naturą. Wierzy w moc natury jako medycyny dla współczesnego człowieka i dąży do tworzenia sztuki, która leczy, dotyka serca i ducha, przynosząc głębię życia. 

https://marthamulawa.pl/

Mateusz Jarmulski

jest reżyserem i scenarzystą filmów animowanych oraz animatorem. Ukończył Szkołę Filmową w Łodzi na kierunku animacja. Jest również autorem teledysków i wizualizacji koncertowych. Jego filmy były emitowane w telewizji oraz pokazywane i nagradzane na festiwalach, m.in. w Stuttgarcie, Seulu i Hiroszimie. Jego wcześniejsze filmy krótkometrażowe „The Hunt” i „The Visit” były prezentowane na ponad 40 festiwalach na całym świecie. Interesuje się różnorodnymi formami animacji 2D oraz możliwościami języka tego medium którego uczy na PJATK.

Monika Osiecka

Monika Osiecka, urodzona w Mediolanie, dzieciństwo spędziła we Włoszech i Teheranie. Studiowała orientalistykę i italianistykę na Uniwersytecie Warszawskim (1981–1986), a następnie rzeźbę w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w pracowni Grzegorza Kowalskiego, tzw. „Kowalni” (1988–1994). W latach 1992–1996 kształciła się w zakresie technologii rzeźby w marmurze we włoskich ośrodkach Carrara, Lago d'Iseo i Volterra, a w 1998 odbyła półroczne stypendium rządu włoskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Carrarze. Doskonaliła warsztat w renomowanych włoskich laboratoriach rzeźbiarskich (m.in. Laboratorio da Nicoli) oraz podczas stażu odlewniczego we Francji (2009).

W 2011 opublikowała album „Fragmenty Lustra” (wyd. Słowo/Obraz Terytoria). W 2014 zrealizowała pomnik „Alas Pacis” upamiętniający Bitwę pod Falaise, odsłonięty w Mont-Ormel. W tym samym roku została odznaczona medalem płk. Bronisława Gembarzewskiego, a w 2015 – Krzyżem Komandorii Missio Reconciliationis. W 2019 zaprojektowała rzeźbę nagrobną Kory Jackowskiej na Powązkach Wojskowych. W 2021 zrealizowała pomnik „Kobietom Powstania Warszawskiego” na pl. Krasińskich w Warszawie. W latach 2022–2023 zaangażowała się w nauczanie języka polskiego uchodźców z Ukrainy w Fundacji Joanny Radziwiłł.

Brała udział w licznych międzynarodowych sympozjach rzeźbiarskich m.in. w Szwajcarii, Francji, Belgii, Niemczech, Estonii, Rumunii i we Włoszech (Sardynia). Jej prace znajdują się w kolekcjach prywatnych, muzeach i przestrzeni publicznej, a wywiady z nią publikowały media w Polsce i za granicą. Mieszka i tworzy w Warszawie.

Natalia Ślusarska

- artystka multimedialna i wykładowczyni związana z Polsko-Japońską Akademią Technik Komputerowych, gdzie prowadzi zajęcia Technologie Nowych Mediów oraz asystuje w Pracowni Multimediów. Specjalizuje się w sztuce multimedialnej, łącząc technologię z artystyczną ekspresją. Tworzy wizualizacje, instalacje oraz animacje w czasie rzeczywistym, które były prezentowane w planetariach, na wystawach, wydarzeniach muzycznych oraz w spektaklach teatralnych. W swojej twórczości chętnie sięga również po fotografię jako medium refleksji nad relacją człowieka ze współczesnym światem. Interesuje ją zacieranie granic między przestrzenią fizyczną a cyfrową i eksplorowanie nowych form narracji wizualnej.

fot. Anna Klimczak

Ewa Satalecka

dr hab. Ewa Satalecka, Profesor PJATK

W 1984 roku otrzymała dyplom Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. W 2005, przedstawiając instalację typograficzną dramatu Sarah Cane „Crave” i Witolda Szalonka „1+1+1+1” obroniła pracę doktorską na ASP w Katowicach i otrzymała habilitację warszawaskiej ASP w 2012 (“Air” do wiersza e.e. cummingsa i muzyki Stanisława Bromboszcza. Obecnie pełni funkcję dziekana wydziału sztuki Nowych Mediów, pracując na stanowisku profesora w Polsko-Japońskiej Wyższej Szkole Technik Komputerowych w Warszawie.

Jest organizatorką i kuratorem licznych wystaw, warsztatów, wykładów i międzynarodowych konferencji poświęconych zagadnieniom projektowania graficznego i komunikacji wizualnej (2011 nagroda STGU dla „Odpowiedzialne projektowanie Graficzne”, w 2017 nominacja do nagrody za organizację światowego kongresu typograficznego ATypI w Warszawie, za Najlepsze Wydarzenie Projektowe Roku w Polsce); 2012 wyróżnienie STGU dla warsztatów „Ala ma pióro”, 2013–2018 MOTYF – Międzynarodowy Studencki Festiwal Ruchomej Typografii, 2014 Think(in)visual communication, 2016 Laughter, 2018 Thresholds. Jest honorową ambasadorką kongresów w Polsce.

Wykłada gościnnie na uczelniach zagranicznych w tym: Aalto University, Helsinki; MMU Manchester; Rhode Island School of Design, Providence (USA); Carnegie Mellon University, Pittsburgh (USA); MIT, MassArt, Boston (USA). Jest także autorką artykułów poświęconych projektowaniu graficznemu w magazynie „2+3D” i redaktorką wydawnictw poświęconych typografii „Lapikon” i „Fajrant” (nagrodzony certyfikatem Type Directors Club 2012) oraz „Gyubal Wahazar” (TDC Certificate of Excelence 2018 i wyróżnienie PTWK). Jest współautorką książki „Podaj dalej. Dizajn, nauczanie, życie. Krzysztof Lenk w rozmowie z Ewą Satalecką”.

Od wielu lat tworzy scenografię do spektakli teatralnych i koncertów muzycznych. Współpracowała m. in. z Teatrem Korez projektując dekoracje i kostiumy do „Ballad Kochanków i Morderców” wg Nicka Cave’a, „Cholonka” wg Janoscha (spektakl nagrodzony złotą maską) i „KOMETA czyli ten okrutny wiek XX wg Jaromira Nohavicy” (złota maska za scenografię), Dla Teatru Aktora i Lalki „Ateneum” w Katowicach do „Tezeusza i Ariadny” (złota maska za scenografię). Dla Teatru Śląskiego im. St. Wyspiańskiego projektowała scenografie do spektakli w reż. R. Talarczycka „Underground” i „Piąta Strona Świata” wg Kazimierza Kutza oraz „Historii Żołnierza” wg Igora Strawińskiego. Projektowała typograficzne instalacje multimedialne do esejów scenicznych T. Sławka i B. Mizerskiego, koncertów scenicznych Kwartetu Śląskiego, a także do serialu filmowego „Szopienice”. Współpracowała z Teatrem Polskim w Bielsku-Białej i Teatrem „Gry i Ludzie” w Katowicach. Jest autorką typograficznych instalacji teatralnych „Crave” Sarah Kane i „Air” E.E. Cummingsa z muzyką Stanisława Bromboszcza, pokazywanych w Tetrze Korez i na scenie NOSPR w Katowicach oraz instalacji „Meduza”, prezentowanej w Muzeum Fotografii w Krakowie. Zajmowała się projektowaniem identyfikacji graficznej spektakli premierowych dla Teatru Rozrywki w Chorzowie, festiwali muzycznych NOSPR, Kwartetu Śląskiego i Akademii Muzycznej w Katowicach. Jest reprezentantką Polski na Międzynarodowym Forum ATypI.

Jej prace dotyczące ruchomej typografii w przestrzeni teatralnej pokazywane były w 2008 na międzynarodowym sympozjum „Liguid Page” w Tate Britain w Londynie i stanowią element międzynarodowej kolekcji i wystawy Moving Type Exhibition prezentowanej w Gutenberg Museum w Mainz w 2011, a obecnie podróżującej po Europie. Dokumentacja instalacji „Air” została zaprezentowana również na wystawie Pinselstrich vs. Megapixel Medien- /Kunst aus Warschau w Dreznie 2013.

Marta Godzisz

PJATK

Wierzę, że edukacja zmienia świat! Od lat zajmuję się tworzeniem zwinnych modeli edukacyjnych, które dostosowane są do zmieniającego się świata i zmieniających potrzeb. Jestem pomysłodawcą i współtwórcą największej szkoły artystycznej w Polsce - BROADWAY MUSICAL SCHOOL. Mam ogromną przyjemność być współwydawcą i redaktorem jedynych w Polsce podręczników kształcenia artystycznego.

Od ponad 10 lat tworzę programy studiów podyplomowych i MBA odpowiadające na wyzwania rynku w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych. Uwielbiam obserwować potrzeby świata i wyzwania, z jakim się zmierza oraz dostosowywać do nich właściwe modele edukacyjne, które mogą być odpowiedzią i rozwiązaniem na nie. 

Wiem, jak bardzo dyscyplina jest potrzebna w rozwoju i prowadzeniu własnego biznesu oraz pracy twórczej i operacyjnej nad projektami, dlatego też regularnie uprawiam sport i od ponad roku realizuję swój plan, który zakłada 50% dni treningowych w miesiącu! Last but not least - uwielbiam być mamą moich dzieci!

Pola Dwurnik

POLA DWURNIK – artystka wizualna, malarka, autorka, wydawczyni i redaktorka książek artystycznych urodzona w 1979 roku w Warszawie. Główne obszary jej działalności artystycznej to malarstwo olejne, rysunek i kolaż. 

Obrazy i rysunki Poli Dwurnik były pokazywane na wystawach zbiorowych i solowych m.in. w Harkawik Gallery w Nowym Jorku, Daniel Benjamin Gallery w Londynie, Kunsthaus Baselland w Bazylei, Galerie Ausstellungsraum Klingental w Bazylei, HAU2 w Berlinie, Narodowym Muzeum Sztuki XXI wieku MAXXI w Rzymie, Narodowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie, Muzeum Warszawy, CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK w Krakowie, Trafostacji Sztuki w Szczecinie, Galeriach BWA w Tarnowie, Kaliszu, Jeleniej Górze, Zielonej Górze i Nowym Sączu, Galerii Arsenał w Białymstoku i wielu innych.

Prace Poli Dwurnik znajdują się w publicznych kolekcjach The Bunker Artspace w West Palm Beach, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK w Krakowie, Muzeum Współczesnego Wrocław, POLIN w Warszawie, Muzeum Warszawy, Galerii Bielskiej BWA w Bielsku-Białej, MCSW Elektrownia w Radomiu, Pałacu Schoena w Sosnowcu, Krupa Art Foundation we Wrocławiu, Fabryki Norblina w Warszawie oraz w kolekcjach prywatnych na całym świecie. 

Pola Dwurnik mieszka i pracuje w Warszawie. 

W chwili obecnej współpracuje z Krupa Gallery (Wrocław, Londyn) i Harkawik Gallery (NYC, LA).

fot. Daniel Ożga

Robert Niziński

Na co dzień związany z grupą Księżyc, a od święta z formacją Za Siódmą Górą. Koncertuje to tu, to tam, w bliskich i bardziej odległych lokalizacjach, włączając kraje zamorskie i inne kontynenty. Muzyk, kompozytor, artysta audio-wizualny. Jest autorem instalacji dźwiękowych (m.in. do wystaw M.Gomulickiego „Swimming Lessons”, „New Adventures of Little Mary” w CSW, oraz do retrospektywy „Zdarzenia. Zdzisław Jurkiewicz.” w Fundacji Arton w Warszawie), kompozycji dedykowanych konkretnej przestrzeni (soundscape „Music for the Airport", Katowice, „5th Element" dla B&O, Warszawa), muzyki do spektakli, pokazów mody (Arkadius shows na New York Fashion Week, London Fashion Week i Paris Fashion Week) oraz performatywnych rekonstrukcji („Bar Mleczny", Lille). Komponuje również na potrzeby filmu („Limeryki alfabetyczne”, „Global Prosperity”, „W ostatniej chwili”), teatru oraz projektów multimedialnych.

W 2024 współpracował z Jagą Hupało przy projekcie „Kruche Piękno”, tworząc z Markiem Ołdakiem muzykę towarzyszącą prezentacji rzeźb W.Siudmaka, oraz oprawę muzyczną i ścieżkę dźwiękową dla wystawy prac fotograficznych i impresji filmowej pod tym samym tytułem („Kruche Piękno”). 

Miłośnik analogów, grzybów i Johna Cage'a.

fot. Aleksandra Burska

Sara Rodowicz-Ślusarczyk

– ur. 1983 r. we Florencji. Autorka interdyscyplinarnych projektów artystycznych, psychoanalityczka lacanowska prowadząca prywatną praktykę w Warszawie. W 2008 r. ukończyła Wydział Grafiki ASP w Warszawie z wyróżnieniem rektorskim. Od 2022 r. doktor psychopatologii i psychoanalizy Sorbonne Université de Paris VII Denis Diderot.

Autorka interdyscyplinarnych prac performatywnych pokazywanych w Polsce, Japonii, we Francji I w Maroku. Współautorka koncepcji, dramaturgii i tekstów przedstawień teatralnych („Performance Project 10012004 : Elizabeth” oraz „Performance Project 09102009: Pan” wraz z Klaudiuszem Ślusarczykiem), w których również występowała. Jej projekty łączące fotografie i choreografię pokazywane były w Polsce, Japonii i we Francji, otrzymywała wsparcie od Instytutu Adama Mickiewicza (2016, 2023).

W 2022 r. obroniła doktorat na temat „Granic piękna” (Les limites du beau – de la question ésthetique à son enjeu ethique dans la psychanalyse – „Granice piękna – od kwestii estetycznej do jej etycznej stawki w psychoanalizie) Université de Paris VII Denis Diderot. Współzałożycielka działającego od 2010 r. stowarzyszenia Forum Polskie Pola Lacanowskiego, afiliowanego przy międzynarodowej organizacji IF-EPFCL (Internationale de Forums – Ecole de Psychanalyse des Forums du Champ Lacanien) zrzeszającej członków na całym świecie. Prelegentka na arenie międzynarodowej, współpracująca z lacanistami w Chinach, Francji, Libanie, Rumunii, Turcji, USA.

Bartłomiej Flis

(ur. 1994) – malarz i rzeźbiarz, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi.
W swojej twórczości porusza tematykę tożsamości osobistej i kulturowej. Poprzez
mitologizację postaci prostego człowieka stara się ukazać go w kontekście szeroko
rozumianej przynależności społecznej. Jego prace charakteryzują się rysunkowym
charakterem, który wynika z zastosowania autorskich sztyftów olejnych. Brał udział m.in. w
wystawie „Refugees Welcome” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, w wystawie
„Nowe pokolenie i klasycy z Kolekcji Wojciecha Fibaka” w CSW Znaki Czasu w Toruniu, w
45. Biennale Malarstwa „Bielska Jesień” oraz w NADA Villa Warsaw (2025). Mieszka i
pracuje w Łodzi.

fot. Tomasz Szymański

Sefa Sagir

– jest artystą multimedialnym, twórcą z obszaru nowych technologii, muzykiem i performerem. Jego prace poruszają tematykę interakcji sztuki i nowych technologii. Tworzy wciągające, interaktywne doświadczenia, w których łączy immersyjne systemy wizualne, projektowanie dźwięku i ideologie nowych mediów. Jest twórcą teatralnych działań performatywnych i instalacji w czasie rzeczywistym. Obecnie jest wykładowcą w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych na Wydziale Sztuki Nowych Mediów. W ramach pasma sztuki na festiwalu Góry Literatury, wspólnie z artystką Anną Klimczak stworzył obiekt interaktywny Fractured-Reflection, który jest prezentowany w ramach wystawy Po deszczu.

Borg Borkowski

– wielbiciel natury, przestrzeni i wolności.

Artysta interdyscyplinarny - eksperymentator. Reżyser i operator. Muzyk, kompozytor
i sound designer. Absolwent wydziału Realizacji Dźwięku Akademii Filmu i Telewizji
w Warszawie oraz wydziału Sztuka Operatorska na tej samej uczelni.
Zafascynowany sztuką, jej rolą, oddziaływaniem i miejscem w świecie tworzy pełne
filozoficznych odniesień obrazy filmowe i kompozycje ściśle korespondujące z
materią i ezoteryką ukazywanych przez siebie artystów oraz ich dzieł. Wykorzystując
światło, kolor, muzykę i dźwięk, łączy walory ich sztuki z własnym spojrzeniem na
proces jej powstawania. Bezgraniczna kreacja, nietypowe rozwiązania narracyjne,
wrażliwość artystyczna i wolność w doborze środków wyrazu, jak na przykład
niezwykłe instrumentarium są elementami charakterystycznymi w jego pracy.
Obecnie, wraz z artystycznym duetem Marthy Mulawy i Janusza Gilewicza, pracuje
nad dokumentalnym opowiadaniem filmowym ukazującym ich dzieła oraz proces
twórczy. W ramach projektu PASCULP ART powstały dwie krótkie formy “Katedra” i
“Z Tej Ziemi”.

Pełnometrażowy film traktujący o współpracy tej dwójki wybitnych artystów pod
tytułem “Na Okruchach Materii Organicznej” ukaże się w 2025 roku.

fot. Janusz Gałuszka

Karolina Bielawska

– malarka, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
Znana jest z malowanych z rozmachem obrazów, do tworzenia których wykorzystuje
materiały pochodzące ze świata przemysłu, takie jak płyty gipsowe, farby
bitumiczne, stal. Jej charakterystyczny styl koncentruje się wokół
monochromatycznej palety uzupełnianej starannie dobieranymi kolorami. Używa
abstrakcyjnego języka, którym opisuje konkretne przeżycia, napięcia i emocje. Jej
prace wchodzą w intensywny dialog z otoczeniem, przekraczając granice malarstwa
w stronę architektury, rzeźby i instalacji.

Finalistka konkursu Artystyczna Podróż Hestii (2015), uczestniczka Biennale de La
Biche – najmniejszego biennale sztuki współczesnej na świecie (2017), finalistka
międzynarodowego konkursu STRABAG International Award (2021), stypendystka
Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2017, 2020), stypendystka
Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy (2023). Jej prace były pokazywane m.in. w:
Echo Cologne w Kolonii, Galerii Wschód w Warszawie i w Nowym Jorku, Double Q
Gallery w Hong Kongu, Palazzo San Giuseppe w Polignano a Mare w Bari, BWA w
Olsztynie, MOS w Gorzowie Wielkopolskim, Fundacji Stefana Gierowskiego w
Warszawie, Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu, Galerii Arsenał w Białymstoku.
Brała udział w projektach Friend of a Friend w Pradze, NADA Villa Warsaw w Willi
Gawrońskich w Warszawie, Powrót do szkoły w Krakowie we współpracy z
Towarzystwem Zachęty Sztuk Pięknych i kuratorką Marią Brewińską. Mieszka i
pracuje w Warszawie.

Tatiana Tokarczuk

– artystka amatorka. Maluje od wielu lat. Zawsze traktuje swoje prace jako obrazy oddające ogrom i bogactwo wewnętrznych światów. Bibliotekoznawczyni i anglistka. Mieszka w Wałbrzychu.

Tomáš Džadoň

Tomáš Džadoň jest rzeźbiarzem, wykładowcą na Akademii Sztuk Pięknych w Pradze. Džadoň jest artystą neokonceptualnym. Stał się znany ze swoich reinterpretacji architektury. Są to „projekty budowlane”, które relatywizują przyzwyczajone widoki socjalistycznych osiedli mieszkaniowych. Dla kogoś urodzonego w 1981 roku modernizm socjalistyczny to już historia. On sam urodził się w blokowisku, a dla artystów ta architektura to już silna tradycja. Konsekwentnie pracuje z lokalnym kontekstem regionalnym swojej rodzinnej Słowacji. Często łączy też elementy architektury prefabrykowanej z ludową tradycją słowackich domów drewnianych.

Wiktor Krokosz

Fizyk doświadczalny, na co dzień zajmujący się optyką kwantową. Techniczne umiejętności łączy z działaniami artystycznymi, współtworząc interdyscyplinarne projekty. Eksperymentuję na styku natury i technologii, badając granice ludzkiej percepcji oraz poszukując nowych form wyrazu poprzez dźwięk, obraz i interakcję. Współpracuje z artystami przy tworzeniu projektów multimedialnych. W ramach pasma sztuki na festiwalu Góry Literatury, współpracował z artystami: Anną Klimczak i Sefa Sagir’em przy tworzeniu obiektu interaktywnego Fractured-Reflection, który jest prezentowany w ramach wystawy Po deszczu.

Wojtek Kielar

– malarz poruszający się na granicy ekspresji i konceptu, gdzie abstrakcja staje się realistyczna, a realizm ulega abstrakcji. Jego credo twórcze opiera się na przekonaniu, że obraz powinien wyprzedzać myśl – czasem subtelnie, czasem brutalnie. Autor 22 (lub 23, zależnie od definicji) wystaw indywidualnych. Jego twórczość to gra napięć między kontrolą a instynktem, dowód na to, że malarstwo nie musi wybierać między strukturą a swobodą, by pozostać precyzyjne i autentyczne. 

Michał Suchora

(1984) – historyk sztuki, manager kultury, od 2022 roku rzecznik prasowy Zielonych.

Prowadzi galerię sztuki BWA Warszawa i przestrzeń rezydencyjną BWA Sokołowsko. 

Członek zarządu Stowarzyszenia Przyjaciół Muzeum Narodowego w Warszawie.

W swojej praktyce artystycznej, społecznej i politycznej skupia się na wzajemnych zależnościach między sztuką, kształtem współczesnych społeczeństw i zieloną transformacją. 

Od 5 lat dzieli czas między Warszawę i małą sudecką wieś Sokołowsko, w której współredaguje lokalną gazetę, współpracuje z Festiwalem Góry Literatury Fundacji Olgi Tokarczuk czy Sanatorium Dźwięku organizowanym przez Fundację In Situ.

Za noblistą Heinrichem Böllem mówi: Nie ma nic, co by mnie nic nie obchodziło.

Zygmunt Rytka

Zygmunt Rytka, artysta intermedialny związany ze środowiskiem polskiej neoawangardy lat 70. oraz późniejszym środowiskiem sztuki niezależnej lat 80. Autor cykli fotograficznych, eksperymentalnych filmów i prac wideo, a także powstałych po roku 2000 instalacji oraz obiektów. Współpracował blisko z Małą Galerią w Warszawie oraz Galerią Wschodnią i Galerią FF w Łodzi. Współzałożyciel Fundacji Sztuki Współczesnej In Situ w Sokołowsku. W swojej twórczości łączył filozoficzno-artystyczne badanie natury i percepcji z pełną ironii refleksją na temat współczesnych mediów i polityki. Jednocześnie doskonale dokumentował środowisko artystyczne, którego sam był aktywnym uczestnikiem. Urodził się w Warszawie 11 marca 1947 roku, zmarł w Sokołowsku 23 marca 2018 roku.

Otrzymał wiele nagród, między innymi: dyplom i medal ZPAF (1997), medal XX-lecia MHF w Krakowie (2007), Nagrodę Specjalną Ministra Kultury (2007), Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2009), Nagrodę im. Katarzyny Kobro (2011).

Gosia Krawczyk

– poetka, której twórczość opisuje proces jej duchowego przebudzenia. Jej wiersze są jak lustro, w którym odbija się podróż w głąb siebie, poszukiwanie sensu i połączenia z tym, co nieuchwytne. Słowa stały się zapisem transformacji jej życia, ale też odkrywania nowych wymiarów rzeczywistości.

Jej utwory to nie tylko zapis emocji, ale także próba uchwycenia ulotnych chwil, w których dotyka wieczności. To poezja, która rodzi się z przepływu w ciszy i w zachwycie, to głos intuicji. 

Tworzy, by dzielić się tym, co odkryła w procesie przebudzenia – pięknem prostoty, mocą akceptacji, głębią miłości, by dać głos tym, którzy czują podobnie. W każdym wersie kryje się jej cząstka, a może i Twoja?

poezja: https://www.instagram.com/gosia_krawczyk_poetka/

Zuzanna Gocławska

Jestem artystką wizualną specjalizującą się w sztuce nowych mediów. Moje działania koncentrują się na badaniu relacji pomiędzy światem cyfrowym a światem zewnętrznym oraz odbiorcami. Tworzę wizualizacje oraz animacje generowane w czasie rzeczywistym, łącząc technologię z doświadczeniem zmysłowym. Inspirację czerpię przede wszystkim z natury, a osobiste przeżycia i emocje stanowią fundament mojej twórczości.

Brałam udział w wielu projektach artystycznych, wystawach i warsztatach poświęconych nowym mediom. Mam doświadczenie zarówno w tworzeniu wizualizacji do spektakli teatralnych, jak i oprawy wizualnej wydarzeń muzycznych jako VJ-ka. Prowadzę również zajęcia z Technologii Nowych Mediów na Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych.

Grażyna Smalej

– artystka wizualna, malarka, członkini kolektywu Siostry Rzeki. Ukończyła malarstwo na ASP w Krakowie, dyplom obroniła w 2001 roku. Laureatka wielu nagród, twórczyni i uczestniczka wystaw w Polsce i za granicą.

W swoim malarstwie od lat podejmuje temat wody, czasu oraz relacji człowieka z naturą. Cykl „Samorozpuszczenie”, w którym przedstawiała kąpiące się postaci, jeziora i rzeki, był owocem wieloletnich obserwacji i bliskości z wodą. Poszukując wyrazu dla swojej fascynacji, zmieniała język malarski — od fotorealizmu po abstrakcję. Zrealizowała również serie poświęcone pszczołom, alpinizmowi i słońcu.

W 2021 roku przeprowadziła się nad ukochany ocean — Morze Bałtyckie, do Sopotu, który odtąd stał się głównym tematem jej twórczości oraz przedmiotem zainteresowania badawczego w kontekście ekosystemu.

W happeningach kolektywu Siostry Rzeki, powołanego przez Cecylię Malik, uczestniczy od samego początku, czyli od 2018 roku. Zaangażowana przede wszystkim w działania artystyczne wspierające akcje ekologiczne — była inicjatorką i współorganizatorką aukcji sztuki: „ODRAtujmy Odrę” (2022) oraz „Siostry Rzeki dla Lądka-Zdroju” (2024), z których dochód przeznaczony został na pomoc powodzianom w ramach zbiórek Koalicji Ratujmy Rzeki.

W kolektywie występuje jako Siostra Rzeka Swelinia — od imienia ukochanego potoku na granicy Sopotu i Gdyni. Jest również inicjatorką współpracy Sióstr Rzek z naukowcami z Instytutu Oceanologii PAN w Sopocie.

Za pomocą swoich obrazów pragnie zatrzymać naturę w jej najpiękniejszych przejawach. Uważa, że zachwyt jest pierwszą zasadą ekologii.

fot. Natalia Derewicz-Patoka

11. edycja Festiwalu Góry Literatury, największego literacko-społecznego wydarzenia w Polsce, odbyła się w dniach 4–12 lipca 2025 roku.

Choć niezmiennie nie dla liczb i statystyk organizujemy to przedsięwzięcie, należy przyznać, że była to edycja rekordowa pod wieloma względami. Odwiedziło nas w tym roku ponad 65 tysięcy osób. To aż o 15 tysięcy uczestników więcej niż podczas jubileuszowej i dwa dni dłuższej edycji w 2024 roku. Połowę naszej publiczności stanowili Dolnoślązacy i Dolnoślązaczki. Niezmiernie cieszy i budzi dumę fakt, że nasza propozycja i bliskie nam wartości przyciągają coraz więcej osób.

W trakcie dziewięciu festiwalowych dni zorganizowaliśmy ponad 160 wydarzeń, w tym ponad 70 dyskusji, debat i spotkań autorskich, 24 warsztaty i seminaria, 14 spotkań i warsztatów dla dzieci oraz młodzieży, dziewięć koncertów, trzy głośne lektury, dwa działania teatralne, pokaz filmowy oraz projekt artystyczny „Po deszczu”, na które złożył się szereg działań, wystaw, wernisaży, performansów. Jest to porównywalna liczba wydarzeń w stosunku do ubiegłego roku, kiedy Festiwal, jak już wspomniano, trwał o dwa dni krócej.

Gościliśmy ponad 200 osób z szeroko pojętego świata kultury. Pojawili się u nas pisarze i pisarki, poeci i poetki, aktorzy i aktorki, muzycy i muzyczki, artyści i artystki wizualni, historyczki i krytyczki sztuki, historycy i historyczki, publicyści i publicystki, dziennikarze i dziennikarki, prawnicy i prawniczki, aktywiści i aktywistki społeczne, filozofowie i filozofki, psychoterapeuci i psychoterapeutki, przedstawiciele i przedstawicielki nauk ścisłych i humanistycznych.

Spotkaliśmy się z naszą publicznością w 25 lokalizacjach na Dolnym Śląsku, przede wszystkim na ziemi kłodzkiej, w regionie wałbrzyskim i Kotlinie Dzierżoniowskiej. Gościliśmy na Zamku Sarny w Ścinawce Górnej, w Nowej Rudzie, Kłodzku, Dzierżoniowie, Ludwikowicach Kłodzkich, Wałbrzychu, Radkowie, w Dzikowcu, Jedlinie-Zdroju, Opolnicy, Gajowie, Sokołowsku, a także w Żmigrodzie.

Pula miejsc na warsztaty i seminaria w ramach pasma edukacyjnego Latający Uniwersytet Ludowy oraz pasma dla dzieci i młodzieży Małe Góry Literatury wyczerpała się niemalże od razu po ogłoszeniu przez nas programu w połowie maja. W tym roku udało nam się powiększyć oba pasma, które są immanentną częścią Festiwalu Góry Literatury i cieszą się – co obserwujemy z poczuciem satysfakcji i dumy – coraz większym zainteresowaniem naszej publiczności. Udział w LUL-u wzięło 960 osób spośród 1400 chętnych, w MGL – ponad 700 uczestników.

Na temat Festiwalu Góry Literatury 2025 wzmiankowano w mediach tradycyjnych i elektronicznych ponad 2000 razy, a ze swoimi informacjami dotarliśmy aż do 36 000 000 milionów odbiorców (stan na 31 września 2025 roku).

Program II (Dwójka) i Program III (Trójka) Polskiego Radia objęły Festiwal Góry Literatury 2025 patronatem medialnym i relacjonowały nasze wydarzenia na bieżąco. Nadaliśmy na żywo trzy audycje radiowe z udziałem gości naszego Festiwalu. Michał Nogaś poprowadził „Klub Trójki” z Nowej Rudy w przeddzień otwarcia Festiwalu, rozmawiając z Olgą Tokarczuk, Mikołajem Grynbergiem oraz Elizą Kącką. Z Zamku Sarny emitowaliśmy na żywo program „Zagadkowa Niedziela” (Trójka) z udziałem Adama Wajraka oraz Karola i Filipa, dzieci wyłonionych w trakcie warsztatów radiowych poprowadzonych w ramach Małych Gór Literatury przez Katarzynę Stoparczyk, gospodynię audycji. Katarzyna Hagmajer–Kwiatek rozmawiała w „Słuchowisku” (Dwójka), również emitowanym ze Ścinawki Górnej, z Grzegorzem Tokarczukiem, Ewą Mańkowską, Weroniką Kostyrko, Roksaną Jędrzejewską-Wróbel i Grzegorzem Kasdepkem.

Po raz pierwszy gościliśmy u siebie plenerowe studio telewizyjne, transmitując – również na żywo – ze sceny literackiej na Zamku Sarny program „Kwiatki polskie” na antenie TVP Info. Prowadzący Katarzyna Kasia i Grzegorz Markowski rozmawiali z Joanną Kuciel-Frydryszak oraz Bogdanem de Barbaro.

Wybrane spotkania i debaty były tłumaczone na żywo na polski język migowy przez Annę Morawską oraz Agatę Mizieńczuk.

Nadawaliśmy na żywo w naszych mediach społecznościowych 56 wydarzeń (spotkań i debat), dając możliwość uczestniczenia bezpłatnie online osobom, które nie mogły wziąć w nich udziału stacjonarnie. Do 31 września 2025 roku nasze transmisje online na Facebooku i YouTubie obejrzało ponad 610 000 użytkowników. Udostępniliśmy również nagrania kolejnych siedmiu wydarzeń, które nie były transmitowane na żywo, ale zostały zarejestrowane – między innymi spotkań poetyckich, które odbyły się w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Nowej Rudzie. Doświadczenie z lat ubiegłych pokazuje, że statystyki będą znacznie rosnąć, gdyż pozostawiamy udostępnione w sieci zapisy nagrań, można je oglądać i odsłuchać w dowolnym miejscu i momencie – są dostępne na kanale YouTube Fundacji Olgi Tokarczuk. Wystarczy powiedzieć, że do zakończenia festiwalu na samym YouTube nasi odbiorcy spędzili oglądając i słuchając wydarzeń festiwalowych 14 000 godzin.

Zespół Book Trucka, czyli Mobilnej Księgarni Tajnych Kompletów, który towarzyszył nam z książkami naszych gości w większości festiwalowych lokalizacji, sprzedał ich ok. 6 tysięcy egzemplarzy (czyli o 20 procent więcej w stosunku do poprzedniego roku).

Festiwal Góry Literatury powstał z inicjatywy Olgi Tokarczuk w 2015 roku. Jego głównymi celami były i pozostają aktywizowanie kulturalne oraz obywatelskie mieszkańców i mieszkanek ziemi kłodzkiej i aglomeracji wałbrzyskiej, promocja kultury oraz czytelnictwa, upowszechnianie i wzmacnianie postaw ekologicznych i równościowych oraz promocja regionu.

Temat przewodni 11. edycji brzmiał „Manipulacja, dezinformacja, hejt”. Staraliśmy się przyglądać tym zjawiskom, ich przyczynom, mechanizmom oraz skutkom z wielu, nie zawsze oczywistych, stron. Szukaliśmy odpowiedzi na pytanie, kto ma nam dzisiaj opowiadać świat i komu pozwolimy go zmieniać.

Uważamy bowiem, że jeszcze nie jest za późno, by aktywnie przeciwdziałać wspominanym fenomenom. Jeśli tego nie zrobimy, to już niedługo będą wykorzystywane na tak ogromną skalę, że nic nie powstrzyma ich przed całkowitym zniszczeniem słabnących wartości demokratycznych i humanistycznych. Świadomość i wiedza na temat mechanizmów manipulacji i zasad działania narzędzi dezinformacji ma niewielkie szanse, by zaistnieć w mediach głównego nurtu, a więc także w powszechnej świadomości. W świecie zdominowanym przez informację poszatkowaną i lekkostrawną lektura długich opracowań, niezbędnych, by zrozumieć istotę problemu, nie jest częstą praktyką. Jeśli nie chcemy, by medialne nagłówki próbujące opisać manipulację, dezinformację i będący wynikiem ich stosowania hejt brzmiały na przykład tak: „Słowa klucze do zrozumienia naszej współczesności”, „Narzędzia, które najlepiej opisują i kształtują naszą rzeczywistość”, „Pojęcia najdokładniej definiujące nasze relacje”, musimy szukać różnych sposobów radzenia sobie z tym „nowym kanonem informacyjnym”.

Inspiracją do podjęcia takiego tematu była zarówno zeszłoroczna odsłona, podczas której nas i naszych gości oraz gościnie zalała niewyobrażalna wcześniej fala mowy nienawiści, oparta na manipulacji i dezinformacji, jak i słowa wygłoszone w tym roku przez Olgę Tokarczuk w czasie ceremonii przyznania jej doktoratu honoris causa Sorbony:

„Znaleźliśmy się oto w bardzo niepewnym, może nawet niebezpiecznym okresie w historii świata. Stary porządek polityczny wydaje się rozsypywać w pył, zaś nowy, powstający na naszych oczach, nabiera niepokojących kształtów. Wracają, wydawałoby się dawno wyegzorcyzmowane, demony. W globalnej wojnie o przywództwo nad światem informacja wykorzystywana jest jako broń, za pomocą której można wprowadzić w błąd, zmanipulować, oszukać, zwieść i w końcu zabić.

W takiej rzeczywistości wszechobecnego kłamstwa musimy jednocześnie dbać jak najstaranniej o niezatracanie materialnych i rzeczywistych konturów naszego świata, zwłaszcza w sytuacji kiedy napierają na nas hordy fałszerzy, diabelsko biegłych w szokującej interpretacji faktów, zdolnych uczynić z czarnego białe i odwrotnie.

Gdzie zatem jest miejsce fikcji literackiej w wojnach z fałszem, manipulacją, dezinformacją, mistyfikacją, fake newsami, przeinaczeniami i zwykłym, ordynarnym kłamstwem?”.

W czasie tegorocznej edycji szukaliśmy odpowiedzi na to fundamentalne i tylko pozornie paradoksalne pytanie postawione przez Noblistkę. Jesteśmy bowiem przekonani, że większość zjawisk niszczących życie społeczne ma zazwyczaj początek w zwykłym, prymitywnym kłamstwie – żeby skutecznie zapobiegać jego rozprzestrzenianiu, trzeba znaleźć jego źróa.

We wszystkich wspomnianych miejscach, każdego dnia, silnie wybrzmiewały słowa o potrzebie wspólnoty, którą udało nam się stworzyć wraz z zaproszonymi gośćmi oraz – przede wszystkim – uczestnikami Festiwalu. Zarówno za kulisami, jak i w rozmowach z publicznością słyszeliśmy o unikatowym charakterze tej społeczności. I choć rozmawialiśmy na trudne, nierzadko kontrowersyjne bądź uznane za tabu tematy, przebijała z nich nadzieja. Otwartość na rozmowę często była wskazywana jako remedium na wymienione w naszym haśle przewodnim zagadnienia.

Nasze sceny były przestrzenią dialogu, otwartości i uważności na inne osoby, nie tylko ludzkie. Stworzyliśmy szczególny rodzaj komunikacji, którego na codzień nierzadko jesteśmy pozbawiani, także ze strony polityków. Ta edycja pozwoliła nam dogłębnie zrozumieć słowa Olgi Tokarczuk o tym, że tylko kultura, a w szczególności literatura, jest w stanie uchronić nas przed chaosem informacyjnym oraz celowymi mistyfikacjami.

Źródłem, a jednocześnie sercem naszego Festiwalu niezmiennie pozostaje literatura, od lat poświęcamy jej najwięcej miejsca i przyglądamy się jej sprawczości. Rozmawialiśmy o najnowszych książkach pisarzy i pisarek, poetów i poetek, reporterów i reporterek – tych popularnych, i tych mniej znanych. W tym roku wiele miejsca poświęciliśmy biografiom, prozie autobiograficznej i innym gatunkom literatury non-fiction. le z nie mniejszym zainteresowaniem przyglądaliśmy się fikcji literackiej, poszukując w niej prawdy i nadziei dla świata pogrążonego w chaosie dezinformacji. Nie zabrakło także rozmów wokół książek popularnonaukowych i historycznych. Uwagę skierowaliśmy też w stronę literatury dla dzieci i młodzieży.

W tym roku udało nam się zorganizować aż trzy „głośne lektury”, czyli czytania na żywo wybranych fragmentów utworów literackich w wykonaniu wybitnych polskich aktorów i aktorek. Fragmenty Ziemi obiecanej w roku Władysława Stanisława Reymonta przeczytali Daniel Olbrychski i Andrzej Seweryn, niezapomniani Karol Borowiecki i Maks Baum z ekranizacji powieści w reżyserii Andrzeja Wajdy, której premiera odbyła się 50 lat temu. Bardzo aktualne dziś opowiadanie Próba generalna Olgi Tokarczuk zinterpretowali Marek Kondrat, Andrzej Seweryn i Maciej Stuhr. Maja Ostaszewska przeczytała natomiast fragmenty powieści Dom dla Doma Wiktorii Ameliny, ukraińskiej pisarki, niegdyś gościni naszego festiwalu, która dwa lata temu podczas dokumentowania rosyjskich zbrodni wojennych została zabita wraz z wieloma innymi cywilami w ataku wojsk rosyjskich na Kramatorsk.

Olga Tokarczuk, wraz z kulturoznawcą prof. Leszkiem Kolankiewiczem i filozofem Tomaszem Stawiszyńskim, zabrała nas w świat gnozy. Dyskutujący pochylili się nad definicją i różnym jej postrzeganiem, szukali odpowiedzi na pytanie, czym w ogóle są gnoza i gnostycyzm – zarówno w literaturze, filozofii, jak i kulturze jako takiej. Leszek Kolankiewicz nawiązywał do badań Carla Gustawa Junga: – Jego zdaniem jest różnica między gnozą a gnostycyzmem. Najważniejsze w gnozie jest to, że jest antropologią, koncentruje się na człowieku. To człowiek jest odpowiedzialny za siebie i ocalenie siebie takim, jaki został w swoim doświadczeniu. Stając na gruncie swojego doświadczenia staramy się zgłębić sens własnego istnienia. To niesie nadzieję – nie naiwną, przyjętą jako założenie, lecz jako wynik działania – wyjaśniał badacz. – Gnostycyzm zawsze kontestuje zastaną rzeczywistość, a w gnozie interesuje mnie połączenie rozumu z intuicją. „Podróż ludzi Księgi” jest z ducha gnostyczna, „Księgi Jakubowe” opowiadają historię ostatnich, chyba, gnostyków w Europie – opowiadała noblistka i dodała: – Dla mnie gnoza jest swego rodzaju wrażliwością na świat, której rezultatem jest światopogląd. To wrażliwość na cierpienia, nieszczęścia, ból, pochodzenie zła w tym świecie. Gnoza wyjaśnia, dlaczego egzystencja ludzi i innych istot wygląda tak, a nie inaczej. 

Gościliśmy amerykańskiego pisarza i dziennikarza śledczego Patricka Raddena Keefe’a. Podczas rozmowy przyglądaliśmy się kulisom powstania Głowy węża (wydawnictwo Czarne, tłumaczenie Jan Dzierzgowski). Książka, której podtytuł brzmi Przemytnicy z Chinatown i amerykański sen, to skomplikowana opowieść o nielegalnych chińskich migrantach w USA, którymi kieruje Siostra Ping i którzy wspólnymi siłami stworzyli przemytnicze imperium. W dyskusji nie zabrakło odniesień do bieżących wydarzeń. – Przejmujemy się zdjęciami ofiar wojny w Gazie, w Ukrainie, te obrazki nami wstrząsają, ale nie widzimy idącej za tym przerażeniem zmiany politycznej. Może i budzi się w nas empatia, ale nie popycha ona nas do działania. Raczej nas paraliżuje. To mnie zastanawia i przeraża – powiedział Keefe. Rozmowę poprowadził Michał Nogaś, tłumaczyła Kasia Janusik, a wydarzenie było retransmitowane na antenie radiowej Trójki. Dodatkowo na polski język migowy spotkanie tłumaczyła Anna Morawska.

Rozmawialiśmy o najnowszej książce Georgiego Gospodinowa Ogrodnik i śmierć (Wydawnictwo Literackie, tłumaczenie Magdalena Pytlak), pierwszej od czasu zdobycia przez autora Międzynarodowej Nagrody Bookera. To opowieść o odchodzeniu, ale jeszcze bardziej o bliskości i próbie jej ocalenia. Narrator towarzyszy umierającemu ojcu, zapisując codzienne chwile, wspomnienia i sezonowe rytuały ogrodu – miejsca, które staje się schronieniem i metaforą życia. Bułgarski autor z mistrzowską prostotą snuje opowieść o przemijaniu, która dotyka spraw uniwersalnych: relacji międzypokoleniowych, pamięci i czułości wobec świata. W dyskusji prowadzonej przez Michała Nogasia wzięli udział tłumacz literatury polskiej na język bułgarski, a prywatnie przyjaciel pisarza, Krum Krumov oraz Magdalena Pytlak, która przetłumaczyła wydane do tej pory w języku polskim książki Gospodinowa. – Doświadczenia Georgiego są mi na tyle bliskie, że musiałam nauczyć się, by za bardzo tych historii nie filtrować przez siebie, nie wchodzić w nie, by ich nie zawłaszczać – opowiedziała o pracy nad ostatnią powieścią. Tę rozmowę również można było odsłuchać na antenie Programu III Polskiego Radia.

Była z nami laureatka Nagrody Pulitzera, bestsellerowa autorka „New York Timesa”, publicystka „The Atlantic”, Anne Applebaum, by opowiedzieć o swojej najnowszej publikacji Koncern Autokracja. Dyktatorzy, którzy chcą rządzić światem (wydawnictwo Agora, tłumaczenie Michał Rogalski). – Książka jest o grupie krajów, które nie mają nic wspólnego ideologicznie: nacjonalistycznej Rosji, komunistycznych Chinach, socjalistycznej Wenezueli, Zimbabwe, Boliwii, a jednak zaczęły kilka lat temu współpracować – opowiadała. W książce pokazuje, jak skorumpowane firmy w jednym kraju współpracują ze skorumpowanymi firmami w innych. Wyjaśnia, że współcześnie autokracja to nie jeden dyktator, ale wyrafinowane sieci złożone z podatnych na korupcję struktur finansowych, technologii nadzoru i profesjonalnych propagandystów. Zapytana przez prowadzącego spotkanie Michała Nogasia, jakie pytanie zadałaby Donaldowi Trumpowi, gdyby zgodził się udzielić jej wywiadu, odparła: – Why do you admire Putin so much? Dlaczego tak bardzo podziwiasz Putina?

Analizowaliśmy twórczość jednej z najważniejszych ukraińskich autorek, Oksany Zabużko, szczególną uwagę poświęcając zbiorowi opowiadań Po trzecim dzwonku (wydawnictwo Agora, tłumaczenie: Dawid Mońko, Joanna Majewska-Grabowska, Renata Rusnak), który w tym roku ukazał się w Polsce. Naszą gościnią była Beata Stasińska, redaktora, wydawczyni, a także agentka literacka Oksany Zabużko w Polsce. – „Po trzecim dzwonku” to tom skomponowany w czasie wojny z myślą o czytelniku, który wie, czym jest ta wojna. Ale myślą przewodnią jest siostrzana opowieść w różnych odsłonach współczesnej Ukrainy. Oksana Zabużko podejmuje dyskusję ze Swietłaną Aleksijewicz o roli kobiet na wojnie. Uważa, że kobiety są niezbędną siłą w ukraińskiej armii – opowiadała Stasińska. Przeczytała także fragment książki. Rozmowę poprowadził Michał Nogaś.

Zorganizowaliśmy spotkanie poświęcone powieści Epepe Ferenca Karinthyego (Wydawnictwo Literackie, tłumaczenie: Krystyna Pisarska), która ukazała się w autorskiej serii Olgi Tokarczuk „Inne Konstelacje”. To powieść wyjątkowo subtelnie, a jednocześnie mocno nawiązująca do tematu przewodniego tej edycji Festiwalu. Sama noblistka pisze o tym dziele w taki sposób: „Epepe Ferenca Karinthyego, napisana w 1970 roku, to książka zwiastująca koniec pewnej epoki. W przygodach lingwisty B. dwa najpotężniejsze narzędzia człowieka – język i logiczne myślenie – kompletnie zawodzą i tracą swoją moc pod naporem nieprzewidywalnej, organicznej tkanki miasta. Porównałabym ją do Procesu Franza Kafki”. Olga Tokarczuk wzięła udział w dyskusji o Epepe wraz artystą wizualnym Nicolasem Grospierrem i literaturoznawcą Ryszardem Koziołkiem. – Dzieje się coś bardzo ciekawego z literaturą współczesną. Obserwujemy trend, który każe wydawcom zwracać ku książkom zapomnianym, pokrytym kurzem na bibliotecznych półkach – zauważyła noblistka. – Czy to kwestia rozczarowania tym, co tu i teraz, czy rodzaj nostalgicznej tęsknoty? „Epepe” to zapomniane dzieło, które odkrywa aktualne czy też prorocze sensy – ukazało się w latach 70. minionego wieku. Czyta się ją jak kryminał, mimo że w gruncie rzeczy dzieje się tam niewiele. Dla mnie jest to książka o rozczarowaniu językiem jako ideą modernistyczną, która została nam przedstawiona jako jedyny sposób rozumienia świata i granice naszego poznania. Modernizm postawił język na piedestale i powiedział nam, że nasza rzeczywistość dzieje się w języku. Autor „Epepe” podważa tę ideę i pyta, czy można żyć poza językiem. Oczywiście, da się – uważa Tokarczuk. Spotkanie na polski język migowy tłumaczyła Anna Morawska.

Scenę literacką otworzyło w tym roku spotkanie z Mikołajem Grynbergiem, poświęcone jego najnowszej książce Rok, w którym nie umarłem (wydawnictwo Agora). Autor wprowadza czytelnikadoświadczenie graniczne, a ściślej: prowadzi nas ku granicy doświadczenia. Doświadczenia, którego można nie przeżyć. Relacje między chorobą, umieraniem a śmiercią opisuje z właściwą mu precyzją – i mocą. A jednak książka-wyznanie Grynberga pozostaje przede wszystkim listem miłosnym do życia. Do życia odzyskanego, „odwalczonego” śmierci. Prowadząca rozmowę krytyczka literacka Eliza Kącka nawiązała też do tematu przewodniego Festiwalu. – Każdy z nas czuje złość. Pytanie, co z tym uczuciem zrobimy – czy się powstrzymamy i dlaczego. Ten moment decyzji jest dla mnie interesujący. Dlaczego się rusza do ataku? – pytał Grynberg. – Ten rodzaj okrucieństwa daje niezwykłe poczucie siły. Ale budowanie mostów z ludźmi, z którymi nie chce się gadać jest równie nagradzające. Ja nie ruszam do ataku, bo to burzy resztki mostów między nami. Jeśli przestaniemy ze sobą rozmawiać, to będzie koniec. 

Weronika Kostyrko, dziennikarka i pisarka, opowiadała o Róży Luksemburg i pracy nad biografią tej socjalistki niepoprawnie umieszczonej w historycznej wyobraźni Polaków. – PRL nam jej postać zohydził. Do dziś Róża Luksemburg funkcjonuje jako straszak dla prawicy – jako kobieta, Żydówka, która nie chciała wolnej Polski, jak to się przyjęło. Pierwszy jej proces, który przegrała, został wytoczny za obronę polskości – opowiadała autorka książki Róża Luksemburg. Domem moim jest cały świat (Wydawnictwo Marginesy). Dodała: – Miała ideę, by iść pod prąd. Chciała być bodźcem do ruchu. Spotkanie poprowadziła literaturoznawczyni Urszula Glensk.

Ewa Mańkowska, malarka, zadebiutowała biografią Hanna i Dorota (wydawnictwo EMG), wydobywając z niepamięci historię jednych z pierwszych polskich artystek malujących zawodowo. W rozmowie z historyczką sztuki i byłą ministrą kultury Małgorzatą Omilanowską opowiadała o przyjaźni na śmierć i życie dwóch malarek: Hanny Rudzkiej-Cybisowej i Doroty Seydenman, członkiń Komitetu Paryskiego. – Pisanie tej książki nauczyło mnie odwagi – powiedziała Mańkowska, która podważa narrację o męskiej dominacji w sztuce, domagając się uznania wagi kobiet w jej współtworzeniu oraz uzupełnienia luk w prawdziwym obrazie historii polskiego malarstwa. Nie poprzestała jednak na pisaniu herstorii – niezwykle ważnym tematem tej publikacji są też dzieje krakowskich i warszawskich rodzin żydowskich – artystów i artystek, mecenasek i mecenasów sztuki, a także losy wielu dzieł sztuki, zaginionych podczas wojny i okupacji.

Magdalena Grzebałkowska, reporterka, autorka bestsellerowych biografii i reportaży historycznych, tym razem przyjrzała się kanonicznej pisarce – Marii Konopnickiej., odkrywając jej nieznane oblicze. Rozmawialiśmy o pracy nad biografią Dezorientacje (wydawnictwo Znak), w której Grzebałkowska uporządkowała fakty dotyczące życia Konopnickiej, pochyliła się też nad białymi plamami w jej życiorysie i potraktowała je bardzo twórczo – jako okazję do opowiedzenia o czasach i ludziach w nich żyjących. – Uważałam, że to jest świetny temat, ale ja nigdy nie chciałam pisać tej książki. Jestem reporterką, żywię się słowem ludzkim i to jest moje paliwo reporterskie. Tutaj nie mogłam porozmawiać z nikim, kto znał ją osobiście – wspominała autorka, relacjonując pracę z archiwaliami. Z Dezorientacji autorka Roty wyłania jako postać na wskroś współczesna, która wciąż może inspirować, zaskakiwać i szokować. Z autorką rozmawiał Waldek Mazur z Wrocławskiego Domu Literatury.

Wymienione powyżej autorki – Magdalena Grzebałkowska, Weronika Kostyrko oraz Ewa Mańkowska wzięły udział we wspólnej dyskusji „W poszukiwaniu prawdy”. Spotkanie było podróżą w głąb opowieści o emancypacji – osobistej, artystycznej i politycznej. Każda z autorek sięgnęła po figurę kobiety lub kobiet wpisanych w sztywne ramy symboli, podręczników, legend – i spróbowała te ramy zniuansować, przełamać, rozbić ich jednowymiarowość. Maria Konopnicka w Dezorientacjach Magdaleny Grzebałkowskiej wyłania się z cienia szkolnego wizerunku jako postać pełna sprzeczności, napięć i nieoczywistych decyzji. Róża Luksemburg w opowieści Weroniki Kostyrko zostaje odczytana na nowo, poza utartymi ideologicznymi etykietami – wciąż politycznie niewygodna, wymykająca się uproszczeniom. A Dorota Seydenman i Hanna Rudzka-Cybisowa w książce Ewy Mańkowskiej stają się bohaterkami opowieści o sile kobiecej przyjaźni i artystycznej pasji – opowieści, która przywraca ich obecność w historii sztuki, wydobywa je z niepamięci, a także stawia pytania o to, dlaczego przez dziesięciolecia ich dorobek pozostawał na marginesie. Dyskusję poprowadziła tłumaczka i członkini Fundacji Olgi Tokarczuk, Jana Karpienko.

Ponownie była z nami stała gościni Festiwalu, Joanna Kuciel-Frydryszak, autorka między innymi świetnie znanych Służących do wszystkiego czy Chłopek (Marginesy). Ale rozmowa nie dotyczyła jedynie książek – pisarka stała się ostatnio symbolem walki twórców i twórczyń literatury o godne traktowanie. Postanowiła ona pozwać swoje wydawnictwo i dowieść przed sądem, że zyski ze sprzedaży jej książek są dzielone pomiędzy autorkę i oficynę w sposób nieproporcjonalny. Pisarka wspominała spotkanie sprzed dwóch lat na naszym Festiwalu. – Było to dwa miesiące po premierze „Chłopek” i pierwsze tak duże spotkanie. Byłam przekonana, że niewiele osób przyjdzie, a czytelnicy nie mieścili się w sali. To był szok – opowiadała. W trakcie spotkania prowadzonego przez Irka Grina odbyła się także premiera podwójnego „Notatnika Literackiego”, który otwiera wywiad naczelnego z Joanną Kuciel-Frydryszak właśnie. Nr 7/8 został poświęcony przemocy i koreluje z tematem wiodącym Festiwalu, a autorzy przyglądają się temu tematowi przemocy w wielu odsłonach, od relacji wydawniczych i języka debaty publicznej po literackie przedstawienia traumy i gniewu.

Autorka Chłopek. Opowieści o naszych babkach spotkała się czytelnikami ponownie, by porozmawiać o książce i ponownie sala wypełniła się po brzegi. Spotkanie poprowadziła Małgorzata Kolankowska, kierowniczka Akademickiego Centrum Badań Ex-Centrum Olgi Tokarczuk.

Joanna Kuciel-Frydryszak, obok Adama Michnika, wzięła także udział w spotkaniu poświęconemu Antoniemu Słonimskiemu, którego rok właśnie obchodzimy w Polsce. Naczelny „Wyborczej” był osobistym sekretarzem poety, natomiast przy okazji obchodów  130. rocznicy urodzin poety, felietonisty, Skamandryty ukazało się wznowienie biografii Słonimski. Heretyk na ambonie pióra Kuciel-Frydryszak. – Fascynacja Antonim Słonimskim, poczucie duchowego pokrewieństwa ze światem, który reprezentował, ma związek z moim domem rodzinnym. Lubię sobie wyobrażać, że mój pradziadek, przedwojenny nauczyciel z Sokala, czytywał felietony Słonimskiego – opowiadała autorka. Adam Michnik dziękował jej za napisaną biografię. – To jest dług spłacony Słonimskiemu przez polską inteligencję. On wychował wiele pokoleń, ale jednocześnie w jego kontrowersyjnej biografii splotły się wszystkie dramaty i kompleksy jego pokolenia, a także wielkość laickiej inteligencji, która musiała dokonywać wyborów w sytuacjach bez wyboru – powiedział. Rozmowę poprowadził Irek Grin.

Sylwia Chutnik i Justyna Bilik opowiadały o bohaterkach wspólnie napisanej książki Kłirówy. Te, które złamały zasady (Wydawnictwo: OsnoVa). – Ważne jest dla nas, jako osób kłirowych, by odzyskiwać głosy, które w historii nie miały okazji wybrzmieć, bo to jest część odpowiedzi na pytanie, kim jesteśmy – opowiadała Bilik. Kłirówy to zaangażowana opowieść na styku eseju i mikrobiografii. Autorki przybliżają w niej sylwetki kobiet – wojowniczek na rzecz Inności. Virginię Woolf, Susan Sontag, Adrienne Rich, Marię Komornicką, Chantal Akerman czy Tove Jansson łączy w tej opowieści fakt, że pierwsze próbowały nagiąć ramy systemu i heteronormy. – Osoby, które opisałyśmy, mają różne tożsamości, nie tylko kobiece. Chciałyśmy wydać ją w mainstreamowym wydawnictwie, bo miałyśmy poczucie, że rozmowa o mniejszościach powinna się odbywać na forum, na dużej scenie – jak tutaj. Nie należy o tym temacie milczeć bądź mówić tylko w gronie zainteresowanych, a raczej sprawić, by te wątki były elementem oficjalnego dyskursu – apelowała Chutnik. Spotkanie poprowadziła literaturoznawczyni Aleksandra Majak.

Gościliśmy Jolantę Kwaśniewską, która udzieliła Emilii Padoł bogato ilustrowanego wywiadu-rzeki Pierwsza dama (wydawnictwo: W.A.B.). Zarówno w książce, jak i na naszych scenach – w trakcie dwóch spotkań – autorki rozmawiały o latach prezydentury Aleksandra Kwaśniewskiego, codzienności w Pałacu Prezydenckim i budowaniu roli prezydentowej. O pracy, która często toczyła się poza kamerami: na rzecz dzieci, kobiet i osób z niepełnosprawnościami, a także o pracy nad sobą i związkiem, już po spełnieniu roli najbardziej reprezentatywnej kobiety w Polsce. Emilia Padoł nawiązywała do tematu wiodącego Festiwalu Góry Literatury 2025 i pytała Jolantę Kwaśniewską o odwagę, którą pierwsza dama musiała się wykazać, mierząc się z dezinformacją, manipulacją i hejtem na co dzień. – Odwaga była niezwykle ważna w miejscu, w którym przyszło mi funkcjonować przez 10 lat. Od wyboru mojego męża na urząd prezydenta w 1996 roku musiałam podejmować różnego rodzaju wyzwania. To był skok na główkę do pustego basenu. Urząd pierwszej damy wówczas nie istniał, rola nie była określona, musiałam ją stopniowo zbudować – wspominała Jolanta Kwaśniewska. Rozmowa, która odbyła się na Zamku Sarny, została przetłumaczona przez Agatę Mizieńczuk na polski język migowy.

Gościliśmy Wojciecha Manna – dziennikarza, satyryka, tłumacza, osobistość polskiej kultury, który dwukrotnie dał się namówić Katarzynie Kubisiowskiej na zwierzenia – o życiu, rodzinie i muzyce. Efektem tych rozmów są książki Głos oraz Echo (wydawnictwo Znak), o których rozmawialiśmy na naszej scenie ze współautorami. Prowadząca spotkanie Małgorzata Kolankowska pytała o wspólną pracę nad wywiadami, o tym, jak opowiada się o sobie z dystansem, jak „otwiera się” człowieka-legendę i odkrywa rodzinne, radiowe i telewizyjne sekrety, ale też o to, jak zmieniała się medialna rzeczywistość. – Rozmowa z Wojciechem to taniec intelektualny – opowiadała Kubisiowska. – Jestem dosyć sprawnym gadaczem przez moje lata pracy w radiu – odparł Mann. – Mogę być wygodny dla dziennikarza, który sobie nagra to, co opowiadam, spisze, poprawi tylko literówki i ma gotowe. Kasia jest daleka od tego. Nie tylko rejestruje, nie ma tezy, ale słucha uważnie,,reaguje na wszystko i tworzy szerszy obraz. Byłem zadowolony, że wychodzimy poza schemat i wpuściłem się w wir rozmowy – wspominał i żartował: – Ona coś mruczy jeszcze o trzeciej książce, ale niedoczekanie. Spotkanie na polski język migowy przełożyła Agata Mizieńczuk.

Psychoterapeuci profesor Bogdan de Barbaro i Justyna Dąbrowska najpierw spotkali się w książce Swoją drogą (wydawnictwo Agora), a następnie w rozmowie na naszej scenie. Przyglądali się mocy słowa – kiedy słowa leczą, a kiedy kaleczą? Słowo niesie ulgę w cierpieniu, może być znakiem bliskości, dać pocieszenie, wydobyć z bolesnej samotności. Może jednak też dotkliwie zranić, a nawet być zapowiedzią fizycznej przemocy. Jeśli słowa nie będą poddawane refleksji, jeśli nie będziemy ich „ważyć”, to staną się narzędziami destrukcji: osobistych, rodzinnych i społecznych–  uważają autorzy wywiadu–rzeki. – Żyjemy w czasach emocjokracji – powiedział prof. de Barbaro i wyjaśnił: – To emocje rządzą naszymi decyzjami, więc to nie zawsze są decyzje, lecz odruchy emocjonalne. W trakcie Festiwalu namawiał też do bycia dobrym, po prostu. – Bycie dobrym się opłaca. Bycie dobrym oznacza bycie uważnym na drugiego człowieka, szacunek do kogoś, kto jest inny. Bo to, że jest inny nie oznacza, że zasługuje na odrzucenie. Wręcz przeciwnie, zasługuje na uważność, zaciekawienie, wsparcie – zwłaszcza wtedy, kiedy czuje się odrzucony – podkreślił.

Rozmawialiśmy o autobiografii aktora, muzyka, dziennikarza i tłumacza Filipa Łobodzińskiego Filip Łobodziński? (wydawnictwo Kosmos Kosmos). Dziennikarka Amelia Sarnowska dopytywała bohatera i autora o znak zapytania postawiony w tytule książki. Rozmówcy poruszyli tematy kształtowania się naszej wiedzy o nas samych, zastanawiali się, czy człowieka określa to, co mu się wydarzyło czy raczej sposób, w jaki próbuje sam poukładać otaczającą go rzeczywistość. – Czy pisząc o sobie jesteśmy w stanie napisać prawdę? Czy umiemy sobie sami rozpoznać i opisać? Czy pamięć i autorefleksja pozwolą nam na rzetelne poznanie i samo opisanie? Podejrzewam, że nie – dzielił się swoimi wątpliwościami Łobodziński.

Urszulę Glensk zaprosiliśmy do rozmowy o książce Pinezka. Historie z granicy polsko-białoruskiej (wydawnictwo Czarne). To kronika katastrofy – wnikliwa, przejmująca, uczciwa. Powstała z nagich faktów, w czasie gdy kategoria „migranci” stawała się w Polsce przedmiotem coraz bardziej burzliwego sporu, a konsekwencje jej stosowania uwidoczniły się w przerażająco różny sposób na polskich granicach. O reporterskie świadectwo pierwszych miesięcy kryzysu humanitarnego pytała autorkę antropolożka i członkini Fundacji Olgi Tokarczuk, Katarzyna Byłów. – Wiedzieliśmy o umierających ludziach odnajdywanych na granicy, wycieńczonych po kilkunastu pushbackach. Byli tam dorośli, dzieci, starcy. Na Podlasiu to była wiedza oczywista: w lesie umierają ludzie. Rozmawialiśmy o tym w komfortowych warunkach, przy cieple ognia z kominka, a jednocześnie miałam świadomość, że ktoś zaraz obok, być może tuż za płotem, umiera – opowiadała Glensk.

Temat uchodźców i sytuacji na polsko-białoruskiej granicy powrócił w prowadzonej przez Urszulę Glensk rozmowie z Mają Ostaszewską. Aktorkę i aktywistkę zaangażowaną w działania pomocowe na granicy pytaliśmy o granice hejtu. – Nie ma we mnie zgody na obojętność i okrucieństwo państwa wobec osób uchodźczych i wobec osób żyjących na Podlasiu – podkreśliła Ostaszewska. – Cały ciężar został zrzucony na ich ramiona. Na początku reagowaliśmy żywiołowo, była chęć pomocy. W tej chwili ten temat jest niewygodny. Wydaje się, że skoro rządzą partie prodemokratyczne, to nie powinniśmy ich w żaden sposób krytykować, ponieważ to naraża nas na kolejną wygraną partii niedemokratycznych. Z rozpaczą stwierdzam, że na granicy nie zmieniło się nic, a nawet jest jeszcze gorzej, bo jest większa bezkarność służb, brutalność i agresja się zwiększyły – oceniła. Jednocześnie apelowała o inne spojrzenie na sytuację: – Zastanówmy się, co możemy zrobić w wymiarze szerszym bądź w naszej codzienności. Nadawajmy sens naszemu życiu i byciu tu i teraz dla siebie i swoich bliskich. Nie dajmy się wkręcić w opowieść, że wszystko jest źle.

Michała Bilewicza zaprosiliśmy do rozmowy o społecznej psychologii Polaków i narodowych traumach. Autor książki Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości (wydawnictwo Mando) pokazuje, że podobnie jak inne historycznie straumatyzowane narody przystosowaliśmy się do trudnych warunków, w których przyszło żyć naszym przodkom i jednocześnie stawia pytania, czy jednak jesteśmy skazani na ciągłe przypominanie trudnej historii oraz czy istnieje droga wyjścia ze świata lęków i nadwrażliwości. Edwin Bendyk, prezes zarządu Fundacji im. Stefana Batorego, pytał o próby interpretacji kondycji społecznej narzędziami psychologii społecznej i cel zebrania ich w książkę. Bilewicz, który bada polskie społeczeństwo od wielu lat, opowiadał: – Przyglądam się różnym specyficznym aspektom polskiego funkcjonowania, jak na przykład negatywny autostereotyp Polaka. Ludzie mają tendencję do pozytywnego postrzegania swojej grupy i narodu. W Polsce jest dokładnie na odwrót. Mamy w polskim społeczeństwie jednem z najniższych w Europie wskaźników zaufania – do państwa, do instytucji, do innych ludzi. Chciałem zrozumieć, jakie są tego źródła i tak doszedłem do badań na temat efektów traumy, w tym traumy historycznej – wyjaśniał naukowiec.

Architektki Agnieszka Tomaszewicz i Joanna Majczyk opowiadały o pracy nad książką Architekci i „paragraf aryjski”. Przypadek SARP-u (1934–1939) (wydawnictwo EMG). Odsłoniły w niej mało znany, a poruszający rozdział historii polskiej architektury – systemowe wykluczanie żydowskich architektów w latach 30. XX wieku. To opowieść o tym, jak środowisko zawodowe uległo naciskom ideologii, jak koleżeństwo zamieniło się w obcość, a talent i zasługi przestały mieć znaczenie wobec pochodzenia. – Zaczęło się od Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej i afery studenckiej: od organizacji „dnia bez Żydów” i postawienia w stan oskarżenia trzech studentów (Polaka, Żyda i Ukraińca), którzy mieli wziąć udział w pochodzie pierwszomajowym. Narodowcy przejmując SARP wprowadzili „paragraf aryjski”, który w dużej mierze był importem z III Rzeszy. Rodziło to jednak problemy z przełożeniem wielu praw niemieckich na grunt polski. Bo jak określić czy ktoś ma aryjskie pochodzenie? Podjęto więc decyzję, że o byciu Żydem bądź nie będzie decydowało wyznanie rodziców oraz fakt przyjęcia lub nie chrztu. „Paragraf aryjski” wprowadzono w lipcu 1939 roku, kiedy kraj stał w przededniu wojny, co wszyscy czuli lub wiedzieli – opowiadała Agnieszka Tomaszewicz, profesorka na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. O historii i mechanizmach tego wykluczenia rozmawiała z autorkami Małgorzata Omilanowska.

Z Ewą Winnicka rozmawialiśmy o książce Miasteczko Panna Maria. Ślązacy na Dzikim Zachodzie (wydawnictwo Czarne). Znana i ceniona reportażystka wyruszyła do Stanów, aby zbadać niezwykłe historie polskich osadników z końca XIX wieku – Ślązaków, którzy postanowili poszukać lepszego życia na Dzikim Zachodzie. – Teksas jeszcze w XIX wieku był oddzielną republiką, co do tej pory ma wielkie znaczenie dla tożsamości jego mieszkańców. Polscy osadnicy zobaczyli po przybyciu pustynię. Nie wszyscy tam dotarli, bo umarli na febrę jeszcze w okolicy portu bądź padli ofiarami rdzennych plemion. Było gorąco, a oni w długich sukniach i wełnianych surdutach, ciągnęli kufry z pierzynami i krzyż ze śląskiego kościoła, którego nawet nie było gdzie wbić. Po prostu nie było nic – odmalowywała historię Winnicka. Prowadząca spotkanie Małgorzata Kolankowska pytała także, co ze śląskiej tożsamości zostało w obecnych mieszkańcach tytułowego miasteczka i czy Panna Maria mogłoby dziś posłużyć za scenerię śląskiego westernu.

Magdalena Barbaruk, dyrektorka Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego, opowiedziała o grupie poetów, architektów i artystów, którzy w 1965 roku wyruszyli w podróż z Ziemi Ognistej do Santa Cruz de la Sierra w Boliwii w celu „poetyckiego zamieszkania nieznanych terytoriów Ameryki Południowej”. Choć artyści skupieni wokół poety Godofreda Iommiego Mariniego i architekta Alberta Cruza Covarrubiasa nigdy nie dotarli do celu – po drodze osiedlili się na chilijskich wydmach, gdzie założyli Miasto Otwarte – w trakcie wędrówki napisali tekst założycielski dla ruchu o tej samej nazwie: epopeję Amereida (1967). Pretekstem do rozmowy, którą poprowadziła Aleksandra Majak, była książka Barbaruk Ruch Amereidy (wydawnictwo słowo/obraz terytoria). To pierwsza w Polsce publikacja o tym fenomenie, stworzona na podstawie archiwalnych materiałów.

Historyczki sztuki Agnieszka Taborska i Anda Rottenberg rozmawiały o surrealizmie. Temat wywołała zarówno rocznica ukazania się Manifestu surrealizmu André Bretona, jak i poświęcona jej książka Taborskiej Spiskowcy wyobraźni. Surrealizm (wydawnictwo słowo/obraz terytoria). Dyskusja była poświęcona temu ruchowi artystycznemu, sztuce, znaczeniu nowojorskiej wystawy „Surrealizm bez granic” i wpływie nowych mediów na tę estetykę szczególnie w przestrzeniach muzealnych, ale i internetowych. – Sądzę, że to, co różni naszą recepcję surrealizmu od myślenia o różnych nurtach awangardowych jest fakt, że surrealizm jest dużo mniej stylem czy filozofią, ale stanem ducha, sposobem opisania świata. Surrealiści mieli ambicję, by zmieniać świat – opowiadała Taborska.

Z Andą Rottenberg rozmawialiśmy również o memuarystyce, a pretekstem była jej książka Schyłek. Dziennik 2019–2022 (wydawnictwo OsnoVa). To opowieść o pandemii i przemijaniu, o doświadczeniu ciała i kruchości życia, o notatkach, które z czasem zamieniają się w zapis epoki – najpierw pandemii, potem wojny w Ukrainie. – Mój pierwszy pomysł na tytuł brzmiał „Zjazd”. Mam poczucie, że zjeżdżam z tego świata. Myślałam o tym, że i świat zjeżdża w jakąś niepewną stronę. Stąd „Schyłek”: schyłek świata jaki znam – opowiadała prowadzącej spotkanie Małgorzacie Omilanowskiej.

Renata Lis opowiadała o swojej autobiograficznej książce Moja ukochana i ja. Ślub (Wydawnictwo Literackie), będącą kontynuacją głośnej książki Moja ukochana i ja, która dwa lata temu wywołała dyskusję. Wpuszczała osoby czytające do intymnego świata związku, codzienności i niestygnącej miłości autorki do Elżbiety, tytułowej ukochanej. Lektura pogłębiała rozumienie tego, jak „życie mija”, w kontekście faktu, że ze zmianami prawnymi w kwestii małżeństw jednopłciowych „Polsce się nie śpieszy”. W nowej książce punktem wyjścia jest dla Lis ślub z ukochaną, zawarty w Danii. Ceremonia i prawne uhonorowanie wieloletniego związku stają się przyczyną namysłu nad wartością małżeństwa, bliskością i walką o prawa na przekór polskiej heteronormie. Prowadząca Aleksandra Majak pytała o reakcje, z jakimi spotkała się poprzednia książka Lis, o wyzwania prawne związane z nieuznawaniem w Polsce tęczowych małżeństw, a także o eseistykę autobiograficznej oraz ograniczenia polityki tożsamościowej.

Dziennikarze, ale także filozofowie Katarzyna Kasia i Grzegorz Markowski opowiadali o wspólnej książce Siedem życzeń. Rozmowy o źródłach nadziei. To zapis rozmów nie tylko o nadziei, ale też o poczuciu pustki i lęku – a szerzej: o całej gamie pojęć, postaw i emocji, które w ostatnich latach organizowały polską przestrzeń publiczną. Autorzy pytają, co z nich dziś pozostało, jak zmienia się rozumienie pojęć takich jak niepodległość czy szacunek, a także co grozi społeczeństwu, które traci fundament wspólnie wyznawanych wartości. – Ta książka powstawała, jak pewnie większość książek w Polsce, w okresie burzy i naporu – bo w Polsce ciągle mamy jakieś okresy burzy i naporu. Ukazała 11 października 2023 roku. Wydawca powiedział nam, że ukaże się w listopadzie, a my przerażeni tym, co może wydarzyć się przy okazji wyborów parlamentarnych, mieliśmy wizję jak toniemy w mnóstwie egzemplarze różowej absurdalnej książki, której nikt nie będzie chciał czytać. Bo o jakiej nadziei byłaby mowa, gdyby te wybory dotyczyły się inaczej? – wspominała pytając Katarzyna Kasia. Zorganizowaliśmy dwa spotkania wokół Siedmiu życzeń, oba moderowała Amelia Sarnowska. Goście poprowadzili także warsztaty w ramach Latającego Uniwersytetu Ludowego.

Ewa Woydyłło, która wierzy w nieskończone możliwości, świadome podejmowanie decyzji i kierowanie swoim życiem radziła naszej publiczności, jak żyć szczęśliwie. Stworzyliśmy dwie okazje do rozmowy wokół najnowszego poradnika psycholożki i psychoterapeutki: Wszystkiego najlepszego! Jak dbać o własne szczęście (Wydawnictwo Literackie). Ewa Woydyłło opowiadała o tym, co przeszkadza nam w doświadczaniu szczęścia — o takich emocjach jak gniew, wstyd czy poczucie winy — oraz o tym, co może je budować (akceptacja, wdzięczność, radość i przebaczenie). Jej zdaniem szczęście to nie luksus, lecz wybór, który naprawdę się opłaca. Mamy nawyk zwracania uwagi na to, co jest niedobre. Uczymy się postrzegania świata, mamy wzory, które nas prowadzą i przyjmujemy ich optykę za właściwy – opowiadała. – Każdy ma swój własny sposób, by dążyć do szczęścia. Ja nie robię tego planowo. Szczęście jest do uchwycenia jak godzina – bywa cudowne, ale przemyka błyskawiczne. Można się nim nasycić i zatrzymać, gdy będziesz o nim pamiętać. Spotkania poprowadziły Jana Karpienko oraz Gabriela Affek.

Zorganizowaliśmy dwa spotkania poświęcone najnowszej książce Joanny Bator W moje strony. Trzy wyprawy w stronę wyobraźni, współczucia i troski (wydawnictwo Znak). Rozmawialiśmy o pisaniu – pisaniu jako wyborze innej ścieżki myślenia od tych praktykowanych akademicko, jako wolnej grze wyobraźni, jako procesie za każdym razem innym, a jednocześnie ścieżce świadomego poszukiwania siebie i kształtowania swojego dorobku. – Potrzebowałam ulepszenia i wyregulowania swojego wewnętrznego kompasu – opowiadała pisarka o pracy nad książką. – Mam skłonność do wiecznego testowania swego słownika, poszukuję innych punktów widzenia na to, co jest już dla mnie oczywiste. Spotkania poprowadziły krytyczka Eliza Kącka oraz redaktorka Dorota Gruszka.

Zorganizowaliśmy wspólne spotkanie wokół książek Idzie tu wielki chłopak (wydawnictwo Czarne) Grzegorza Bogdała i Skóra po dziadku (wydawnictwo Agora) Mateusza Pakuły. Dwie różne dykcje, dwie różne wrażliwości i strategie pisarskie. Zarówno silniej biograficzne pisanie Mateusza Pakuły, jak i wyraziściej fikcjonalna twórczość Grzegorza Bogdała żywią się obserwacją i doświadczeniem w szczególny sposób, przepuszczając je w rozpoznawalny, wyłącznie im właściwy filtr pisarskiej wrażliwości. Każdy z nich ma swój idiom pisarski, ale też każdy – na innych warunkach – korzysta z własnej biografii. Prowadząca Eliza Kącka pytała o wagę słowa, artystycznego rozporządzania nim oraz wagę świadectwa w literaturze. Była to również rozmowa o męskości i rozprawianiu z patriarchatem. – Chłopcy i mężczyźni również są ofiarami patriarchatu – podkreślił Pakuła.

Dwukrotnie spotkaliśmy się z autorem kryminałów Robertem Małeckim, by porozmawiać o jego ostatniej książce Rumor (Wydawnictwo Literackie). Małecki zdążył przyzwyczaić czytelników, że jest autorem mistrzowsko operującym gatunkami literackimi, nie inaczej jest nowej powieści, w której łączy thriller łączy się tutaj z powieścią sensacyjną, pojawiają się elementy powieści drogi, fabularnie też dzieją się rzeczy co najmniej zaskakujące. Jest oczywiście i zagadka kryminalna, lecz tym razem rozwiązywana przez bohatera nieoczywistego, różniącego się mocno od znanych z poprzednich książek autora śledczych. Małeckiego pytaliśmy także o źródła kreatywności w kryminale, odpowiedzialności osoby piszącej, środowisku autorów i autorek tworzących ten gatunek oraz o szkoleniu nowych zastępów kadry literackiej. – Nie wydaje mi się, aby sensacje pisało się łatwiej. Najważniejsza jest, tak samo jak w kryminałach, dobra konstrukcja opowieści. Jest to jednak rodzaj jakiejś zmory, gdy siedzisz i próbujesz utkać, żeby to się czytelnikowi dobrze czytało. Pisanie stawia opór. Źle znoszę moją robotę, ale ją kocham – zwierzył się autor. Rozmowy prowadzili Waldek Mazur i Olga Wróbel.

Pretekstem do dwukrotnego spotkania z Katarzyną Grocholą było wznowienie jej bestsellerowej powieści Nigdy w życiu! (Wydawnictwo Literackie). Przyglądaliśmy się fenomenowi książki, która przyniosła autorce niezwykły rozgłos, zastanawiając się nad jej aktualnością oraz współczesnych oczekiwaniach względem powieści obyczajowych. Padły pytania o to, jak się zmienili czytelnicy, ale też sama pisarka. – Jest mi dobrze w moim życiu – opowiadała Katarzyna Grochola. Spotkania z pisarką poprowadziły Małgorzata Kolankowska i Olga Wróbel.

Monikę Muskałę pytaliśmy o Rondo Rodeo (wydawnictwo Nisza). Powieściowy debiut tłumaczki, eseistki i dramatopisarki to opowieść drogi z amerykańską prowincją w tle. Polska fotografka i francuski dziennikarz wyruszają razem w podróż przez Środkowy Zachód USA. Ona – po latach pracy w wiedeńskim muzeum – chce wrócić do fotografii, on śledzi losy Ameryki jako reporter. Wyprawa uruchamia wspomnienia, a przestrzeń amerykańskich bezdroży staje się tłem opowieści o tęsknotach, bliskości, pamięci i wolności. Prowadząca spotkanie krytyczka literacka Olga Wróbel pytała między innymi o Amerykę widzianą oczami obcych – tych, którzy przyjeżdżają, żeby zrozumieć coś więcej nie tylko o świecie, ale i o sobie samych.

Roksana Jędrzejewska-Wróbel, autorka kojarzona przede wszystkim z literaturą dla dzieci i młodzieży, debiutowała powieścią dla dorosłych czytelników, o której właśnie rozmawialiśmy na naszym Festiwalu. 12 dni. Patchwork rodzinny (Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego w Gdańsku) to powieść o złożonych relacjach, a jej bohaterowie i bohaterki konfrontują się z bólem, stratą i niezrozumieniem – autorka zaś towarzyszy im, starając się zrozumieć, i jednocześnie stawia trudne pytania czytelnikom i czytelniczkom. – Nigdy nie chciałam pisać. To się wydarzyło „pomiędzy”, a zaczęło się od tego, że wysłałam tekst do konkurs do magazynu „Dziecko”, w którym do wygrania był super wózek dziecięcy. Były lata 90., moja pierwsza córka była wtedy mała, miałyśmy po znajomych wózek w fatalnym stanie, gruchot już. Wózka nie wygrałam, ale zaowocowało to współpracą z magazynem „Dziecko” – wspominała autorka przeszło 40 książek. – Odkąd miałam 20 lat i studiowałam filologię polską, chodziła za mną myśl napisania historii opisującej ostatni dzień z życia różnych ludzi. Miałam głębokie przekonanie, że to niezwykle ważne, aby dotknąć przemijania. Aby żyć pełnią życia musimy się pogodzić ze stratą. Boimy się cudzej rozpaczy. Boimy się żałoby. Boimy się tego doświadczenia, które jest immanentną częścią naszego życia – mówiła. Małgorzata Kolankowska pytała autorkę o ukryte w rodzinnej materii powieściowe tajemnice, relacje, osobiste traumy i pokoleniowe zawirowania.

Spotkanie z innym, niezwykle popularnym autorem książek dla dzieci – Grzegorzem Kasdepkem przyciągnęło głównie dorosłych czytelników. Pisarz opowiadał, dlaczego sam w dzieciństwie nie lubił czytać książek, jak zachęcać do czytania by nie zniechęcać oraz co to znaczy, że swoimi książkami chce wychowywać „inteligentnych chuliganów”. Zastanawialiśmy się, czy literatura może pomóc młodym uchronić się przed bejtem i manipulacją bądź dać narzędzia do obrony przed nimi. Kasdepke zdradził również, że pracuje nad kolejną książką skierowaną do dorosłego odbiorcy.

Jak co roku, zaproponowaliśmy naszej publiczności szereg spotkań poświęconych współczesnej poezji polskiej.

Aga Zano, jedna z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych tłumaczek literatury anglojęzycznej oraz Maria Kwiecień, reżyserka i dramatopisarka opowiedziały o swoich zaskakujących debiutach poetyckich: czwarte wymieranie oraz outback (tomy ukazały się w wydawnictwie Warstwy). Obie autorki zabierają czytelników w podróż, zadają pytania o pamięć, czas, potomków i przodków. Dyskusję poprowadziła poetka i redaktorka Emilia Konwerska.

W cyklu „Mniej znana literatura polska” poeta i krytyk Karol Maliszewski apelował o poświęcenie uwagi poezji. Rozmawiał z poetami: Janem Baronem, autorem tomu Wszyscy jesteśmy głupcy (wydawnictwo Convivo) oraz Krzysztofem Fedorowiczem, autorem tomu Zimowe cięcie winorośli (wydawnictwo Pro Libris). Prowadzący dostrzegł w poetach podobieństwo w medytacji – jeden medytuje podcinając winorośl, drugi zaś – pracując w bibliotece. Codzienność, którą obserwują z maksymalnym skupieniem, okazuje się skarbnicą odkryć elementarnych i metafizycznych.

 

Zestawiliśmy ze sobą tomy: Załamanie pogody. Wiersze z lat 1974–2023 Anny Janko (Państwowy Instytut Wydawniczy), Absydę Bianki Rolando (Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu) oraz Poza zasięgiem (Wydawnictwo ANAGRAM) Mirki Szychowiak. Trzy poetki, które kurator pasma poetyckiego Karol Maliszewski zachłannie czyta i które wciąż od nowa tłumaczą mu świat – Bianka Rolando, rysując swoje tajemnicze mapy, przygotowuje do przyjęcia tego, co nieznane; Anna Janko, „opowiadając każdego z nas mocniej jeszcze raz”, pokazuje, jak miłość zwycięża śmierć; Mirka Szychowiak, rozdzierając duszę, przywraca wiarę w lepsze człowieczeństwo.

Ukazaliśmy w zestawieniu także nowe tomy dwóch znanych poetów i eseistów: mniejsza o ludziMacieja Roberta oraz Reprezentację zwierząt Dariusza Sośnicki (wydane nakładem wydawnictwa Warstwy). Emilia Konwerska pytała, sio łączy wiewiórki i koniec świata oraz pierwszych ludzi i przymus pracy. Była to dyskusja o poezji, cywilizacji, materializmie, archetypach i filozofii.

Do cyklu „Głosy młodych” zaprosiliśmy Adriana Korlackiego z tomem Ćwiczenia na długich czasach (wyd. Instytut Mikołowski), Agatę Puwalską z Funky Forest. poematem pozoru (wyd. Dom Literatury w Łodzi, SPP w Łodzi) oraz Antoninę Tosiek z żertwami (wyd. Biuro Literackie). Spotkanie stało się pretekstem do rozmowy o zgłębianiu języka i pokorze wobec niego, o krajobrazach, w których powstaje poezja, o przygodach z intertekstualnością, o miejscu poematu na scenie literackiej, o trosce i relacjach, ale i o tym, jaką mają cenę. Prowadząca dyskusję poetka i tłumaczka zastanawiała się, jak mogłaby wyglądać mapa stworzona na podstawie tych trzech książek poetyckich.

Wśród celów Fundacji Olgi Tokarczuk są promocja kultury, działalności związanej z budowaniem i promocją idei społeczeństwa obywatelskiego, ale też działalności turystycznej promującej Polskę, ze szczególnym uwzględnieniem Dolnego Śląska, w tym powiatów wałbrzyskiego czy kłodzki. Stąd też obecność w programie Festiwalu Góry Literatury spotkań przybliżających kontekst lokalny i tożsamość miejsc, w których spotykamy się z publicznością. Mówimy o literaturze faktu opisującej region, jego specyfikę i zawiłości społeczno-historyczne, o fikcji literackiej osadzonej w bliskich nam lokalizacjach, a także zapraszamy autorów, prowadzących i inne osobistości szczególnie związane z regionem.

Akcja powieści Katarzyny Zyskowskiej Nocami krzyczą sarny jest osadzona na Dolnym Śląsku, a zainspirowała ją wycieczka autorki w Góry Sowie. Stąd też pomysł, by u ich podnóża spotkać się z pisarką i porozmawiać o książce, która osiągnęła już status bestsellerowej. Powojenna przestrzeń Dolnego Śląska rozpościera się w niej jak rozedrgana mapa pamięci, na której cienie historii splatają się z mrokiem tajemnic, a pytanie o tożsamość ma ciężar milczenia i traum poprzednich pokoleń. Katarzyna Zysków opowiadała  kulturoznawczyni oraz miłośniczce historii i kultury Dolnego Śląska, Monice Bisek-Grąz, jakie były literackie i społeczne inspiracje do stworzenia opowieści łączącej przeciwieństwa i otwierającej nowe przestrzenie dla wyobraźni – takie, w których historia staje się żywym organizmem.

Animator kultury i dziennikarz filmowy Lech Moliński oraz fotograf Jerzy Wypych opowiadali o kinach, jakich już nie ma, ale żyją w pamięci. Autorzy książki Te wszystkie Raje, Zrywy i Jutrzenki. O małych kinach na Dolnym Śląsku wyszli z założenia, że wspominane małe, zwykle jednosalowe, przybytki dziesiątej muzy były jednym z elementów kształtowania się powojennej przestrzeni kulturowej regionu. Dostarczały emocji kolejnym pokoleniom widzów, stanowiły lokalne miejsca integracji społeczno-kulturowej, gdzie codzienność spotykała się z magią ekranu. Wraz z rozwojem techniki film zaczął migrować z kin do domów – najpierw przez telewizję, potem przez VHS, DVD i streaming. W książce Lech Moliński opowiada o historii dolnośląskich kin słowem, Jerzy Wypych – fotografią. Monika Bisek-Grąz pytała autorów o kino wykraczające poza ekran – o przestrzeń społeczną, kulturową i emocjonalną, w której przez lata spotykali się ludzie, by wspólnie doświadczać historii opowiadanych na ekranie. Rozmowa odbyła się, oczywiście, w kinie (dokładnie w Kinoteatrze Zbyszek w Dzierżoniowie).

Zorganizowaliśmy spotkanie z Dorin i Rafaelem Blauami, prowadzącymi fundację Beiteinu Chaj i autorami książki Cudem ocalona synagoga w Dzierżoniowie. Synagoga w Reichenbach (dziś Dzierżoniów) została wybudowana w 1875 roku, kiedy rabinem był Moritz Cohn. Przed „nocą kryształową” budynek kupił Niemiec, dzięki czemu mury przetrwały czas wojny. Obiekt w swojej długiej historii istnienia był nawet dzierżawiony przez Hitlerjugend. W powojennym, polskim już mieście budynek ponownie stał się obiektem sakralnym, do 1980 roku. Obecnie synagoga, która podczas festiwalowego spotkania wypełniła się po brzegi, pełni funkcję centrum integracyjno-kulturalnego. Rozmowę poprowadził Marek Sztark, kierownik Dolnośląskiego Laboratorium Kultury.

Spotkaliśmy się z Heleną Lindskog, autorką książki Miejsce urodzenia: Dzierżoniów. Rozmowa w duchu uważności, empatii i intelektualnej otwartości połączyła literaturę, pamięć i ludzkie doświadczenia, zarówno jednostkowe, jak i zbiorowe. Spotkanie poprowadziła pasjonatka historii Dolnego śląska, a także aktorka Wrocławskiego Teatru Pantomimy – Paulina Jóźwin.

Podczas Festiwalu Góry Literatury miał miejsce finał siódmej edycji Konkursu im. Tymoteusza Karpowicza na recenzję literacką, który Wrocławski Dom Literatury organizuje wspólnie z Fundacją Olgi Tokarczuk. Celem konkursu jest promocja i wsparcie działalności na polu krytyki literackiej, ze szczególnym uwzględnieniem prac poświęconych twórczości powstającej w języku polskim. Jury w składzie: Kinga Dunin, Monika Glosowitz, Eliza Kącka, Karol Maliszewski i Jakub Skurtys przyznało pierwsze miejsce Marii Potrząsaj za recenzję książki Czmych, czyli na tropach figuranta Zuzanny Fruby. Drugie miejsce zajął Krzysztof Wiewióra za recenzję książki Wydrąż mi rodzinę w serzeAleksandry Kasprzak, a trzecie – Jakub Famulski za recenzję tomu Stłuc. Kręgosłup Tytanii Skrzydło Anny Adamowicz. Jury zdecydowało także o przyznaniu wyróżnień Zuzannie Pawlak-Lodzińskaiej, Natalii Kosteckiej oraz Jakubowi Sęczykowi.

Po raz kolejny w ramach FGL zrealizowaliśmy pasmo czeskie. Gościliśmy autorki i autora z Czech, niezmiennie udowadniając, że literatura nie zna granic.

Była z nami Kateřina Tučková, uhonorowana czeską Nagrodą Państwową w dziedzinie literatury. Rozmawialiśmy o jej monumentalnej powieści Bílá Voda (wydawnictwo Afera, tłumaczenie Julia Różewicz), opartej na faktach historycznych. W roku 1950 zamknięto czechosłowackie klasztory, a zakonnice przewieziono do ośrodków internowania – jeden z nich mieścił się w Bílej Vodzie, wsi w górach na pograniczu czesko-polskim. Pomimo dramatycznych losów i zmowy milczenia kobiety przetrwały za murami klasztoru graniczącego ze szpitalem psychiatrycznym. Ich historia to także historia morawskiego Kościoła podziemnego i kapłaństwa kobiet. – Grupa sióstr zakonnych znosiła represje w więzieniu lepiej niż inne grupy, dlatego że ich wiara w jakiś sposób kształtowała przeżycia, w tym na przykład kary izolacji. To, co dla jednych było najgorszym przeżyciem, dla zakonnic okazywało się czasem indywidualnej kontemplacji i one z tej jednoosobowej celi wracały silniejsze dzięki swemu życiu wewnętrznemu – opowiadała Kateřina Tučková. Spotkanie poprowadziła pisarka Magdalena Knedler, a rozmowę tłumaczyła Zofia Bałdyga.

Gościła u nas Petra Hůlová, która już od swojego debiutu Czas Czerwonych Gór stanowi jeden z najważniejszych głosów w czeskiej literaturze. Do dziś napisała kilkanaście książek, z których pięć ukazało się po polsku. Spotkanie, które poprowadził tłumacz Tomasz Grabiński, było poświęcone jej dystopijnej powieści Krótka historia Ruchu (wydawnictwo Afera, tłumaczenie Julia Różewicz.

Jana Škroba, czeskiego poetę i tłumacza, autora tomów Pod dlažbou, Reál oraz Země slunce pytaliśmy o zaangażowanie, granice poetyckich światów i różne wymiary rzeczywistości, a także o kolejne poetyckie przedsięwzięcia. W Polsce ukazała się dotychczas jedna książka poety, wspominany tom Real (wydawnictwo Biuro Literackie, tłumaczenie Zofia Bałdyga). Pytała Antonina Tosiek, a rozmowę tłumaczyła Anna Wanik.

Postawiliśmy pytanie, kto ma nam dzisiaj opowiadać świat i komu pozwolimy go zmieniać, nie tylko osobom tworzącym literaturę. Zaprosiliśmy na nasze sceny ludzi, którzy na co dzień muszą zmagać się ze sfałszowaną informacją o sobie (i nie tylko), z kłamstwem, które skutkuje olbrzymim hejtem. Poprosiliśmy także historyków i innych badaczy, by wyjaśnili, w jaki sposób zmanipulowany język i inne żywiące się dezinformacją narzędzia komunikacji wykrzywiają nasze postrzeganie rzeczywistości.

Właśnie o hejcie rozmawialiśmy z twórcą Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, Jurkiem Owsiakiem, który doświadczył wszelkich jego przejawów, włącznie z groźbami śmierci. – Czy zakładając WOŚP spodziewałeś się, że coś takiego może Cię dotknąć? – pytała Katarzyna Kolenda-Zaleska. Owsiak w barwny sposób przytaczał historię pierwszych finałów WOŚP. – Do głowy by mi nie przyszło, że to się komuś może nie podobać – powiedział. – Ten hejt bierze się nieprawdopodobnych polskich zawirowań. Grasz najlepiej, jesteś mistrzem świata, ale spróbuj raz przegrać, już wpadasz w obszar hejtu. Uruchamia się zazdrość, różne fobie. Na pytanie, czy go to dotyka, odparł: – Każdego to dotyka. Nie ma człowieka, którego by nie dotknęła nienawiść. Na polski język migowy rozmowę przetłumaczyła Anna Morawska.

Z Tadeuszem Gadaczem i Magdaleną Środą, autorami Krótkiej historii filozofii współczesnej, zastanawialiśmy się, czy filozofia może nam pomóc uporać się z manipulacją i mową nienawiści. Irek Grin pytał, czy jednak w czasach ordynarnych kłamstw wypowiadanych przez ludzi władzy, manipulacji i dezinformacji jako zjawisk mających prowokować i organizować pożądane zachowania społeczne filozofia ma coś szczególnego i przekonującego do powiedzenia. – Broniłabym tezy, że każda epoka jest trochę rozumna i trochę bezrozumna. Chodzi o to, by bronić tej rozumnej części. Ale wiedza i mądrość to zupełnie co innego – mówiła prof. Środa. – Mam wielką pretensję do polskiej szkoły, że nie uczy ona myślenia, nie rozwija wyobraźni, nie uczy krytycznych postaw, zajmowania dystansu, debaty. Nie daje narzędzi, by ochronić się przed złem.

Zaaranżowaliśmy debatę o prawnych aspektach mowy nienawiści, w której udział wzięli psycholog społeczny Michał Bilewicz oraz prawniczka zajmująca się zagadnieniami prawa konstytucjonalnego porównawczego, prawa antydyskryminacyjnego, wolności słowa i praw pamięci Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, a poprowadziła ją adwokatka i działaczka społeczna Sylwia Gregorczyk-Abram. Paneliści omawiali także bieżące wydarzenia społeczno-polityczne, w tym skandaliczne zakłócenie uroczystości obchodów mordu Żydów w Jedwabnem przez Grzegorza Brauna i jego zwolenników i zanegowanie przezeń Holocaustu (określił istnienie komór gazowych w Auschwitz jako „fake”) w wywiadzie radiowym. – To jest jednoznaczne złamanie prawa – negowanie Holocaustu jest penalizowane. Kluczowa jest reakcja organów władzy i samego IPN-u. Prokuratura również może i powinna się tym zająć – podkreśliła Aleksandra Gliszczyńska-Grabias. Michał Bilewicz dodał: – To nie tylko złamanie prawa. Jeden z uczestników tych obchodów powiedział mi, że czuł tam atmosferę pogromu. Okrzyki, transparenty, cały czas zakłócano obchody, w których chodziło o uczczenie pamięci ofiar. 20 procent ludzi w Polsce głosuje na człowieka, który poza mową nienawiści nie ma Polakom nic do zaproponowania. Granice stale są przesuwane. Istotną cechą prawicowego myślenia jest pewien autorytaryzm, czyli podążanie za tym, co mówi władza polityczna, która teraz zaczyna tracić hamulce. Dominującą reakcją na słowa Brauna jest przemilczanie. Aleksandra Gliszczyńska-Grabias: pytała retorycznie, czego się spodziewamy, jeśli prezydent tego kraju publicznie głosi mowę nienawiści, przytacza słowa, które bezpośrednio nawołują do przemocy. Komentując główny temat dyskusji, prawniczka powiedziała: – Nie przepisu kodeksu karnego, który mówiłby, czym jest mowa nienawiści i dlaczego jest zakazana. Język prawa ma dużo trudności w określaniu emocji, a mowa nienawiści ma bardzo dużo wspólnego z uzewnętrznianiem emocji. Są argumenty za i przeciw ujednoliconej definicji, bo inwencja twórcza stosujących mowę nienawiści jest nieograniczona, więc coś wypadałoby poza tę definicję nie byłoby karane. Penalizujemy mowę nienawiści po to, by chronić słabszych.

Sprawa Grzegorza Brauna powróciła w debacie o dezinformacji w mediach, w której udział wzięli Katarzyna Kasia i Adam Michnik. – W pewnych sytuacjach nie można być symetrystą, tylko trzeba bardzo jasno nazywać rzeczy po imieniu – przekonywał naczelny „Gazety Wyborczej”. – Pismo Święte mówi nam: miłujcie swoich nieprzyjaciół. Pięknie, ale najpierw trzeba tego nieprzyjaciela zidentyfikowac i nazwać, wskazać, czym on się posługuje. To, co mnie niepokoi w Polsce, to nie fakt, że są tacy ludzie jak Braun. Oni są na całym świecie. Ale to, że głosują na niego setki tysięcy ludzi. Co my możemy z tym zrobić? Nie wpuszczać go na łamy „Gazety Wyborczej”. Powinniśmy opisywać, co on robi, ale w żadnym wypadku nie legitymizować go, nie dawać wrażenia, że jest to taki sam partner w rozmowie jak ktokolwiek inny. Braun to jest przypadek skrajny, mam nadzieję, że zasłużę na pozew: to jest po prostu idiota, kretyn, dureń. Problem zaczyna się w miejscu, gdy tematami, gdy tymi tematami, które Braun wywołuje, zaczynają się zajmować politycy z mainstreamu. Z tymi słowami jednoznacznie nie zgodziła się Katarzyna Kasia, mówiąc: – Nigdy nie byłam zwolenniczką idei, w której nie rozmawiam z kimś, bo ten ktoś jest jakiś i mi się nie podoba. Oczywiście są pewne granice i jest nią negowanie Holocaustu. Ale nigdy w życiu nie powiedziałabym, że człowiek jest idiotą. To nie jest ten porządek argumentacji – podkreśliła.  – Jeżeli w debacie publicznej używamy argumentu tego typu, to my redukujemy tę debatę. Jeżeli zaczynamy deprecjonować drugiego człowieka, przestajemy go szanować. Mówiąc o takich osobach jak Mentzen czy Braun, powinniśmy pamiętać o ludziach, którzy na nich głosują. I o tym, że być może ta nie do przyjęcia narracja polityczna jednak do kogoś, z jakiegoś powodu trafia. I nie możemy wyeliminować tych wszystkich ludzi z rozmowy, tylko dlatego że nazwiemy ich idiotami. To nie jest debata publiczna, tylko porządek ustawki i być może za dwa lata tak Polska będzie wyglądała. Jestem gotowa na to, by jednak się spotkać. Bez rozmowy nic się nie uda. Nazwanie kogoś idiotą zamyka wszelką rozmowę. Nawiązując do tematu panelu prowadzonego przez dziennikarkę Dorotę Wysocką-Schnepf, Kasia mówiła także o wojnie informacyjnej, która zdominowała media. – Wojna informacyjna jest ważnym elementem tego, co się dzieje: wojna na opowieści, na narracje, na historie i na przekonanie nas na do jakiejś wizji świata. Media są od tego, by mówić o faktach, nawet jeżeli one są niespójne, niekoherentne i bardzo nam się nie podobają – zaapelowała.

Götza Aly’ego, wybitnego badacza i znawcę nazizmu, pytaliśmy „jak mogło do tego dojść”. Na podstawie wieloletnich badań historyk próbuje odpowiedzieć na trudne, ale niezwykle aktualne pytania. Dlaczego miliony zwykłych ludzi, niebędących przestępcami, wciągnięto w machinę zbrodni nazistowskiego państwa? Co sprawiło, że Niemcy lat 30. XX wieku dali się porwać brunatnej ideologii? Jak gospodarcza i polityczna słabość przerodziła się w społeczne przyzwolenie na przemoc? Na czym polegała rola milczącej większości? Jak zło może wyrastać z pozornie dobrych intencji – i co mówi nam to o współczesności? I co dziś może nam grozić, jeśli przestaniemy być czujni? Rozmawialiśmy o cienkiej granicy między słabością a siłą, która może prowadzić ku katastrofie – lub przed nią ocalić. – Gdy Hitler doszedł do władzy, ruszyła cała machina terroru, przemocy i obozów koncentracyjnych, ale jednocześnie wprowadzono wiele społecznych zabezpieczeń i praw obejmujących społeczeństwo niemieckie. Trwał kryzys gospodarczy, wielki procent Niemców żył na granicy egzystencji, 6 mln osób było bez pracy. I wtedy zastopowano możliwość podnoszenia czynszów, zakazano eksmisji, pomagano rolnikom. Ministerstwo Propagandy było bardzo inteligentnie obsadzone, w krótkim czasie zatrudniono tam dwa tysiące osób, wszystko podlegało Goebbelsowi. Udało mu się pozyskać wiele osób z lewicy, oferując im bardzo wysokie pensje – opowiadał Aly. Spotkanie poprowadziła Olga Mannheimer, tłumaczyła Karolina Golimowska.

Spotkanie z antropolożką kultury Joanną Tokarską-Bakir stało się okazją do refleksji nad przeszłością, która wciąż kształtuje naszą teraźniejszość. Rozmawialiśmy o jej książce Kocia muzyka. Historia chóralna pogromu krakowskiego (wydawnictwo Czarna Owca), która stanowi wstrząsające, a zarazem precyzyjne studium jednego z najboleśniejszych epizodów powojennej Polski: pogromu krakowskiego. Tokarska-Bakir stworzyła wehikuł czasu, który prowadzi czytelnika przez uliczki miasta i meandry zbiorowej pamięci. Oddała głos ofiarom, sprawcom i świadkom, przyglądając się mechanizmom przemocy i wyparcia. W rozmowie z Urszulą Glensk poruszone zostały kwestie mitu, wspólnoty i odpowiedzialności oraz roli, jaką literatura faktu może odegrać w konfrontacji z trudną historią. – Zabierając się do pracy nad tą książką, znałam tylko fasadę tej historii, która okazała się fałszywa, dlatego że w Krakowie milczy się o tej sprawie. Bardzo szanowani historycy badacze pisali, że „jedna ofiara to nie pogrom, musi być więcej ofiar”. Najskuteczniejszy pogrom to pogrom bez żadnej ofiary. To jest zamanipulowanie sytuacją, by grupa mniejszościowa została tak zastraszona, aby nie trzeba było rozlewu krwi. Nie będzie śledztwa. Jeszcze czeka na mnie książka o pogromie rzeszowskim, właśnie się do niej zabieram – zdradziła badaczka.

Z Halszką Witkowską i Moniką Tadrą, autorkami książki O śmierci samobójczej i tych, którzy pozostali (wydawnictwo Prószyński i S-ka), rozmawialiśmy o objętym społecznym tabu tematem samobójstw. Trudno pisze się o śmierci, jeszcze trudniej o niej rozmawiać, a najtrudniej po prostu słuchać. Pozostaje brak, cienie osób, które odeszły: mamy, dziadka, ucznia, koleżanki z pracy. Utrata jest dojmująca tak bardzo, że przechodzi na słowa. Dlatego łatwiej nie rozmawiać. Katarzyna Kolenda-Zaleska pytała, czy gdybyśmy rozmawiali, słyszeli i widzieli, do śmierci samobójczych wcale by nie doszło. – Za samobójstwem nigdy nie stoi jeden powód. Za samobójstwem zawsze stoi historia człowieka. Trudne doświadczenia zostawiają blizny. Z każdą kolejną blizną nasza odporność spada, wyczerpuje się  nasza energia życiowa. Któraś z kolei rana może przelać czarę goryczy – opowiadała Witkowska, suicydolożka. Mówiła także o tych, którzy pozostają – osobach, które straciły bliskich w wyniku śmierci samobójczej. – To co bardzo utrudnia żałobę po śmierci samobójczej, to ostracyzm społeczny. Bardzo łatwo nam przychodzi oceniać innych, ich życie. Najgorzej jest w przypadku śmierci nastolatka. Rodzice często walczą o dzieci, a gdy nie udaje im się tego dziecka uratować, nie otrzymują wsparcia, tylko słyszą że byli patologiczną rodziną, nie mieli czasu dla dziecka, skupili się na karierze. Najważniejsze, by być i być w kontakcie, pytać, dzwonić, nie bać się rozmawiać – tłumaczyła.

Postawiliśmy pytanie o regulacje w dostępie do mediów społecznościowych, zapraszając do debaty przedstawicieli nauki i biznesu: medioznawczynię Katarzynę Bąkowicz, dyrektorkę Google Cloud w Polsce Magdalenę Dziewguć, historyka i socjologa Adama Leszczyńskiego oraz przedsiębiorcę i współzałożyciela Uniwersytetu SWPS Piotra Voelkela. Wprowadzane w niektórych krajach regulacje dostępności do mediów elektronicznych i komunikacji sieciowej budzą zainteresowanie, rozpalają dyskusje, kuszą, ale też mnożą wątpliwości i pytania. Chcieliśmy przyjrzeć się, czy to głos rozsądku, czy marzenie o cenzurze, a także czy jest to szansa na znalezienie sposobu, by poradzić sobie zarówno na poziomie globalnym, prawnym, jak i jednostkowym z szerzącą się manipulacją i dezinformacją. Prowadzący panel badacz komunikacji społecznej prof. dr hab. Igor Borkowski pytał, jak i gdzie identyfikować przestrzenie regulacji oraz czy nie jest już na nie za późno. – Jeżeli zasady, które mamy w życiu społecznym, przepisy prawne, tym oflajnowym, przeniesiemy do Internetu, może wtedy dopiero uda się te negatywne zachowania wyrugować – oceniła Katarzyna Bąkowicz. – Potrzeba mądrej regulacji, która nie ogranicza swobody wypowiedzi, jest paląca – podkreślił Adam Leszczyński.

Z Wojciechem Tochmanem, zaangażowanym w pomoc zwierzętom w Ukrainie i organizację akcji ratunkowych, rozmawialiśmy właśnie o pozaludzkich ofiarach wojny. Reporter od zawsze interesuje się pokrzywdzonymi – pisze i opowiada zwłaszcza o tych, którym odebrano głos albo nigdy nie przyznano prawa do obrony. Zabiera czytelników w miejsca nieprzyjazne, dotknięte wojną, zbrodnią, naznaczone cierpieniem, pisze o przemocy, bólu, bada granice człowieczeństwa. Małgorzacie Kolankowskiej opowiadał także o swoim doświadczeniu w relacjonowaniu dramatycznych momentów historii i poczuciu reporterskiej odpowiedzialności. – Ludobójstwo zaczyna się od słów, od mowy nienawiści. Uważam, że skoro ludzie ludziom to robią, to wszyscy inni ludzie powinni o tym wiedzieć. Wierzę, że mówienie i pisanie o tym ro rodzaj szczepionki – powiedział.

Przyglądaliśmy się zmianom w przyrodzie, w tym między innymi gatunkom inwazyjnym, które są jak soczewka skupiająca szereg krytycznych kwestii i jak lustro, w którym możemy przyjrzeć się samym sobie. Pytaliśmy, czy człowiek nie jest także gatunkiem inwazyjnym, i to wyjątkowo groźnym. Antropogeniczne zmiany w przyrodzie, takie jak zanieczyszczenie i fragmentacja ekosystemów, zmniejszenie bioróżnorodności czy rozchwianie klimatu, tworzą obraz coraz częściej określany jako szóste globalne wymieranie. Gatunki inwazyjne prowokują nas od zadania istotnych pytań o współczesny świat, o to, jak rozumiemy przyrodę i nasze w niej miejsce, a także o język, za pomocą którego kształtujemy rzeczywistość. W debacie prowadzonej przez filozofa Krzysztofa Łapińskiego udział wzięli lekarka weterynarii i dziennikarka Dorota Sumińska, dziennikarz i działacz na rzecz ochrony przyrody Adam Wajrak oraz botaniczka i poetka Urszula Zajączkowska.

Adam Wajrak wziął udział także w rozmowie z prawniczką–adwokatką zwierząt i aktywistką Karoliną Kuszlewicz. Była mowa o zaangażowaniu i odpowiedzialności dziennikarskiej, o ochronie przyrody, w tym o masowej wycince drzew przy Bugu oraz w Puszczy Białowieskiej, o planowanych odstrzałach wilków oraz niedźwiedzi w Bieszczadach, o fake newsach i dezinformacji dotyczącej drapieżników, w tym wilków. – Jestem niewygodny, gdy władza robi głupoty, bez względu na to, jaka to władza i z której strony. Polska mogłaby być świetnym przykładem ochrony przyrody dla innych państw unijnych. Na tle Europy jesteśmy naprawdę wyjątkowi. Gdyby politycy nie płynęli z populistycznym nurtem, mogliby uczynić z tego oręż. Mam takie przeczucie, że degrengolada każdej władzy zaczyna się od zadzierania z przyrodą – powiedział Wajrak. – Każde niszczenie przyrody to okradanie nas z czegoś, co mogłoby nas chronić przed katastrofą klimatyczną. Nowoczesne społeczeństwa nie akceptują zabijania dla samego zabijania. Bardzo chciałbym zachęcić państwa, byśmy patrzyli na przyrodę, bo ona daje wielką nadzieję – zaapelował.

Karolina Kuszlewicz poprowadziła debatę Polowanie na prawdę, w trakcie której analizowaliśmy kłamstwa i manipulacje powielane przez myśliwych: te na poziomie języka i te na poziomie konkretnych czynów.Rocznie zabijają prawie milion zwierząt w ich naturalnym środowisku. Na ich krew mówią „farba”. Odbieranie życia czującym istotom klasyfikują jako „pozyskiwanie”. Twierdzą, że są specjalistami w zakresie ochrony przyrody. Swoimi wpływami sięgają głęboko, mają zawsze reprezentację polityczną pilnującą ich interesów. To sprawia na przykład, że – choć poruszają się z bronią palną po terenach publicznie dostępnych – nie muszą przechodzić okresowych badań lekarskich. Pytała o to, co wiemy, a czego wciąż nie możemy się dowiedzieć o ich działalności, kto i ile zarabia na sprzedaży polowań w Polsce, czy możemy czuć się bezpiecznie, wchodząc do lasu, a także jaka jest skala wpływów myśliwych w polskim parlamencie. W dyskusji wzięli udział działacz na rzecz ochrony przyrody i podsekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska od 2023 roku – Mikołaj Drożała oraz Radosław Ślusarczyk ze Stowarzyszenia Pracownia na rzecz Wszystkich Istot. – W Polsce zabija się 827 tysięcy zwierząt rocznie, to są dane z 2023 roku. Na początku XXI wieku było to około 500 tysięcy rocznie, ta liczba wzrosła i od kilku lat utrzymuje się na podobnym poziomie. To są jelenie sarny, dziki, lisy, ale też ptaki – lista gatunków łownych jest długa. Polska jest podzielona na obszary łowieckie, mamy ich około 4700 i nie są to tylko tereny leśne. Myśliwych jest w Polsce około 120 tysięcy – wyliczał Ślusarczyk. – To jest promil ogółu społeczeństwa, który zabija prawie milion zwierząt rocznie. Na 1000 osób uprawnionych od głosowania przypada czterech myśliwych. Dlaczego więc władza myśliwych jest wciąż tak silna? – dociekała Kuszlewicz.

Przyglądaliśmy się też manipulacjom i dezinformacji skupionej wokół wilka jako gatunku niebezpiecznego i zagrażającego człowiekowi. W debacie Nie wywołuj wilka z lasu prowadzonej przez Radosława Ślusarczyka wzięli udział socjolog środowiska Piotr Chmielewski, Michał Figura ze Stowarzyszenia dla Natury „Wilk” oraz teriolożka Katarzyna Kozyra-Zyskowska. – Hejt dotyczy też przyrody. Mamy do czynienia z nagonką i demonizacją gatunku wilka – powiedział Ślusarczyk. Katarzyna Kozyra-Zyskowska dodała: – Rzeczywiście wilk wzbudza ambiwalentne uczucia. Z jednej strony podziwiamy jego dzikość, niezależność, strukturę społeczno-rodzinną. Z drugiej strony mamy do czynienia z mową nienawiści, demonizacją wilka. A jest to przecież gatunek bardzo pożyteczny, który pełni wiele pozytywnych funkcji w ekosystemie – podkreśliła badaczka. – Ale przez nagonkę medialną, przez narrację, teksty kultury, wilk stał się symbolem zła.

Przez znaczną część Festiwalu, w różnych lokalizacjach, była z nami akcja edukacyjna Tour de Konstytucja, czyli kontynuacja obywatelskiej działalności edukacyjno-informacyjnej prowadzone przez Fundację Kongres Obywatelskich Ruchów Demokratycznych. Pojawili się u nas Kinga Dagmara Siadlak, Igor Tuleya, Danuta Przywara, Magdalena Bartosiewicz, Wojciech Hermeliński, Sasza Ayache-Hermeliński, Janka Dobkowska, Iga Dobkowska, Klara Nadolska, Sandra Żuk Grzejszczyk, Małgorzata Hallwell, Olimpia Mainka oraz Robert Hojda. W ramach akcji uświadamiają, jak ważne dla funkcjonowania demokratycznego państwa są praworządność i przestrzeganie przepisów konstytucji. Podczas trwającej latem V edycji przedsięwzięcia koncentrowali się na promowaniu idei godności człowieka, która jest podstawową wartością wynikającą właśnie Konstytucji RP. Mówili o problemach z naruszaniem godności, takich jak mobbing w miejscu pracy, brak dostępu do ochrony zdrowia, trudności mieszkaniowe, wykluczenie osób z niepełnosprawnościami, naruszenia prywatności w przestrzeni cyfrowej czy przemoc językowa i dyskryminacja. Także o zagrożeniach systemowych – autorytaryzm, populizm i dezinformacja, które osłabiają fundamenty demokratycznego państwa prawa. W tym roku na stanowisku TdK można było założyć kombinezony symulujące starość, by odczuć ograniczenia fizyczne, z jakimi mierzą się osoby starsze w codziennym życiu, skorzystać z technologii VR, która symuluje percepcję osób w spektrum autyzmu, pozwalając zrozumieć ich potrzeby sensoryczne i wyzwania komunikacyjne, a także poruszać się na wózku inwalidzkim, by osobiście doświadczyć barier architektonicznych i społecznych, z jakimi spotykają się osoby z niepełnosprawnościami. Towarzyszyła im również ekipa filmowa, która przygotowuje film dokumentalny o akcji Tour de Konstytucja.

Pasmo Latającego Uniwersytetu Ludowego (LUL) jest nieodłącznym elementem Gór Literatury. Zaprosiliśmy naszych uczestników na wykłady, seminaria i warsztaty o zróżnicowanej tematyce, które zostały przeprowadzone nie tylko w salach i pracowniach, ale też w lasach, nad wodą i rezerwacie przyrody. Chociaż wszystkie proponowane przez nas wydarzenia mają wartość dydaktyczną, jesteśmy nastawieni na naukę w duchu uniwersytetów latających, których historia sięga XIX wieku. W naszych oczach edukacja polega na niekończącym się dialogu, wymianie myśli i inspiracji, na bezustannym rozwijaniu nie tylko wiedzy, ale i siebie – także w rozumieniu „wychodzenia z siebie”, zyskiwania innej perspektywy, poszerzania horyzontów i próbowania nowych rzeczy. W tym roku przygotowaliśmy zajęcia z bardzo różnych dziedzin: od antropologii, historii, filozofii, literatury i psychologii, po codzienną i niecodzienną komunikację. Wiele z zajęć odnosiło się wprost do demitologizowania zjawisk manipulacji, dezinformacji, bejtu i przeciwdziałania im. W trakcie dziewięciu dni odbyły się 24 sesji warsztatowe, w których uczestniczyło blisko 830 osób.

Integralną częścią naszego Festiwalu są warsztaty kreatywnego pisania, których uczestników wyłaniamy wcześniej w drodze konkursu na krótki tekst prozatorski, nawiązujący w dowolny sposób do ogólnego hasła zaproponowanego przez prowadzących. W tym roku autorkom i autorom nadsyłanych opowiadań towarzyszył temat „Fikcja, fiksacja, mistyfikacja”. Twórcy łączyli te zjawiska albo opisywali je pojedynczo, wymyślając rozmaite sytuacje ich współwystępowania. Fikcja może być dobroczynna, a nawet terapeutyczna, zdarzają się jednak jej wystąpienia złośliwe, złowieszcze, okrutne i złe. Tak samo może być z mistyfikacją, wszystko zależy, jakiemu panu służy i jaką rolę chce odegrać. A co zrobić z globalnymi mistyfikacjami, rzucającymi cień na życie ludzi i narodów? – z tym pytaniem mierzyli się uczestnicy warsztatów. Poszczególne moduły poprowadzili Karol Maliszewski, Miłka Malzahn i Zbigniew Kruszyński.

Od kilku lat towarzyszy nam realizowane w ramach LUL-u seminarium „Ex-centrum” Edwina Bendyka, prezesa zarządu Fundacji im. Stefana Batorego, dziennikarza, publicysty i pisarza, zajmującego się tematyką cywilizacyjną oraz relacjami między nauką i techniką a polityką, gospodarką, kulturą, życiem społecznym. Uczestnicy wspólnie z prowadzącym szukali ex-centrycznej perspektywy otaczających nas zjawisk, starając się zrozumieć istotę rzeczy w niekonwencjonalny sposób. Nazwę „ex-centrum” wymyśliła i propaguje nasza fundatorka, co skutkowało między innymi powstaniem Akademickiego Centrum Badań. Ex-centrum Olgi Tokarczuk na Uniwersytecie Wrocławskim. Na seminariach Edwina Bendyka uczestnicy rozmawiali o ex-centrycznym „pluriwersum” – archipelagu ex-centrycznych lokalności, z których każda może być środkiem świata i punktem odniesienia. Opowiadali również o języku, który wyklucza, szczególnie w kontekście mediów społecznościowych. – Nie sposób nie zauważyć, że obracamy się w „swoich” bańkach, poprzez które umacniamy podziały, podkręcamy emocje językiem nienawiści, osłabiamy integrację społeczną. Podstawą tworzenia opcji alternatywnych powinno być odwoływanie się do zasady wyobraźni, która jest syntezą zasady nadziei i zasady odpowiedzialności – uważa Edwin Bendyk. – Przyszłość nie jest w tej chwili zdeterminowana, choć wiele procesów ma nieodwracalny charakter. Konsekwencje zmian klimatycznych będą narastać i kształtować rzeczywistość przez setki lat, nawet jeśli uda się powstrzymać wzrost temperatury atmosfery. To jednak nie oznacza, że jesteśmy skazani na apokalipsę, ciągle mamy wybór.

Nie mogło zabraknąć cieszących się dużą popularnością seminariów Magdaleny Środy, filozofki, profesorki Uniwersytetu Warszawskiego. W nawiązaniu do motywu wiodącego tegoroczny Festiwal zostały zatytułowane „Jak działać słowami. Od retoryki do propagandy”. Uczestnicy starali się przedyskutować następujące pytania: W jaki sposób uzasadniamy nasze przekonania etyczne i polityczne? Czy można dla nich znaleźć argumenty podobne do tych, które znajdujemy dla przekonań naukowych? Na czym polega charakter wartości, które wyznajemy? Jakie funkcje pełni język, który odnosi się do powinności i ocen? Czy moralność da się uzasadnić, czy jest „sztuką perswazji”? Jaka jest różnica między perswazją, manipulacją i propagandą? Czym różni się retoryka od erystyki?

Po raz kolejny zajęcia w ramach LUL-u przygotowała prawniczka Karolina Kuszlewicz. W trakcie warsztatu zatytułowanego „Odwagi, empatii i wiedzy! Tego potrzebują od nas zwierzęta” podzieliła się swoimi metodami stawania w obronie zwierząt i zabrała osoby uczestniczące w drogę przez odwagę, empatię i wiedzę. Ich połączenie ma moc czynienia zmian. Przekonywała się, że prawo – nawet to niedoskonałe – daje nam dziś pewne narzędzia do działania. – A naszym obowiązkiem jest umieć wycisnąć z tego prawa wszystko, co tylko możliwe dla wszystkich odczuwających istot – uważa Kuszlewicz.

Wojciech Tochman, reporter i autor książek takich jak Schodów się nie pali, Jakbyś kamień jadła czy Pianie kogutów, płacz psów, poprowadził dwa warsztaty: „Sztuka reporterska” oraz „Książka reporterska”. Starał się przybliżyć uczestnikom, którzy nie musieli być adeptami dziennikarstwa, czym jest reportaż, temat na reportaż, jak przeprowadzić dokumentację, jak rozmawiać z ludźmi, w jaki sposób zorganizować zebrany materiał. Udzielił wskazówek, jak pisać, by nie nudzić, nie szkodzić, nie moralizować, ale poruszać i skłaniać do myślenia.

Magdalena Grzebałkowska i Ewa Winnicka, autorki podcastu i książek z cyklu Jak się starzeć bez godności (wydawnictwo Agora) poprowadziły pełen humoru warsztat o tej samej nazwie. Kiedy kończy się nasza młodość? I czy od razu po niej przychodzi starość? Czy istnieje stan przejściowy, a jeśli, to jak go rozpoznać? Znane i szanowane reporterki zadają pytania fundamentalne i graniczne. A wszystko z dystansem do siebie i innych, a przede wszystkim do tego, co nazywane jest starością.

W animistycznym cyklu LUL odbyły się warsztaty z Walerym Topojewem „Szamanizm a współczesność – prawda, mit, manipulacja”. W trakcie moderowanej przez Katarzynę Byłów rozmowy z Walerym Topojewem, doktorem nauk psychologicznych, który od ponad 25 lat praktykuje tradycję chakaskiego szamanizmu, przyglądaliśmy się szamańskiemu obrazowi świata. Uczestnicy zastanawiali się, jak w jednej osobie mogą współistnieć szamanizm i naukowe spojrzenie na rzeczywistość oraz dlaczego słowo „szamanizm” przyciąga tak wielu i staje się podstawą całego rynku usług oferowanych przez osoby, które nie są szaman(k)ami. Zostały poruszone zagadnienia związane z historią i współczesnością szamanizmu na Syberii. W nawiązaniu do tegorocznego tematu festiwalu – dezinformacji i manipulacji – uczestnicy rozmawiali o rosnącym zainteresowaniu szamanizmem w świecie zachodnim.

Dziennikarze, filozofowie oraz autorzy książki Siedem życzeń. Rozmowy o źródłach nadziei: Katarzyna Kasia i Grzegorz Markowski poprowadzili warsztat „Jak rozmawiać publicznie, nie obrażając”. Uczestnicy zajęć otrzymali narzędzia, by komunikować się ze sobą w sposób wolny od agresji i uzyskiwać obustronne porozumienie. – Jesteśmy przekonani, że taka umiejętność w czasach narastającej polaryzacji przyda się zarówno w życiu publicznym, jak i przy rodzinnym stole – przekonują prowadzący.

Lena Bielska, certyfikowana trenerka samoobrony, trenerka antydyskryminacyjna oraz psychoterapeutka poprowadziła warsztaty języka inkluzywnego, podczas którego starała się stworzyć przestrzeń do zrozumienia znaczeniowych niuansów, społeczno-politycznego kontekstu i równościowych wyzwań. Uczestnicy zajrzeli w arkana tajemnej wiedzy płynącej z uproszczeń i stereotypów, sprawdzili też, co dla każdej osoby oznacza w praktyce język równościowy, inkluzywny oraz pełen szacunku do człowieka, a także świata przyrody. Dowiedzieli się, czym jest język deficytu, jak szerokie jest znaczenie mowy nienawiści oraz jak zwiększyć świadomość siły używanych przez siebie słów.

Warsztaty kuchni wegańskiej i wspólny posiłek z Dominiką Olejnik (Stewunią) i z Kacprem Potępskim były pretekstem do rozmowy na temat transpłciowości, równości i neuroróżnorodności. Prowadzący przekonują, że wspólne gotowanie to coś więcej niż przygotowywanie posiłków – to sposób na zacieśnianie więzi, otwieranie się na siebie nawzajem i tworzenie atmosfery sprzyjającej szczerym rozmowom. Spotkanie połączyło troskę o relacje międzyludzkie z ideami zrównoważonego życia, ekologii i uprawy własnych warzyw, pozwalając na jednocześnie głęboki i przystępny dialog.

Jedzenia i kuchni dotyczył także warsztat przygotowany przez dietetyczkę kliniczną i psychodietetyczkę Katarzynę Błażejewską-Stuhr. Prowadząca opowiadała, jak działa ciało człowieka, do czego potrzebne jest nam jedzenie i jak oddzielać sprawdzone źródła informacji od pseudonaukowego bełkotu. Zajęcia „Pozytywne jedzenie – obalanie mitów i zdrowa relacja z ciałem i odżywianiem” miały na celu pomóc uczestnikom odzyskać spokój w relacji z jedzeniem i nauczyć się patrzeć na dietę bez lęku, restrykcji i niepotrzebnych zakazów.

Zaproponowaliśmy warsztaty „Antycyganizm jako globalne zjawisko kształtujące los społeczności romskich” z Elżbietą Mirgą-Wójtowicz, politolożką, badaczką romskiego pochodzenia, adiunktką w Ośrodku Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego. Wykładowa część warsztatów podjęła temat antycyganizmu jako specyficznej formy rasizmu wobec Romów, szczególnie widocznej w kontekście wojny w Ukrainie. Autorka łączy osobiste doświadczenie z analizą sytuacji uchodźców romskich, ukazując mechanizmy wykluczenia, stereotypizacji oraz instytucjonalnej dyskryminacji. Przedstawiła historyczne korzenie antycyganizmu – od niewolnictwa po Zagładę – oraz współczesne formy nierównego traktowania Romów z Ukrainy w Polsce i Europie. Po wykładzie odbyła się projekcja filmu współrealizowanego przez prowadzącą w ramach projektu pomocowego na rzecz ukraińskich Romów: I żeby wojna się skończyła oraz dyskusja.

Jan Mancwel oraz członkowie stowarzyszenia Stolovelasy: Lucyna Piwowarska-Dmytrów, Wojtek Grzesiak i Michał Derencz zabrali uczestników warsztatu na spacer zatytułowany „Relacje – ludzie i rzeki” i nawiązujący do powodzi, która w poprzednim roku spustoszyła tę część Dolnego Śląska. Ze Wzgórz Ścinawskich, gdzie odbywa się gros Festiwalu Góry Literatury, roztacza się piękny widok, a jego nieodłączną częścią jest rzeka. Rzeka Ścinawka, zazwyczaj niepozorna i łagodna, potrafi pokazać swoją siłę. To rzeka transgraniczna – bierze początek w gminie Mieroszów, przepływa przez Czechy, by następnie ponownie przekroczyć granicę i wpłynąć na teren gminy Radków od strony wsi Tłumaczów. We wrześniu 2024 roku, po intensywnych opadach, zasilona wodami dopływów – Włodzicy, Pośny i Dzika, wypełniła dolinę wodą, zmieniając łąki i pola w gigantyczne rozlewisko. Obecnie w przestrzeni publicznej trwają konsultacje na temat ochrony przeciwpowodziowej, a jednym z rozważanych rozwiązań są suche zbiorniki retencyjne, mające ograniczyć ryzyko powtórzenia się podobnych zdarzeń. Podczas warsztatu prowadzący nie opowiadali się za konkretnym stanowiskiem, nie próbowali rozstrzygnąć dylematu mieszkańców i władz, lecz zaprosili uczestników do przyjrzenia się temu miejscu – jego naturalnemu i kulturowemu krajobrazowi. Spróbowali wyobrazić sobie, jak zmieni się ten pejzaż, gdy zostanie przekształcony w trosce o bezpieczeństwo, a także lepiej zrozumieć to miejsce: jego historię, funkcje, zależności.

Lucyna Piwowarska-Dmytrów, Wojtek Grzesiak, Michał Derencz i Paulina Jóźwin o świcie poprowadzili uczestników spaceru-warsztatu fragmentem ROS-y, czyli Radkowskiej Obwodnicy Spacerowej. To trasa wycieczkowa oraz projekt społeczny rozwijany od 2023 roku przez Towarzystwo Krajoznawcze „Krajobraz” oraz Stowarzyszenie Proaktywnych Mieszkańców Gminy Radków „Stolovelasy. Trasa została wytyczona w ramach projektu „Nowa turystyka”, realizowanego w programie Aktywni Obywatele: Fundusz Krajowy. W trakcie projektu w sposób partycypacyjny zostały opracowane lokalne wizje rozwoju zrównoważonej turystyki w wybranych lokalizacjach na terenie Polski. W efekcie diagnozy lokalnej (analiza danych zastanych, cykl wywiadów indywidualnych i grupowych, narada społeczności lokalnej) wypracowano wizje atrakcji turystycznej nowej generacji – z troską o minimalizowanie negatywnego wpływu turystyki na przyrodę oraz harmonijnym włączaniem przedstawicieli społeczności lokalnej w korzyści z turystyki. Jednym z kluczowych warunków tworzenia zrównoważonej turystyki jest odciążenie najbardziej popularnych, zatłoczonych miejsc w Parku Narodowym Gór Stołowych. Trasa zawierająca wybrane odcinki w otulinie Parku stanowi alternatywę dla najbardziej popularnych jego punktów, a jednocześnie podkreśla wartościowe miejsca decydujące o lokalnej tożsamości. ROS-a powstała z miłości do natury i przekonania, że aktywne spędzanie czasu na świeżym powietrzu to nie tylko solidne wsparcie zdrowia. To też przygoda, budowanie relacji pomiędzy wędrowcami i tym, co nas otacza. Cała ROS-a to ponad 24 kilometry, prowadzi drogami leśnymi i polnymi ścieżkami, które układają się w pętlę wokół Radkowa. Spacer był okazją do zachwytu przyrodą, remedium na przebodźcowanie, chwilą wytchnienia od codziennej rutyny, a także sensoryczną kąpielą.

Na spacer poetycko-przyrodniczy zabrała warsztatowiczów Urszula Zajączkowska. Rozpoczęła od krótkiego wprowadzającego seminarium – o tym, jak patrzeć na rośliny, by czytać historię ich trwania: ślady wzrostu, ran, przemian. Następnie uczestnicy poszli do lasy – uważnie, powoli, z narzędziami skupienia: poezją, ciszą i mikroskopem. Zajrzeli w liście borówki, prześledzili łuski bukowej kory, poczytali ich litery-komórki. Było ćwiczenie z obecności, zmysłów i uważności na życie zapisane w materii innej niż ludzka. Odbyły się dwa takie spacery-warsztaty.

Historyk Jakub Gałęzowski, który zajmuje się historią mówioną i badaniami biograficznymi, poprowadził warsztat „Historia mówiona w mojej okolicy” skupiający się na wartości wywiadów jako źródeł historycznych. Wyjaśnił, co odróżnia historię mówioną od innych metod prowadzenia wywiadu, czy każdy przeprowadzony wywiad można zaliczyć do historii mówionej oraz jaki sposób taką rozmowę przeprowadzić. Mówił o specyficznym podejściu do osoby prowadzącej narrację i wyłaniającego się z niej dialogu, o historycznym zakresie użycia tej metody i o wyzwaniach, jakie niesie. Praktyczna część wydarzenia dotyczyła warsztatu praktyka historii mówionej oraz pracy ze źródłami mówionymi w bezpośredniej okolicy osób uczestniczących.

W ramach pasam edukacyjnego wyświetliliśmy film Kos w reżyserii Pawła Maślony, według scenariusza Michała A. Zielińskiego. Jego akcja dzieje się wiosną 1794 roku, do Polski wraca generał Tadeusz „Kos” Kościuszko, by wzniecić powstanie przeciw Rosji. To szczególny przykład filmu historycznego, w którym dynamiczna opowieść o Kościuszce jest tak naprawdę historią mitu o bohaterze narodowym i diagnozą polskości. Przy czym nie jest to diagnoza pewna swych racji, raczej aktywnie obserwująca i interpretująca niż stawiająca niepodlegające dyskusji tezy. Po projekcji odbyła się dyskusja, w której udział wzięli psycholog społeczny Michał Bilewicz i historyk Adam Leszczyński, obaj badający w swojej pracy naukowej – choć na różnych polach – fenomen polskości właśnie. Rozmowę moderował Edwin Bendyk, a na polski język migowy przetłumaczyła Agata Mizieńczuk.

Jesteśmy dumni, że udało nam się w tym roku powiększyć pasmo skierowane do dzieci i młodzieży, czyli Małe Góry Literatury. Wierzymy, że miłość do literatury rośnie razem z małym człowiekiem. Najważniejsza rola w tym wszystkim należy do rodziców, dziadków i rodzeństwa, a może i do dobrych ciotek-wróżek czytających do poduszek. Ważni w procesie zauroczenia są też autorzy i autorki książek oraz oczywiście osoby kreślące kolory i kształty włosów bohaterek literackich, malujące groszki na koszuli głównego bohatera czy dorysowujące wąsy kotkom. Wszyscy sprzyjają zakochiwaniu się, odkrywaniu upodobań czytelniczych i poszerzaniu świata małych odkrywców i odkrywczyń o kolejne planety do zwiedzenia. Umożliwiliśmy młodym uczestnikom spotkanie z różnymi bohaterami, między innymi pisarzami i pisarkami, ilustratorkami, dziennikarzami i dziennikarkami, przyrodnikam i przyrodniczkami. Zaproponowaliśmy szereg różnorodnych warsztatów i lekcji, spotkania, a także spektakl teatralny. Udział we wszystkich był bezpłatny. W 14 sesjach warsztatowych wzięło udział przeszło 430 osób.

Krzysztof Łapiński, filozof, tłumacz i dziennikarz poprowadził warsztaty nawiązujące do tematu przewodniego tegorocznego Festiwalu. Na zajęciach „Jak poradzić sobie z trollem?”uczestnicy dowiedzieli się, czym są plotka, hejt i fake newsy i co to znaczy „nie karmić trolli”. Poznali sposoby na poradzenie sobie ze złośliwymi docinkami. Rozmawiali również o tym, że z pomagania i empatii można czerpać wiele dobrej energii.

Dziennikarka radiowej Trójki, Katarzyna Stoparczyk, od lat tworząca programy z dziećmi, o dzieciach i dla dzieci, dwukrotnie poprowadziła warsztaty radiowe dla najmłodszych. Wspólnie z uczestnikami szukała odpowiedzi na pytanie „czy radio ma duszę?”. – W radiu wszystko jest możliwe. Także to, że właśnie ty niebawem zostaniesz profesjonalnym łowcą dźwięków. A może nawet dziennikarzem? – przekonywała młodych adeptów sztuki radiowej. Dwóch uczestników warsztatów – Karol i Filip – wzięło następnie udział w audycji „Zagadkowa niedziela” nadawanej na żywo z naszego Festiwalu. – Do czego człowiekowi są potrzebne góry literatury? – zapytała prowadząca. – Żeby żyć – odparł Karol.

Katarzyna Stoparczyk od lat rozmawia także z nastolatkami w kryzysie. Z tych rozmów narodził „Dajcie nam głos!! Kasia Stoparczyk i Dzieci”. Autorka jest przekonana, że dzięki przejmująco szczerym i odważnym wypowiedziom młodych ludzi dorosły świat ma szansę dowiedzieć się, czego najbardziej potrzebuje od niego dorastający człowiek. Stąd też warsztaty „Dajcie nam głos”, które były skierowane zarówno do młodzieży, jak i rodziców, opiekunów, czy osób pracujących z nastolatkami. Uczestnicy obejrzeli najbardziej poruszające fragmenty rozmów nagranych przez Stoparczyk, następnie dyskutowali o nich. Zgodnie z ideą przyświecającą dziennikarce, oddała ona głos osobom uczestniczącym w warsztatach, bo „głos młodego pokolenia jest najważniejszy”.

Upomnieliśmy się o pozycję ilustratorek i ilustratorów w świecie literackim jako pełnoprawnych twórczyń i twórców. W panelu „Od pomysłu do książki – spotkanie słowa z obrazem”, prowadzonym przez dziennikarkę i rzeczniczkę FGL Dorotę Oczak-Stach, gościliśmy pisarki i ilustratorki: dwa duety artystyczne i cztery osobne autorki – Sylwię Chutnik, Malwinę Hajduk, Olą Szmidę i Agatę Romaniuk. Rozmawialiśmy o ich wspólnych dokonaniach takich jak seria Kocia szajka (wydawnictwo Agora dla dzieci) czy Łobuziary. Najfajniejsze bohaterki literackie (wydawnictwo Znak Literanova), ale też indywidualnych ścieżkach twórczych. Autorki opowiadały o modelach współpracy i praktyce twórczej, wzajemnych inspiracjach, o tym, jak powstają ich ilustrowane książki oraz dlaczego nie są to tylko „książki z obrazkami”. – Ja bym bardzo chciała, aby książki dla dorosłych był ilustrowane. Przetwarzamy świat także przez wzrok, łakniemy obrazów, zasługujemy na dobrą kreskę w tekstach dla dorosłych – mówiła Agata Romaniuk. Zastanawialiśmy się także, czym w ogóle jest dobra ilustracja, dlaczego tak silnie determinuje odbiór treści książki, zwłaszcza przez młodego czytelnika i jak się ma to do pracy wyobraźni. Panel był tłumaczony na polski język migowy przez Annę Zakrzewską. Uczestniczki dyskusji poprowadziły także warsztaty dla dzieci i młodzieży.

Sylwia Chutnik przekonywała, że każdy może zostać łobuziarą (albo łobuziakiem). W swojej książce i podczas zainspirowanych nią warsztatów opowiedziała o odważnych i niezależnych bohaterkach literackich, takich jak zarozumiała, ale przyjacielska i empatyczna Hermiona, Pippi kpiąca z zasad dorosłych oraz Małą Mi, która nie da sobie w kaszę dmuchać. Chutnik pokazała uczestnikom i uczestniczkom, że dziewczynki mogą bawić się samochodzikami, dziewczynki mogą wspinać się po drzewach, dziewczynki mogą być mądre i sprytne, dziewczynki mogą być sobą.

Ola Szmida, ilustratorka i autorka komiksów, a także reżyserka filmów animowanych poprowadziła warsztaty ilustratorskie. Dzięki swojej szerokiej perspektywie artystycznej mogła podpowiedzieć uczestnikom i uczestniczkom warsztatów, jak znaleźć własny, wyjątkowy sposób na radzenie sobie z emocjami za pomocą wybranej metody graficznej. Szmida wierzy w moc terapeutyczną sztuki i ekspresji artystycznej. Pokazała, że daje możliwości wypowiedzenia emocji, często tych trudnych do nazwania, kreatywnego wyżycia się, wyrażenia siebie i podkreślenia swojej indywidualności.

Warsztaty ilustratorskie poprowadziła także Malwina Hajduk, ceniona artystka i projektantką graficzna. Dzieci znają ją przede wszystkim jako tę, która nadała wygląd Komandosowi, Loli, Morfeuszowi, braciom Pikselom i innym członkom Kociej szajki (wydawnictwo Agora), bestsellerowej serii spod pióra Agaty Romaniuk. Na naszym Festiwalu zaproponowała zajęcia z zakresu grafiki artystycznej, które pomogły uczestnikom wyżyć się kreatywnie. Zostało namalowanych wiele kotów – ale nie tylko.

Dzieci miały okazję spotkać się również z Agatą Romaniuk, a rozmowa o kotach i kolejnych przygodach Kociej szajki zdominowała warsztaty. Pisarka poprowadziła także „kocią jogę”, czyli zajęcia ruchowe powiązane z książkową serią.

Pan od Detektywa Pozytywki, Kuby i Buby czy Kacperiady zabrał młodych czytelników na kolejne przygody – tym razem w głąb siebie, by porozmawiać o uczuciach. Grzegorz Kasdepke udzielił lekcji zainspirowanej jego Wielką księgą uczuć. – Bo rozmowa o uczuciach prowadzi do poznania siebie. A poznanie siebie do radości, ale też do smutku czy złości – przekonuje autor. Zatem rozmawiał z dziećmi o różnych emocjach i stanach, by poznać je, zebrać i zaakceptować.

Dorota Sumińska, lekarka weterynarii, autorka i dziennikarka poprowadziła poruszającą lekcję o zwierzętach pozaludzkich i ich miejscu w świecie zdominowanym przez człowieka. Wspólnie z dziećmi przyjrzała się temu, jak traktujemy inne istoty i w jaki sposób nasze codzienne wybory wpływają na ich życie. Na spotkaniu zatytułowanym „Zwierzę ci się”szczególną uwagę poświęciła zwierzętom domowym – tym, które żyją najbliżej nas, a mimo to często nie dostrzegamy, jak bardzo są do nas podobne. Przypomniała, że zwierzęta czują, pamiętają, przywiązują się i cierpią – tak jak ludzie. Podczas lekcji rozmawiała z dziećmi o odpowiedzialności, jaką ponosimy za ich los, o prawach zwierząt, weganizmie oraz o tym, jak nasze wybory mogą zmieniać świat – nie tylko dla nich, ale i dla nas samych.

Adam Wajrak poprowadził ekologiczną lekcję „Natura pod ochroną”. Opowiedział o swoich przygodach z dzikimi zwierzętami, pokazał, jak można żyć w zgodzie z naturą i dlaczego ochrona środowiska jest dziś tak ważna. Opowiedział wiele ciekawostek, w tym z ostaniej wyprawy na biegun północny. Poruszył również tematy zagrożeń, które czyhają na przyrodę i wytłumaczył, co każdy z nas – nawet najmłodszy – może zrobić, by pomóc zwierzętom i naszej planecie.

Odbyły się dwa warsztaty kreatywnego budowania z klocków Lego: „Małe konstrukcje, wielkie historie” oraz „Od pomysłu do arcydzieła”, prowadzone przez trenerkę robotyki Darię Jendrzejewską. Dzieci miały okazję stworzyć własne unikalne modele i uczynić je bohaterami niesamowitych historii. Na zajęciach rozwijały nie tylko umiejętności budowania, ale przede wszystkim kreatywność i zdolność do snucia narracji. Poznały także podstawy mechaniki, inżynierii i programowania w przystępny i zabawny sposób.

W ramach MGL można było obejrzeć spektakl teatralny Tkaczka chmur zainspirowany książką Katarzyny Jackowskiej-Enemuo o tym samym tytule (wydawnictwo Albus). To opowieść o niezwykłych przygodach dwójki rodzeństwa: Siostrzyczki i Braciszka, o miłości, odwadze, bliskości i zaufaniu – do siebie i do świata, a także o znajdowaniu własnych, najlepszych sposobów na radzenie sobie z tym, co trudne. Baśń w delikatny, obrazowy sposób wprowadza widzów w temat spotkania z tym, co nieuchronne: chorobą, śmiercią i towarzyszącym im trudnym emocjom. Jej autorka wraz Józefem Jackowskim i Mateuszem Szemrajem po pokazie poprowadziła warsztat, w którym za pomocą zabaw, gier i narzędzi zakorzenionych w sztuce opowiadania i teatrze przyglądała się wraz z dziećmi trudnym emocjom i sytuacjom.

Na głównej scenie zestawiliśmy ze sobą dwie książki dla młodego czytelnika, które na różne sposoby dotykają tematu ateizmu i manipulacji poprzez systemy religijne. Chodzi o Lucka, Ludwikę i sprawę Świętego Jogurta (wydawnictwo Agora dla dzieci) debiutującego w roli autora dla dzieci cenionego dramatopisarza Mateusza Pakuły oraz Bajtowe wersety (wydawnictwo Dwie Siostry) wielokrotnie nagradzanego za książki dla dzieci i młodzieży Marcina Szczygielskiego. Spotkanie z autorami poprowadziła Dorota Oczak-Stach. Pytała, dlaczego w swoich nowych książkach dla nastoletnich odbiorców odwołują się do systemów religijnych, pytają o schematy manipulacji i mechanizmy władzy oraz czy narażają się tym na hejt i oskarżenia o świętokradztwo. Dyskutujący zastanawiali się, czy umiemy rozmawiać z dziećmi o religii i ateizmie. – Kościół ma władzę, dzięki której może pozwolić sobie na indoktrynację dzieci zbyt małych, żeby się bronić, które nie mają wykształconych mechanizmów krytycznych, samodzielnego myślenia i tak dalej. Nie jestem pewien, czy wierzący rodzice mają prawo do wychowywania dzieci w wierze – mówił Pakuła. – Potrzebujemy myślenia. Jeśli będziemy bezrozumnie podlegali pewnym zasadom, czy to będą zasady lansowane przez Kościół Katolicki czy rząd takie czy innej opcji, będziemy uwikłani i zniewoleni. Tylko myślenie może nas uwolnić – dodał Szczygielski.

Na głównej scenie zorganizowaliśmy debatę „Wychowanie przez opowieść – o literaturze, która pomaga dorastać”. Z autorami książek dla młodych czytelników: Roksaną Jędrzejewską-Wróbel, Grzegorzem Kasdepkem i Agatą Romaniuk rozmawiała dziennikarka zaangażowania w działania na rzecz dzieci Katarzyna Stoparczyk. – Mamy skłonność do deprecjonowania tego, co jest przeznaczone dla dzieci. Dziękujemy, że rozmowa o literaturze dziecięcej jest obecna na dużej scenie tak ważnego festiwalu literackiego – powiedziała. Rozmówcy zgodzili się, że w czasach, w których młody człowiek w procesie dorastania potrzebuje ogromnego wsparcia, z pomocą może przyjść literatura. Dobre, mądre, pięknie wydane, interesujące w swojej narracji książki mają szansę stać się przyjacielem, który każdego dnia, bez względu na porę, będzie pod ręką. Podkreślali, jak ważne jest to, aby w młodym człowieku rozbudzać zainteresowanie czytaniem – ale i to, by wkładać w jego dłonie książki wartościowe. – Uczmy dzięki książkom krytycznego myślenia. Czytajmy razem z dziećmi, rozmawiajmy! – apelowała Roksana Jędrzejewska-Wróbel.

W ramach pasma sztuk wizualnych zaprezentowaliśmy rozległą, niejednorodną i interdyscyplinarną wystawę Po deszczu. To projekt artystyczny zainicjowany przez Jagę Hupało zapraszający do refleksji nad otaczającym nas światem w kontekście zarówno osobistym, jak i globalnym. Po deszczu to artystyczna podróż przez emocje, wspomnienia i siły natury. Rozsiana po różnych lokalizacjach Dolnego Śląska ekspozycja połączyła sztukę z kontekstem lokalnym. Prace kilkudziesięciu artystów i artystek ukazały dwoistość doświadczeń: od traumy i bezradności po radość, kontemplację i uzdrowienie.

Łącząc różne formy ekspresji, kuratorka Anna Klimczak zaprosiła do zastanowienia nad naszym miejscem w świecie, odpowiedzialnością za otoczenie, znaczeniem wody w kontekście twórczości i potrzebą harmonii z żywiołami. Wystawa Po deszczu stała się opowieścią o kruchości i sile, o destrukcji i odnowie — o tym, co zostaje po deszczu.

Na wystawie zostały zaprezentowane prace takich artystów jak: Karolina Bielawska, Bożenna Biskupska, Borg Borkowski, Agnieszka Brzeżańska, Piotr Butkiewicz, Ewa Ciepielewska, Joanna Concejo, Maciej Czuchryta, Pola Dwurnik, Tomáš Džadoň, Daniel Fedorczuk, Zuzanna Gocławska, Antoni Grabowski, Małgorzata Grygierczyk, Małgorzata Gurowska, Jaga Hupało, Anna Hupało-Sikorska, Mateusz Jarmulski, Edka Jarząb, Agnieszka Kalinowska, Aleksandra Kamińska, Wojtek Kielar, Anna Klimczak, Katarzyna Korus, Jarosław Kozłowski, Piotr Kramnik, Gosia Krawczyk, Wiktor Krokosz, Thomas Lampreht, Krzysztof Maniak, Cecylia Malik, Martha Mulawa, Robert Niziński, Kacper Nowak-Gocławski, Monika Osiecka, Renata Plaga, Natalia Przybysz, Mariusz Przygoda, Magdalena Publicewicz, Sara Rodowicz-Ślusarczyk, Agnieszka Rożnowska, Iza Rutkowska, Zygmunt Rytka, Sefa Sagir, Jadwiga Sawicka, Jan Sikorski, Grażyna Smalej, Katarzyna Sobocka, Jędrzej Sokołowski, Marta Surovy, Joanna Suppan, Tomasz Sysło, Natalia Ślusarska, Tatiana Tokarczuk, Marta Wieczorek, Elżbieta Wojaczyńska, Antonia Wolff, Łukasz Woźniak, Anna Wójcik, Janek Zamoyski, studenci i studentki Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych w Warszawie. Gośćmi i gościnami specjalnymi projektu byli: Agnieszka Szpila, Ewa Satalecka, Marta Godzisz, Edyta Jungowska, Grzegorz Sierzputowski, Ula Milewska, Ewa Porębska, Karolina Radziejowska, Michał Suchora i Adam Schmidt.

W przestrzeniach Zamku Sarny na Dolnym Śląsku oraz w dawnym kościele w Ludwikowicach Kłodzkich zagościły prace odnoszące się do tego, co widzimy i odczuwamy po deszczu. Artyści przyglądali się dualistycznej opowieści o emocjach i kontekstach. Woda symbolizuje odnowę i oczyszczenie, ale może też być zwiastunem zniszczenia i katastrof.

Pierwsza część wystawy została skoncentrowana wokół dramatycznych doświadczeń regionu Dolnego Śląska z okresu powodzi. Odnosi się do bezradności i wyczerpania. Prace takich artystów jak Agnieszka Kalinowska, Jarosław Kozłowski, Tomáš Džadoň, Bożena Biskupska czy duet artystyczny: Maciej Czuchryta i Marta Wieczorek sprowadzają nas do poziomu trudnych refleksji. Czym jest nieobliczalność żywiołów i ściąganie na siebie ekstremów, które przeczuwamy, ale którym nie chcemy dać wiary? Aby zapobiec odczuwaniu nadchodzących zmian, stosujemy zasłony (cykl prac Jarosława Kozłowskiego), wydobywamy mity (projekt VR Maciej Czuchryta i Marta Wieczorek) i zaprzeczamy rzeczywistości. Równocześnie borykamy się z traumami (instalacja site-specific Agnieszki Kalinowskiej).

Druga ścieżka wystawy pokazała pozytywne aspekty naturalnych zjawisk przyrodniczych. W tej części przyglądaliśmy się emocjom takim jak radość i ekscytacja. Kontemplujemy naturę, jej dźwięki i zapachy. Prace Ewy Ciepielewskiej, eksperymenty Małgorzaty Gurowskiej czy poezje wizualne Agnieszki Brzeżańskiej czerpią inspiracje ze świata przyrody. Doświadczenia konceptualne Krzysztofa Maniaka lub szkicownik fotograficzny Jędrzeja Sokołowskiego pozwalają zmienić punkt widzenia i oswoić mikroświat roślin.

Wystawa objęła równolegle działania performatywne Cecylii Malik, Grażyny Smalej i Małgorzaty Grygierczyk, czyli kolektywu artystycznego Siostry Rzeki, Jagi Hupało i Antonii Wolff czy Edki Jarząb i Joanny Suppan. Spotkania z artystkami zaprosiły odbiorców do medytacji wokół ekosystemów. Członkinie kolektywu Siostry Rzeki poprowadziły także warsztaty artystyczne.

Na wystawie zostały zaprezentowane też wielkoformatowe obrazy Poli Dwurnik, które poruszają temat uchodźctwa oraz bolesnych relacji ludzi i zwierząt. Te dotkliwe problemy współczesności wpisały się w pasmo sztuki za pośrednictwem manifestu Agnieszki Szpili. Pisarka otwiera dyskusję na temat kondycji świata w oczekiwaniu na „deszcz prawdy”.

Zobaczyliśmy także fotografie, rysunki i instalacje wchodzące w dialog z przestrzenią i historią. Przykładem pracy rejestrującej efekty interakcji w ekosferze była instalacja Sefy Sagira i Anny Klimczak stworzona we współpracy z fizykiem Wiktorem Krokoszem i performerką Joanną Suppan.

Ciemne pomieszczenia lochów Zamku Sarny rozbudziły do życia projekty multimedialne młodych studentów-artystów z Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych w Warszawie. Schodząc do piwnic, symbolicznie zanurzaliśmy się w podwodnym świecie. Przestrzenie podziemne zapraszały do interakcji, ale były także miejscem, gdzie festiwalowicze mogli odpocząć wśród dźwięków i efektów wizualnych. Wciągające interaktywne doświadczenie zaprojektował artysta z obszaru nowych technologii, muzyk i performer Sefa Sagir. Do immersyjnych przestrzeni zaprosił między innymiZuzannę Gocławską, Mateusza Jarmulskiego, Natalię Ślusarską oraz studentów i studentki Wydziału Sztuki Nowych Mediów z PJATK.

Przystankami na trasie Po deszczu były także: Ateliere A1 w Kłodzku, Art Space w Nowej Rudzie, Kinoteatr Zdrowie w Sokołowsku, Ostoja Sztuki w Opolnicy.

W ramach projektu artystycznego odbyły się również oprowadzania po wystawie, performanse, spotkania z artystami, debaty, pokazy filmów artystycznych Filmowy Brzask, a także spotkanie z Izą Rutkowską z Ośrodka Rehabilitacji Jeży na temat ratowania tych małych ssaków.

Od kilku lat koncerty zamykają każdy dzień Festiwalu Góry Literatury. Było ich dziewięć, muzyka rozbrzmiała w plenerowej przestrzeni Zamku Sarny, a także we wnętrzach Miejskiego Ośrodka Kultury w Nowej Rudzie, Kinoteatru Zbyszek w Dzierżoniowie, Centrum Kultury Gminy Nowa Ruda w Ludwikowicach Kłodzkich oraz Centrum Nauki, Kultury i Sztuki Stara Kopalnia w Wałbrzychu.

Pasmo muzyczne otworzył koncert Tria Możdżer Danielsson Fresco, którego znakiem firmowym jest melodyjne i przestrzenne brzmienie i zręczne balansowanie pomiędzy zawiłą jazzową wirtuozerią a komunikatywnością prostej, wzruszającej melodyki.

Wystąpiła Kaśka Sochacka, tegoroczna dwukrotna laureatka Fryderyków – w kategorii „album roku pop” za album Ta druga i w kategorii „singiel roku” pop za Szum.

Zagrał i zaśpiewał jeden z najpopularniejszych obecnie w Polsce wykonawców, czyli ZALEWSKI, prezentując w znacznej części utwory z ostatniego autorskiego albumu ZGŁOWY.

RGG w składzie: Łukasz Ojdana, Maciej Garbowski i Krzysztof Gradziuk, jeden z najważniejszych polskich zespołów jazzowych w formule klasycznego tria fortepianowego wystąpili wraz z aktorem Robertem Więckiewiczem. Zaprezentowali Planet Lem: program oparty na prozie Stanisława Lema, muzyczno-literacki spektakl, który wykracza poza ramy tradycyjnych koncertów.

Artur Andrus zaoferował pełen dowcipu występ. Towarzyszył mu zespół w składzie: Wojciech Stec – fortepian, gitara;, Łukasz Poprawski – saksofony, klarnet, Łukasz Borowiecki – kontrabas, akordeon i Paweł Żejmo – perkusja.

Zespół Reprezentacyjny, który niedawno świętował 40-lecie rozpoczęcia działalności, zagrał w składzie: Jarosław Gugała, Filip Łobodziński, Marek Wojtczak, Adam Lewandowski i Piotr Stawski.

Usłyszeliśmy niedawno powstałe trio muzyczne Łona x Konieczny x Krupa. To kooperacja legendarnego szczecińskiego rapera z muzykami ze składu Siema Ziemia. Rozbujali publiczność, wykonując utwory z płyty TAXI.

Zagrała legenda polskiego punka, z autorem tomików poetyckich i laureatem Paszportu „Polityki” na czele, czyli Pidżama Porno z Krzysztofem „Grabażem” Grabowskim.

Czterdzieści lat po ukazaniu się legendarnej płyty I Ching jej twórcy, Zbigniew Hołdys i Wojciech Waglewski, spotykali się ponownie na scenie z inicjatywy Karima Martusewicza – basisty zespołu Voo Voo, kompozytora i pedagoga muzycznego. Podczas koncertu zamykającego FGL2025 usłyszeliśmy również nawiązania do solowej twórczości artystów.

W program naszego Festiwalu włączyliśmy również przedsięwzięcia teatralne.

Po raz kolejny udało nam się zorganizować teatrowi amatorskiemu debiut w zawodowym teatrze: na scenie Teatru Dramatycznego im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu wystąpił Teatr Muzyczny na Fabrycznej z Ludwikowic Kłodzkich. Artyści zaprezentowali musical z piosenkami grupy QUEEN Epoka rocka.

W ramach wydarzeń towarzyszących Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu zaproponował koncert piosenek żołnierskich i patriotycznych Zwycięstwo z okazji 80-lecia zakończenia II wojny światowej i włączenia miasta Wałbrzych w granice Polski.

Podążamy za fundamentalnymi wartościami wpisanymi w statut Fundacji Olgi Tokarczuk nie tylko podczas debat i warsztatów, ale też przy samej organizacji Festiwalu Góry Literatury. Zwracamy uwagę na rozszerzanie i pogłębianie świadomości społecznej w zakresie ochrony środowiska, działania na rzecz praw zwierząt oraz propagowanie nowoczesnych technologii zmierzających do ochrony środowiska. Staramy się wybierać i propagować proekologiczne rozwiązania.

Aby ograniczyć ślad węglowy i ułatwić poruszanie się po festiwalowych lokalizacjach, organizujemy i rekomendujemy uczestnikom i uczestniczkom bezpłatny transport zbiorowy, kursujący do najbardziej obleganych miejsc festiwalowych. Zachęcamy również do korzystania z pociągów oraz z komunikacji miejskiej pomiędzy poszczególnymi miastami.

Staramy się ograniczyć produkcję śmieci. Nie drukujemy biletów wstępu i nie wymagamy tego od uczestników. Nie używamy wyrobów z plastiku, przygotowujemy kartonowe identyfikatory, stosujemy także papierowe torebki czy teczki na dokumenty.

W festiwalowych miejscach działał też sklepik, gdzie można było zakupić tegoroczne gadżety w większości wyprodukowane z materiałów pozyskanych z recyklingu. Były wśród nich koszulki z organicznej bawełny z grafiką zaprojektowaną przez Ewę Mańkowską, torby, notesy, wielorazowe butelki czy parasolki. Wybrane przedmioty wręczaliśmy też naszym gościom w pakietach powitalnych, wzbogaconych także o miody pochodzące z lokalnej pasieki z Krajanowa.

Na terenie gastronomicznym Festiwalu, a także we własnych cateringach nie serwujemy mięsa, proponujemy dania wegetariańskie i wegańskie. Staramy się korzystać z produktów lokalnych i sezonowych.

Organizacja przedsięwzięcia o tak dużym zasięgu i silnie rezonującego społecznie, nie byłaby możliwa bez wsparcia i zaangażowania naszych partnerów i sponsorów. Było ich w tym roku przeszło 70.

Mecenat nad Festiwalem Góry Literatury objęło w tym roku Miasto Wrocław – Miasto Literatury UNESCO.

Festiwal zorganizowaliśmy wspólnie z następującymi samorządami: miasto Nowa Ruda, gmina wiejska Nowa Ruda, miasto Wałbrzych, miasto Kłodzko, miasto Dzierżoniów, miasto Lublin, województwo Dolny Śląsk, powiat kłodzki, Aglomeracja Wrocławska, a także działającymi w tych miejscach instytucjami: Wrocławskim Domem Literatury, Starą Kopalnią Centrum Nauki i Sztuki w Wałbrzychu, Dzierżoniowskim Ośrodkiem Kultury, Miejskim Ośrodkiem Kultury w Nowej Rudzie, Kłodzkim Ośrodkiem Kultury, Centrum Kultury Gminy Nowa Ruda w Ludwikowicach Kłodzkich, Miejską Biblioteką Publiczną w Nowej Rudzie, Powiatową i Miejską Biblioteką Publiczną „Biblioteka pod Atlantami” w Wałbrzychu, Teatrem Dramatycznym im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu, Wałbrzyską Galerią Sztuki BWA, Wrocławskim Centrum Rozwoju Społecznego, Centrum Aktywności Lokalnej w Kłodzku, Zespołem Placówek Kultury w Żmigrodzie. Wsparcia udzielił nam także Wojewoda Dolnośląski.

Festiwalu Góry Literatury partnerowali w tym roku również: Firma ZPAS, Fundacja Voelkel, Europejska Stolica Kultury Lublin 2029, Port Lotniczy Wrocław, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny, Digital Technology Poland, Fundacja im. Heinricha Bölla, Narodowe Centrum Kultury, Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Wydawnictwo Literackie, Synagoga Ruitka w Dzierżoniowie – Fundacja Beiteinu Chaj, Wydawnictwo Agora, Wydawnictwo Agora dla dzieci, Wydawnictwo Znak, Wydawnictwo Warstwy, Wydawnictwo Marginesy, Wydawnictwo Czarne, Wydawnictwo EMG, Firma Merida, Firma Macma, Firma Easy Gifts, Firma Smile Bus Gorczyca, Firma TigerBus, Firma Kaizen Rent, Ewa i Krzysztof Foltowie, Zamek Sarny, Centrum Łąkowa 1, Akademickie Centrum Badań. Ex-centrum Olgi Tokarczuk, Akcja Tour de Konstytucja, Fundacja Aktywna Demokracja, STOLOVELASY Stowarzyszenie Proaktywnych Mieszkańców i Miłośników Gminy Radków, Fundacja Pałac Jedlinka, Rozczytana Aglomeracja, Notatnik Teatralny, Notatnik Literacki, Księgarnia Tajne Komplety.

Partnerami pasma sztuki w ramach FGL2025 byli Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych, Wydział Sztuki Nowych Mediów PJATK, Centrum Kształcenia Podyplomowego PJATK, Ostoja Sztuki Jaga Hupało, Jaga Hupało Born To Create, KRUPA Art. Foundation, BWA Warszawa, Sokołowsko.org/ Fundacja InSitu, Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi, Vnlab – Laboratorium Narracji Wizualnych, Wydawnictwo Rebis, Columbus Arte, Druk24.pl. Patronatem medialnym pasmo sztuki objęły magazyn „Elle Decoration” oraz „La Vie Magazine”.

Pasma Małe Góry Literatury oraz Latający Uniwersytet Ludowy otrzymały wsparcie od Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. MGL dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Edukacja kulturalna 2025, natomiast LUL dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Kultura dostępna 2025.

Pasmo czeskie „Literatura bez granic” było dotowane z Programu Interreg Czechy–Polska dofinansowanego przez Unię Europejską.

Kontakt dla mediów

Dorota Oczak-Stach 
e-mail: dorota.oczak@fundacjaolgitokarczuk.org

Mecenas
Festiwalu Góry Literatury

Partnerzy Festiwalu Góry Literatury

Partnerzy pasma sztuki

Partner główny

Partnerzy

 

Partnerzy medialni

 

Partnerzy Małych Gór Literatury

Interreg svgMKIDN logo Panstwowy fundysz celowy

 

 

 

 

 

Partnerzy
Latającego Uniwersytetu Ludowego

Interreg svgMKIDN logo Panstwowy fundysz celowy

Partnerzy pasma czeskiego

Interreg svg

Patroni medialni