I edycja Festiwalu Rzeki Literatury odbędzie się w dniach 20–23 sierpnia 2026. Scenami naszego festiwalu będą niesamowite, głównie plenerowe, lokalizacje w Zielonej Górze, Bojadłach, Trzebiechowie, Zaborze i Klenicy. We współpracy z Fundacją Festiwal Góry Literatury zaprosimy Państwa na wyjątkowe pasmo koncertowe do Zatonia (zagrają: Waglewski Fisz Emade, Mela Koteluk, Kortez i Raz Dwa Trzy). Popłyniemy Odrą, słuchając poezji, powędrujemy (a nawet pojeździmy na rowerach) w pradolinie rzeki, przyglądając się naturze i próbując ją lepiej zrozumieć, zaproponujemy warsztaty i seminaria w ramach Latającego Uniwersytetu Ludowego (również te cieszące się ogromną popularnością podczas Festiwalu Góry Literatury), przygotujemy ofertę dla młodszych czytelników oraz czytelniczek i – oczywiście – będziemy bez przerwy rozmawiać o literaturze.
Ze względu na miejsce urodzenia i wychowania Olgi Tokarczuk (Sulechów i Klenica) konieczność organizacji wydarzeń kulturalnych na terenie Ziemi Lubuskiej była dla nas oczywista od początku istnienia fundacji. Mówi o tym wprost §7 Statutu Fundacji Olgi Tokarczuk, który stanowi: „Celem Fundacji jest wspieranie i promocja kultury i sztuki polskiej oraz światowej w Polsce i za granicą, jak również promocja i wspieranie szeroko pojętej ochrony praw człowieka, demokracji, społeczeństwa obywatelskiego, swobód obywatelskich, środowiska, przeciwdziałanie dyskryminacji, wspieranie praw kobiet oraz promocja i wspieranie wszechstronnego rozwoju Polski, w szczególności Wrocławia, Dolnego Śląska, Ziemi Lubuskiej i powiatów wałbrzyskiego, i kłodzkiego (…)”. W paragrafie tym wspomina się w również o: „działalności turystycznej i promującej Polskę, w szczególności Wrocław, Dolny Śląsk, Ziemię Lubuską i powiaty wałbrzyski, i kłodzki”, a także: „działalności naukowej i oświatowej, również dotyczącej historii Polski, w szczególności Wrocławia, Dolnego Śląska, Ziemi Lubuskiej i powiatów wałbrzyskiego i kłodzkiego”.
Zanim jednak rozpoczęliśmy przygotowania do naszego nowego wydarzenia, musieliśmy stworzyć i przetestować formaty, które pozwoliłyby skutecznie i w sposób atrakcyjny oraz zróżnicowany promować kulturę, ze szczególnym uwzględnieniem literatury. Flagowym i realizującym te zamierzenia przedsięwzięciem naszej fundacji okazał się Festiwal Góry Literatury, największe obecnie w Polsce wydarzenie literacko-społeczne.
Festiwal Góry Literatury powstał z inicjatywy Olgi Tokarczuk w 2015 roku. Jego głównymi celami były i pozostają aktywizowanie kulturalne oraz obywatelskie mieszkańców i mieszkanek ziemi kłodzkiej i aglomeracji wałbrzyskiej, promocja kultury oraz czytelnictwa, upowszechnianie i wzmacnianie postaw ekologicznych i równościowych oraz promocja regionu. Od 2022 roku jedynym organizatorem wydarzenia jest nasza fundacja.
11. edycja festiwalu odbyła się w dniach 4–12 lipca 2025 roku, obejmując zasięgiem ponad 20 lokalizacji – przede wszystkim na ziemi kłodzkiej, ale także w aglomeracji wałbrzyskiej czy Kotlinie Dzierżoniowskiej. W trakcie dziewięciu festiwalowych dni zorganizowaliśmy niemal 160 spotkań autorskich, dyskusji, koncertów, czytań, warsztatów, wystaw, pokazów filmowych, akcji społecznych i seminariów z udziałem ponad 200 gości z szeroko pojętego świata kultury. W tych wydarzeniach w zeszłym roku towarzyszyło nam ponad 65 000 osób, a materiały, które zarejestrowaliśmy w czasie festiwalu, obejrzano do tej pory niemal… 1 000 000 razy (tylko na kanale YouTube zajęło to naszym odbiorcom i odbiorczyniom ponad 50 000 godzin). Była to rekordowa edycja w historii festiwalu.
Byliśmy naiwni, sądząc, że więcej się po prostu nie da. Życzliwość i tłumna obecność naszej publiczności, a także jej inspirujące nas refleksje spowodowały, że 12. edycja festiwalu (10–18 lipca tego roku) nie potrafiła się na etapie programowania zatrzymać. Zatem w tym roku spotkamy się w aż 30 lokalizacjach Dolnego Śląska, a 240 osób wystąpi na naszych scenach podczas 178 wydarzeń.
Sukces zeszłorocznej edycji, niecierpliwe oczekiwanie naszych odbiorców i odbiorczyń na tegoroczną, rosnące doświadczenie organizacyjne i skuteczność oraz innowacyjność stosowanych formatów promocji kultury, znaczący wzrost kompetencji kulturalnych mieszkańców regionu i niemała liczba turystów, spośród których wielu od kilku lat rezerwuje sobie czas wakacyjny właśnie na odwiedziny na naszym festiwalu, skłoniły nas do decyzji o rozszerzeniu działalności festiwalowej na teren województwa lubuskiego. Szczególnie, że to właśnie mieszkańcy tego regionu stanowili w zeszłym roku czwartą pod względem liczb grupę uczestników festiwalu.
W taki sposób wróciliśmy do idei Festiwalu Rzeki Literatury, pomysłu, z którym pojawił się niegdyś u nas wraz z gronem przyjaciół i ludzi kultury Krzysztof Fedorowicz, lubuski poeta, prozaik i winiarz. Dynamiczny rozwój naszej fundacji, w tym decyzja o powołaniu przez Fundację Olgi Tokarczuk organizacji, która będzie specjalizować się w programowaniu i produkcji wydarzeń festiwalowych – Fundacji Festiwal Góry Literatury, spowodowały, że jesteśmy gotowi na następne wyzwania.
Pierwszą edycję Festiwalu Rzeki Literatury planujemy na 4 dni. Chcielibyśmy, aby zachowała sprawdzone przez nas i skuteczne rozwiązania programowe i organizacyjne, w tym kilka pasm i kilka lokalizacji ze szczególnym uwzględnieniem niewielkich miejscowości. Bardzo istotnym elementem pozostanie organizacja wydarzeń, zwracających szczególną uwagę na aspekty ochrony środowiska, równości praw i budowanie społeczeństwa obywatelskiego.
Ogromne znaczenie mają dla nas zarówno powojenne podobieństwa historyczne i społeczne Ziemi Lubuskiej i Dolnego Śląska, jak i różnice. Festiwal Góry Literatury odbywa się w tym roku pod hasłem „Terytoria” i chociaż Rzeki nie mają hasła przewodniego, intuicyjnie czujemy, że staną się sceną, na której będziemy kontynuować rozmowę o fenomenie terytoriów i budowaniu tożsamości ludzi na nich mieszkających. Krótki opis idei tegorocznych Gór znajdą Państwo tutaj.
Również symbolika i realność rzek znakomicie definiują i uświadamiają nam wiele problemów współczesnego świata, a także poszerzają konteksty, które chcielibyśmy rozważać podczas nowego festiwalu. Szczególnie, że będziemy to robić w pięknych parkach i nieoczywistych przestrzeniach nadrzecznych, podkreślając nierozerwalny związek kultury z naturą.
Wierzymy, że konsekwentna, organiczna praca podnosząca kompetencje kulturalne i obywatelskie mieszkańców wraz z wyrazistą promocją województwa i wzmocnieniem mechanizmów zrównoważonego rozwoju również poprzez kulturę to jeden z najważniejszych elementów budowania tożsamości i wizerunku regionu. Zależy nam nie tylko na uzupełnianiu i rozwijaniu istniejącej oferty kulturalnej oraz dzieleniu się dobrymi praktykami, ale także na tym, by uczyć się od lokalnych partnerów.
Zapraszamy Państwa bardzo serdecznie do udziału w I edycji Festiwalu Rzeki Literatury. Do zobaczenia na Ziemi Lubuskiej!
