Goście festiwalu

Olga Tokarczuk

Krystyna Janda

Małgorzata Szejnert

Agnieszka Holland

Ewa Woydyłło

Alberto Manguel

Georgi Gospodinow

Didier Fassin

Anne-Claire Defossez

Hania Rani

Renata Przemyk

Peszek i Wąsik

Kasia Sienkiewicz

John Porter – HELICOPTERS’45

Ralph Kaminski & My Best Band In The World

Pablopavo i Ludziki

Spięty

Joanna Bator

Maja Ostaszewska

Robert Więckiewicz

Anda Rottenberg, Mirosław Bałka

Andrzej Seweryn

Maciej Stuhr

Mariusz Szczygieł

Joanna Kuciel-Frydryszak

Natalia de Barbaro

Michał Rusinek

Adam Wajrak

Sylwia Chutnik

Jaroslav Rudiš

Grzegorz Kasdepke

Magdalena Środa

Anna Bikont

Adam Michnik

Stanisław Obirek i Artur Nowak

Wojciech Tochman

Katarzyna Kasia i Grzegorz Markowski

Radek Rak

Adam Mirek

Ula Zajączkowska

Izabela Dłużyk

Karolina Kuszlewicz

Karolina Ćwiek-Rogalska

Andreas Kossert

Tomasz Grabowski

Tomasz Stawiszyński

Katarzyna Boni

Marek Bieńczyk

Antonina Tosiek

Adam Leszczyński

Kacper Pobłocki

Kazimiera Szczuka 

Sylwia Czubkowska

Adrian Bąk

Maciej Rudziński

Marek Zieliński

Dorota Kotas

Helena Chmielewska-Szlajfer

Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz

Piotr Tarczyński

Edwin Bendyk

Jacek Dehnel

Paweł Piotr Reszka

Halszka Witkowska

Monika Tadra

Dominika Olejnik (Stewunia)

Grażyna Betlej-Furman

Lisa Palmes i Lothar Quinkenstein

Paweł Goźliński

Aleksandra Korczak

Kornelia Sobczak

Aneta Korycińska (Baba od polskiego)

Krzysztof Łapiński

Boguś Janiszewski

Daniel Morden

Krzysztof Środa

Olga Drenda

Przemysław Sadura

Paweł Sołtys

Dariusz Misiuna

Marcin Wodziński

Przemysław Witkowski

Aleksandra Gliszczyńska-Grabias

Wojciech Tworek

Katarzyna Błażejewska-Stuhr

Klára Vlasáková

Dorin i Rafael Blau

Jonáš Zbořil

Wojciech Bonowicz

Joanna Lech

Katarzyna Jackowska-Enemuo

Jakub Gutkowski

Mateusz Szemraj

Julia Szychowiak

Aneta Kamińska

Robert Król

Dominika Sitnicka

Bożena Szaynok

Krzysztof Siwczyk

Jul Łyskawa

Emilia Konwerska

Agnieszka Dobkiewicz

Mateusz Mykytyszyn

Beata Justa

Agnieszka Taborska

Beata Klich-Kluczewska

Tadeusz Dąbrowski

Jacek Stawiski

Jarosław Syrnyk

Irek Grin

Maciej Duda

Helena Piecuch

Zofia Bałdyga

Ola Lewandowska-Ferenc

Alicja Regiewicz

Michał Siermiński

Leszek Kolankiewicz

Anna Kańtoch

Agata Sikora

Małgorzata Omilanowska

Wit Szostak

Bożena Szaynok

Marcin Zaremba

Katarzyna Szaulińska

Grzegorz Motyka

Olga Wróbel

Amelia Sarnowska

Katarzyna Szaulińska

Michalina Drygasiewicz

Sławomir Sierakowski 

Dominik Puchała

Dorota Sumińska

Mirosława Szott

Michał Nogaś

Magdalena Bigaj

Jan Mencwel

Eliza Kącka

Helena Morpho

Monika Bisek-Grąz

Karol Maliszewski

Monika Bisek-Grąz

Jaga Hupało 

Anna Równy

Anna Klimczak

Michał Suchora

Urszula Glensk

Leszek Koczanowicz

Lena Bielska

Monika Braun

Magda Publicewicz

Piotr Florczyk

Małgorzata Kolankowska

Jana Karpienko

Jakub Skurtys

Katarzyna Byłów

Magdalena Barbaruk

Dorota Gruszka

Kasia Janusik

Michał Garapich

Dorota Oczak-Stach

Anna Jochymek

Michalina Dzierżęga

Piotr Jakub Fereński

Michał Derencz

Elżbieta Mirga-Wójtowicz

Lucyna Piwowarska-Dmytrów

Błażej Błażejowski

Kamil Kijek

Jerzy Starzyński

Noemi Grin

Ewa Satalecki

Marta Godzisz

Anna Morawska

Agnieszka Szpila

Andrzej Dragan

Anna Eichler

Antonia Wolff

Bożenna Biskupska

Jakub Duszyński

Joanna Concejo

Karol Kłaput

Krzysztof Maniak

Natalia Ślusarska

Paweł Nowiński

Sefa Sagir

Szymon Szymankiewicz

Tatiana Tokarczuk

Witek Orski

Zuzanna Gocławska

Zygmunt Rytka

Brunon Szolc 

Achille Piolot

Olga Tokarczuk

(ur. 1962)

– wybitna pisarka, eseistka, poetka i autorka scenariuszy, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury „za wyobraźnię narracyjną, która w połączeniu z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia”. Najnowszymi książkami Olgi są Empuzjon (2022) oraz Pan Wyrazisty (2023), powieść graficzna stworzona razem z Joanną Concejo. Na tegorocznym festiwalu noblistka czytać będzie fragmenty swojej nowej książki, która premierę ma w drugiej połowie 2026 roku.

fot. Jana Karpienko

Krystyna Janda

jedna z najznamienitszych polskich aktorek filmowych i teatralnych, autorka felietonów i książek, reżyser teatralny, filmowy, telewizyjny i operowy, kreatorka kultury. Studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. Zadebiutowała już w czasie studiów rolą Maszy Kułyginy w dramacie Trzy siostry Antoniego Czechowa w reżyserii Aleksandra Bardiniego w Teatrze Telewizji (1974), potem przez wiele lat była członkinią zespołu Teatru Ateneum. Równolegle grała w filmach – w 1976 roku w Człowieku z marmuru Andrzeja Wajdy. Po tej roli plan filmowy stał się jej domem. Grała nieprzerwanie, a cztery filmy z Andrzejem Wajdą ustaliły jej pozycję w świecie filmu, także za granicą, gdzie m.in zdobyła nagrodę na najlepszą rolę żeńską na Festiwalu Filmowym w Montrealu za rolę w filmie „Laputa” w reż. Helmy Sanders-Brams (1986). W Polsce uznawana za główną aktorkę tzw. Kina Moralnego Niepokoju. Rola w filmie „Przesłuchanie”, który w Polsce przeleżał 10 lat na półkach, po zmianie ustroju przyniosła jej Srebrną Muszlę w San Sebastian i Złotą Palmę na festiwalu w Cannes. Ma na koncie ponad 30 reżyserii teatralnych, 15 wyreżyserowanych spektakli dla Teatru TV, jeden film fabularny, dwie opery, ponad 180 zagranych ról. Prezeska Fundacji Krystyny Jandy Na Rzecz Kultury, od lat z powodzeniem prowadzi dwa teatry – Polonia i Och-Teatr. Za wybitne zasługi dla kultury narodowej otrzymała m. in. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.  Szczególnie ceni sobie tytuły przyznane jej przez publiczność: najwybitniejszej aktorki XX wieku, Człowieka 25-lecia Wolności RP oraz Aktorki 100–lecia Kinematografii Polskiej.

fot. Krzysztof Opaliński

Małgorzata Szejnert

Małgorzata Szejnert jest polską pisarką i dziennikarką. Urodziła się w Warszawie w 1936 roku. Ukończyła Żeńskie Liceum Ogólnokształcące im. Emilii Plater w Białej Podlaskiej. Studiowała na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Pracowała w tygodniku Literatura. W sierpniu 1980 roku pracowała przy redagowaniu biuletynu strajkowego Stoczni w Szczecinie. Jest współzałożycielką Gazety Wyborczej, gdzie przez niemalże 15 lat pracowała w dziale reportażu. W 2014 roku została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, między innymi za pielęgnowanie wartości, które legły u podstaw polskich przemian demokratycznych. Jest autorką ponad 100 rozpraw, artykułów naukowych, recenzji i prac popularnonaukowych.

Małgorzata Szejnert zadebiutowała w 1972 roku reporterska książką o Amerykańskiej polonii "Borowiki przy ternpajku". Po powrocie ze Stanów Zjednoczonych wydała dwie książki: "Sława i infamia" oraz "Śród żywych duchów". Później poświęciła się pracy dla Gazety Wyborczej, a do pisania powróciła dopiero po przejściu na emeryturę. Wśród najbardziej cenionych dzieł tej autorki znajduje się książka "Czarny ogród" o katowickich dzielnicach Giszowiec i Nikiszowiec. Wkrótce potem ukazała się "Wyspa klucz", "Dom Żółwia" oraz "Usypać góry. Historie z Polesia". Małgorzata Szejnert jest też współautorką wraz z Romanem Załuskim, scenariusza do filmu "Jeśli się odnajdziemy". Wśród wielu nagród Małgorzaty Szejnert, z pewnością zasługują na uwagę nominacje do Literackiej Nagrody Nike za "Borowiki przy ternpajku", „Wyspę klucz, "Dom żółwia, Zanzibar". Otrzymała Nagrodę Mediów Publicznych COGITO oraz Górnośląskiego Tacyta. Książka „Usypać góry otrzymała Nagrodę Miesięcznika Odra za rok 2015. Znalazła się również w finale środkowo-europejskiej nagrody literackiej Angelus w 2008 roku.

Agnieszka Holland

(ur. 1948 w Warszawie)

– ukończyła praską uczelnię filmową FAMU w 1971 roku. Swoją karierę filmową rozpoczęła współpracą z Krzysztofem Zanussim oraz ze swoim mentorem Andrzejem Wajdą. Jako reżyser zadebiutowała filmem telewizyjnym „Wieczór u Abdona” (1975). Jej pierwszy film kinowy to „Aktorzy prowincjonalni” (1978), jeden ze sztandarowych filmów tzw. „kina moralnego niepokoju”, nagrodzony w Cannes nagrodą FIPRESCI w 1980 roku. W 1981, po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego, wyemigrowała do Francji.

Zrealizowała wiele filmów w koprodukcjach międzynarodowych: wśród nich „Europa, Europa” (1990), wyróżniony nominacją do Oskara za najlepszy scenariusz. Nominacje do Oskara otrzymała również w 1985 i 2012 – obie w kategorii najlepszego filmu nieanglojęzycznego – za filmy „Gorzkie żniwa” oraz „W ciemności”. Ze swoim przyjacielem, Krzysztofem Kieślowskim, współpracowała nad scenariuszem jego trylogii „Trzy kolory”.

Inne jej filmy to między innymi „Gorączka” (1980), „Kobieta samotna” (1981), „Zabić księdza” (1988), „Olivier, Olivier” (1991), „Tajemniczy ogród” (1993), „Całkowite zaćmienie” (1995), „Plac Waszyngtona” (1997), „Trzeci cud” (1999), „Strzał w serce” (2001), „Julia wraca do domu” (2002), „Kopia mistrza” (2005), „Pokot” (2017), „Gareth Jones” (2019).

Formatowała i realizowała poszczególne odcinki kilku znaczących serii telewizyjnych w USA (m.in. „The Wire”, „Treme”, „The Killing”, „House of Cards”).

Wyreżyserowała miniserie: „Gorejący krzew” dla HBO Europe, inspirowaną samobójczą śmiercią Jana Palacha, 21-letniego studenta, który podpalił się w Pradze w ramach protestu przeciw reżimowi komunistycznemu i okupacji Czechosłowacji przez wojska Układu Warszawskiego, a także „Dziecko Rosemary”, realizowane dla amerykańskiego kanału NBC. Jest jedną z reżyserek pierwszego polskiego serialu dla Netflix – „1983”.

Jej ostatni film „Szarlatan”, który miał swoją premierę na 70. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie, do polskich kin wszedł jesienią 2020.

fot.: Jacek Poremba / KMBO Films

Ewa Woydyłło

– jako psycholog zajmuje się leczeniem uzależnień w Ośrodku Terapii Uzależnień Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. W ramach Fundacji im. Stefana Batorego kieruje Regionalnym Programem Przeciwdziałania Uzależnieniom. Jej dziełem jest rozpowszechnienie w Polsce leczenia według tzw. modelu Minnesota, opartego na filozofii Anonimowych Alkoholików.

Pisze książki pełne wiary w nieskończone możliwości, jakie możemy w sobie odkryć, aby świadomie i z powodzeniem kierować swoim życiem.

Autorka m. in.: Zaproszenie do życia, Wyzdrowieć z uzależnienia, Sekrety kobiet, My-rodzice dorosłych dzieci. W zgodzie ze sobą, Podnieś głowę, Rak duszy. O alkoholizmie, Buty szczęścia. Za książkę Rak duszy została nagrodzona przez czytelników „Charakterów” Nagrodą Teofrasta.

Alberto Manguel

(ur. 1948, Buenos Aires, Argentyna) argetyńsko-kanadyjski pisarz, antolog, tłumacz, eseista, korektor, laureat wielu nagród literackich i były dyrektor National Library of Argentina. Jest szeroko rozumianym poliglotą, który żył w wielu krajach, m.in. Portugalii, USA, UK, Francji czy we Włoszech. Kiedy był jeszcze nastolatkiem, spotkał pisarza Jorge Luis Borgesa, klienta anglo-niemieckiej księgarni Pygmalion w Buenos Aires, w której pracował. Ponieważ Borges był prawie niewidomy, prosił innych, żeby mu czytali na głos, a Manguel stał się jednym z jego czytelników i którego wpływy widać w jego dziełach do dziś.

fot. Patrick Imbert

Georgi Gospodinow

– jeden z najchętniej tłumaczonych na języki obce pisarz bułgarski. Autor m.in. Fizyki smutku, która przyniosła mu Literacką Nagrodę Europy Środkowej „Angelus”, Nagrodę Literacką im. Jana Michalskiego oraz Uznamską Nagrodę Literacką. Jego książki zostały przełożone na ponad 25 języków. Laureat Międzynarodowej Nagrody Bookera 2023 za Schron przeciwczasowy. Powieść otrzymała również najważniejsze włoskie wyróżnienie Premio Strega Europeo (2021).

fot. Phelia Baruh

Didier Fassin

– antropolog, socjolog i lekarz, profesor Collège de France, gdzie kieruje katedrą „Pytania moralne i problemy polityczne we współczesnych społeczeństwach”. Jest również profesorem w Institute for Advanced Study w Princeton oraz dyrektorem studiów w École des Hautes Études en Sciences Sociales w Paryżu.

Prowadził badania w Senegalu, Republice Południowej Afryki, Ekwadorze i Francji, rozwijając antropologię polityczną i moralną. Jego zainteresowania badawcze obejmują m.in. kwestie nierówności społecznych, wymiar sprawiedliwości, migracje i los uchodźców. Obecnie bada sytuację migrantów na pograniczu włosko-francuskim.

Jest autorem dwudziestu książek przetłumaczonych na siedem języków oraz redaktorem dwudziestu siedmiu prac zbiorowych. Był wiceprezesem organizacji Lekarze bez Granic, a obecnie przewodniczy Francuskiemu Komitetowi Medycznemu ds. Uchodźców. Regularnie zabiera głos w debacie publicznej i publikuje m.in. na łamach „The New York Times”, „The Guardian” i „Le Monde”.

Anne-Claire Defossez

(ur. 1956) niemiecka socjolożka, stypendystka badawcza w Institute for Advanced Study w Princeton, współredaktorka książki Mujeres de los Andes. Od pięciu lat prowadzi badania nad migracjami na granicy między Włochami a Francją. Na podstawie tej etnografii jej praca koncentruje się na praktykach solidarności wobec osób wygnanych oraz ich ewolucji w kontekście rosnących represyjnych polityk. Jako asystentka badawcza w Institut des Hautes Études d’Amérique Latine po raz pierwszy prowadziła badania nad dziećmi ulicy w Kolumbii w ramach byłego projektu Orstom oraz nad zdrowiem kobiet w Ekwadorze w ramach programu Inserm. Następnie pracowała jako konsultantka w dziedzinie polityki społecznej, edukacji i zatrudnienia dla władz lokalnych, francuskich ministerstw i Unii Europejskiej, zanim objęła stanowiska kierownicze w dwóch dużych miastach w regionie paryskim, odpowiadając przede wszystkim za politykę kulturalną i współpracę międzynarodową. Od czasu dołączenia do Institute for Advanced Study prowadzi badania nad kobietami i polityką we Francji.

Hania Rani

– pianistka, kompozytorka, producentka autorka tekstów i wokalistka dzielącą życie między Warszawę, którą uczyniła swoim domem, i Berlin, gdzie studiowała i gdzie często wraca pracować nad kolejnymi projektami. W instrumentarium jej dzieł znajdziemy smyczki, fortepian, głos, elektronikę, perkusję i kontrabas.

Na swoim koncie ma dwie solowe płyty: „Esja” (5.04.2019) i „Home” (29.05.2020). Obie zostały wydane przez prestiżową brytyjską wytwórnię Gondwana Records (Portico Quartet, Go Go Penguins, Matthew Halsall). W 2021 roku ukazała się płyta „Inner Symphonies” nagrana z Dobrawa Czocher, a wydana przez Deutsche Grammophon.

Artystka została doceniona również w Polsce otrzymując nagrodę „Gazety Wyborczej” za „Sanki” (2019), przyznawaną przez dziennikarzy dla najciekawszej nowej twarzy na rodzimym rynku muzycznym, nominację do Paszportów Polityki, oraz Bestsellery EMPiKu „Odkrycie roku”. Otrzymała również 5 nominacji do nagrody Fryderyk 2020, a w 2022 roku zdobyła Fryderyka w kategorii Producentka Roku. Została nagrodzona 4 za Album Roku Alternatywa, Debiut Roku, Kompozytor Roku i Najlepsze Nowe Wykonanie z Melą Koteluk za utwór „Odprowadź”.

Na 45. Festiwalu Filmów Fabularnych w Gdyni otrzymała nagrodę za najlepszą muzykę do filmu Piotra Domalewskiego „Jak najdalej stąd”.

W 2021 roku odebrała Fryderyka dla Kompozytora Roku oraz nagrodę Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Transatlantyk – Transatlantyk Golden Ark Best Polish Young Composer 2021.

Jej muzyka zainspirowała również jedną z najważniejszych polskich reżyserek filmowych, Małgorzatę Szumowską, która postanowiła wykorzystać utwór „Eden” jako ścieżkę dźwiękową do swojego krótkiego filmu dla Miu-Miu #MiuMiuWomensTales.

Fot.: Olivia Wunsche

Renata Przemyk

(ur. 1966) – wokalistka i kompozytorka, z wykształcenia bohemistka. Zaczęła śpiewać jako nastolatka, inspirowała się Tomem Waitsem, Talking Heads, Niną Hagen i Frankiem Zappą. W 1989 roku nagrała płytę z awangardowym zespołem Ya Honza. Później rozpoczęła karierę solową. Wydała płyty: „Mało zdolna szansonistka" (1992), „Tylko kobieta” (1994), „Andergrant” (1996), „Hormon” (1999), „Blizna” (2001). Na kompilacji „The best of” z 2003 roku znalazł się zaśpiewany w duecie z Kasią Nosowską utwór „Kochana”, który szturmem zdobył szczyty list przebojów. Komponowała muzykę dla teatru, m.in. spektakli „Szyc” wg Hanocha Levina w Teatrze Barakah w Krakowie (2010) i „Monsters. Pieśni morderczyń” w Teatrze Rampa w Warszawie (2012). W 2014 wypuściła autorski książek „Rzeźba dnia”, następnie wydała też płyty z muzyką akustyczną i z piosenkami Agnieszki Osieckiej. Większość jej płyt uzyskało status złotych, wielokrotnie były nominowane i nagradzane, przeważnie za indywidualność artystyczną. Występowała na legendarnym festiwalu w Jarocinie w 1989 roku, na Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu, Przystanku Woodstock, ale też w kameralnych klubowych i teatralnych przestrzeniach. Jej muzyka jest trudna do jednoznacznego określenia, skupiona na emocjach, jest tam rock, poruszające teksty, elementy etniczne, czasem mocna sekcja rytmiczna, czasem dynamiczny głos z samym basem, ale też ironia i głos biały.

Peszek i Wąsik

Kasia Sienkiewicz

Katarzyna Sienkiewicz (ur. 18 października 1992 w Warszawie) – polska muzykolog, piosenkarka, autorka tekstów piosenek, dziennikarka muzyczna i aktorka dubbingowa.

Wraz ze swoim bratem Jackiem tworzy grupę folk-popową Kwiat Jabłoni, która oficjalnie funkcjonuje od marca 2018 roku. Jest córką piosenkarza Jakuba Sienkiewicza, lidera zespołu muzycznego Elektryczne Gitary. Przed powstaniem Kwiatu Jabłoni młodzi wokaliści występowali w zespole Hollow Quartet. Katarzyna Sienkiewicz występuje na scenie jako główna wokalistka, a dodatkowo gra na instrumentach klawiszowych; reżyseruje także teledyski do utworów zespołu.

Gościnnie wystąpiła w utworze Pochodnia zespołu T.Love.

John Porter – HELICOPTERS’45

Z okazji 45-lecia albumu „Helicopters” Johna Portera przygotowano wyjątkowy koncert, który zabierze słuchaczy w muzyczną podróż przez czas. Ten jubileusz to nie tylko świętowanie wydania legendarnego albumu, ale również hołd dla długotrwałej kariery artysty, który na stałe wpisał się w historię rocka. Podczas koncertu usłyszymy nie tylko utwory z „Helicopters”, ale również inne klasyki z bogatego repertuaru Johna Portera. Wydarzenie zostanie wzbogacone o nowoczesne aranżacje, tworząc niepowtarzalne doświadczenie dla wszystkich fanów. To doskonała okazja, aby na nowo odkryć magię muzyki Portera i podzielić się tym momentem z innymi miłośnikami jego twórczości. Płyta „Helicopters” uważana jest za podwaliny polskiego rocka lat 80-tych.

Ralph Kaminski & My Best Band In The World

Ralph Kaminski to wokalista, autor tekstów, kompozytor, producent muzyczny oraz reżyser teledysków. Artysta wydał cztery albumy: Morze (2016), Młodość (2019), KORA (2021) oraz Bal u Rafała (2022), a każdy z wymienionych uzyskał status Złotej Płyty. Wielokrotnie nagradzany Kaminski współpracował m.in. z Natalią Przybysz, Quebonafide, Marylą Rodowicz, Darią Zawiałow, Natalią Szroeder, Organkiem, Kwiatem Jabłoni oraz Miuoshem. W 2024 roku Kaminski zadebiutował jako aktor w serialu Lady Love, do którego nagrał również – we współpracy z Andrzejem Smolikiem – cover przeboju lat 80. Cheri, Cheri Lady. Rok 2025 przyniósł współpracę artysty z Męskim Graniem i udział Ralpha w projekcie Męskie Granie Orkiestra, którego liderami byli również: Igor Herbut, Błażej Król i Natalia Przybysz. Wokaliści wespół z producentem DrySkullem stworzyli singiel To bardzo ziemskie, który można było usłyszeć na trasie Męskie Granie 2025.

Pablopavo i Ludziki

Pablopavo, czyli Paweł Sołtys, to człowiek renesansu. Wokalista, radiowy DJ, autor tekstów piosenek i kompozytor, a jednocześnie znakomity pisarz. Nagradzany zarówno za swoją muzykę, jak i za prozę. Od 2003 roku jest jednym z filarów zespołu Vavamuffin. W 2009 roku rozpoczął karierę solową. Jego twórczość muzyczna firmowana pseudonimem Pablopavo jest wszechstronna i trudna do zaliczenia do jednego, konkretnego stylu – tworzył w stylach przenikających takie gatunki, jak warszawski folk, dub, ragga i pop rock. Koncerty Pablopavo i Ludzików zmuszają do bujania się – i do refleksji.

fot. Beata Wencławek

Spięty

fot. Łukasz Bieniecki

Joanna Bator

(ur. 1968 w Wałbrzychu) – pisarka, kulturoznawczyni, autorka powieści, esejów i prac naukowych, jedna z najważniejszych współczesnych polskich autorek. W swojej twórczości podejmuje tematy tożsamości, pamięci, rodzinnych historii i miejsca Polski we współczesnym świecie. Jej charakterystyczny styl łączy realizm z elementami symbolicznymi, baśniowymi i onirycznymi, a inspiracje czerpie m.in. z historii Dolnego Śląska, własnych doświadczeń i podróży.

Do jej najważniejszych książek należą „Piaskowa Góra”, „Chmurdalia” i „Ciemno, prawie noc”. Za tę ostatnią otrzymała w 2013 roku Literacką Nagrodę Nike. „Japoński wachlarz” został uhonorowany Nagrodą im. Beaty Pawlak, przekład „Piaskowej Góry” znalazł się w finale Międzynarodowej Niemieckiej Nagrody Literackiej, a „Chmurdalia” zdobyła szwajcarską Spycher Prize. W 2024 roku pisarka otrzymała Austriacką Nagrodę Państwową dla Twórców Literatury Europejskiej.

fot. Magda Hueckel

Maja Ostaszewska

(ur. 1972) polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna oraz działaczka społeczna, która łączy działalność artystyczną z obroną praw kobiet. Laureatka m.in. dwóch Orłów za role w filmach „Jack Strong” i „Body/Ciało”. Na co dzień wspiera wegetariański i buddaistyczny life style.

Robert Więckiewicz

(ur. 1967 w Nowej Rudzie) – aktor filmowy i teatralny. 

Ukończył technikum budowlane w Legnicy, jest absolwentem Wydziału Aktorskiego we Wrocławiu PWST w Krakowie. W profesjonalnym teatrze zadebiutował w 1991 w adaptacji scenicznej Ani z Zielonego Wzgórza Lucy Maud Montgomery w reżyserii Jana Szurmieja w Teatrze Polskim we Wrocławiu. Był etatowym aktorem Teatru Polskiego w Poznaniu i Teatru Rozmaitości w Warszawie. Wystąpił m.in. w adaptacji Edmonda Davida Mameta (1996) autorstwa Lecha Raczaka, Hamlecie Williama Shakespeare’a (1999) i Bachanatkach Eurypidesa (2001) w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego. Współpracował z Teatrem Montownia, Teatrem Narodowym, występował także w produkcjach Teatru Telewizji. 

W produkcjach filmowych debiutował na początku lat 90. Zagrał główne role w filmach Świadek koronny i Wszystko będzie dobrze, za które otrzymał nagrodę dla najlepszego pierwszoplanowego aktora na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w 2007 roku. W kolejnych latach zagrał w nagradzanych i nominowanych do różnych nagród produkcjach: Ile waży koń trojański?, Lejdis, Dom zły, Różyczka i Pod Mocnym Aniołem.W 2011 został obsadzony jako główny bohater W ciemności Agnieszki Holland, filmu nominowanego do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. W 2013 zagrał Lecha Wałęsę w filmie Wałęsa. Człowiek z nadziei Andrzeja Wajdy, a w 2021 Czesława Kiszczaka w produkcji Żeby nie było śladów Jana P. Matuszyńskiego.

Czterokrotny laureat Polskiej Nagrody Filmowej.

fot. Jerzy Wypych

Anda Rottenberg, Mirosław Bałka

Anda Rottenberg (ur. 1944) – historyczka i krytyczka sztuki, kuratorka wystaw, pisarka, organizatorka polskiego życia artystycznego. Badania naukowe w Instytucie Sztuki PAN (1973-1986), dyrektorka Narodowej Galerii Sztuki Zachęta (1993-2001). Współzałożycielka niezależnej Fundacji Egit (1986), Ośrodka Sztuki Współczesnej Fundacji Batorego (1992) i Fundacji Instytut Promocji Sztuki (1998). Ma w swoim dorobku wiele tekstów o sztuce, publikowanych w kilkunastu językach. Była kuratorką licznych wystaw promujących polską sztukę w kraju i za granicą (w tym na biennale w Wenecji i Săo Paulo), a także wystaw problemowych i międzynarodowych od Niemiec i Rosji po USA i Koreę Południową. Wyjątkowym zainteresowaniem publiczności cieszyły się jej ekspozycje: Europa nieznana, Kraków (pod auspicjami UNESCO), 1991, Gdzie jest brat twój Abel (Zachęta, Warszawa 1995), Szare w kolorze 1956–1970 (Zachęta, Warszawa 2000), Warszawa–Moskwa/Moskwa–Warszawa 1900–2000 (Zachęta, Warszawa 2004 –Tretiakowskaja Galeria, Moskwa 2005), Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce (Gropius Bau, Berlin, 2011), Postęp i higiena (Zachęta, Warszawa, 2014), Perspektywa wieku dojrzewania (Muzeum Śląskie, Katowice 2018, OM Museum, Wilno 2021). Autorka powieści Proszę bardzo (2009; 2021), książki Sztuka w Polsce 1945-2005 (2005), zbioru esejów Przeciąg (2009) i Rozrzut (2023), szkiców o artystach polskich Zbliżenia (2020), Trudny wiek (2025), Kosmos. Rozmowy teksty przyjaźń, (2025), – wspólnie z Mirosławem Bałką; dzienników: Berlińska depresja (2017), Lista (2019) i Schyłek (2024); książki poświęconej postaci Haralda Szeemanna From Poland with Love (2019; 2021) oraz książki kucharskiej Kuchnia towarzyska i uczuciowa (2022). Prowadzi z Anną Wacławik cykliczną, cotygodniową audycję Andymateria w radiu Tok FM oraz dział kultury w miesięczniku „Vogue”.

 

Mirosław Bałka urodził się w 1958 roku w Warszawie. Mieszka i pracuje w Otwocku oraz Olivie. Rzeźbiarz, zajmuje się również rysunkiem i filmem eksperymentalnym. W 1985 roku ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie prowadzi Międzywydziałowe Studio Działań. Profesor nominowany przez Prezydenta RP w 2012 roku. Otrzymał Stypendium Miesa van der Rohe przyznawane przez Kunstmuseen w Krefeld. Jest członkiem Akademie der Künste w Berlinie.

Brał udział w ważnych wystawach międzynarodowych m.in.: Biennale w Wenecji (1990, 2003, 2005, 2013; w 1993 reprezentował Polskę), documenta 9 w Kassel (1992), Biennale w Sydney (1992, 2006), The Carnegie International w Pittsburghu (1995), Biennale w São Paulo (1998), Biennale w Liverpoolu (1999), Biennale w Santa Fe (2006). W 2009 roku zrealizował projekt How It Is w Turbine Hall, Tate Modern w Londynie. Jest autorem pomnika ofiar katastrofy promu Estonia w Sztokholmie (1998) a także realizacji przestrzennych, m.in. AUSCHWITZWIELICZKA, Kraków (2010) oraz HEAL, University of California, San Francisco (2009). W 2015 roku stworzył scenografię do opery Pawła Mykietyna Czarodziejska góra. W 2012 roku ukazał się zapis rozmów Mirosława Bałki z Zygmuntem Baumanem. Brał udział w wielu dyskusjach panelowych, m.in. Julianem Heynen, Andą Rottenberg, Kasią Redzisz, Anją Rubik, Josephem Rykwertem i Vicente Todoli.

W latach 1986–1989 razem z Mirosławem Filonikiem i Markiem Kijewskim tworzył grupę artystyczną Świadomość Neue Bieremiennost.

W 2015 roku wystawą Nerw. Konstrukcja w Muzeum Sztuki w Łodzi Bałka zainicjował cykl trzech dużych wystaw indywidualnych. Ich celem była próba retrospektywnego spojrzenia na dotychczasowy, ponad trzydziestoletni okres pracy twórczej. Kolejne wystawy odbyły się w roku 2017: CROSSOVER/S w Pirelli Hangar Bicocca w Mediolanie oraz DIE SPUREN w Museum Morsbroich w Leverkusen.

Wybrane wystawy indywidualne: Freud Museum, Londyn (2014); Centrum Sztuki Współczesnej, Vinzavod, Moskwa (2013); Akademie der Künste, Berlin; Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa (obie 2011); Museo Reina Sofía, Madryt; Staatliche Kunsthalle Karlsruhe (obie 2010); Museu de Arte de São Paulo, Museu de Arte Moderna Rio de Janeiro (obie 2007); Kunstsammlung Nordrhein Westfalen K21, Düsseldorf (2006); Museum of Contemporary Art, Strasburg (2004); Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa; SMAK, Gandawa (obie 2001); National Museum of Art, Osaka (2000); Museu Serralves, Porto (1998); Museet for Samtidskunst, Oslo (1997); Tate Gallery, Londyn (1995); The Lannan Foundation, Los Angeles (1994); Van Abbemuseum, Eindhoven; Renaissance Society – University of Chicago (obie 1992).

Jego prace znajdują się w najważniejszych kolekcjach muzealnych na świecie, m.in.: Tate Modern, Londyn; Van Abbemuseum, Eindhoven; MOCA, Los Angeles; SFMOMA, San Francisco; MOMA, Nowy Jork; Hirshhorn Museum, Waszyngton; The Art Institute of Chicago; The Carnegie Museum of Art, Pittsburgh; Museu Serralves, Porto; Moderna Museet, Sztokholm; Kiasma, Helsinki; Kröller-Müller Museum, Otterlo; EMST The National Museum of Art, Ateny; The National Museum of Art, Osaka; The Israel Museum, Jerozolima; Tel Aviv Museum of Art; Collection Lambert, Awinion; Middelheimmuseum, Antwerpia; Fundación Botín, Santander; Museum of Contemporary Art, Zagrzeb. W Polsce m.in.: Muzeum Sztuki w Łodzi; Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa; Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa; Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie; Muzeum Narodowe we Wrocławiu, MOCAK, Kraków; Galeria Labirynt, Lublin; Galeria Arsenał, Białystok; IVAM, Walencja; Museum Narodowe w Warszawie.

Andrzej Seweryn

Maciej Stuhr

Mariusz Szczygieł

 (ur. 1966) – reporter, felietonista, pisarz. 

Oprócz Hanny Krall najczęściej przekładany z żyjących polskich reporterów; jego książki zostały wydane w 21 krajach. Za Gottland zdobył Europejską Nagrodę Literacką 2009, a w Polsce Nike Czytelników. Zdobywca tytułu Dziennikarz Roku 2013 w konkursie Grand Press. Debiutował w wieku 16 lat w tygodniku „Na przełaj”. W latach 90. znany z prowadzenia talk show „Na każdy temat”. Czechofil, autor kilku bestsellerowych książek o Czechach (Gottland, Zrób sobie raj, Laska nebeska). Autor monumentalnej, trzytomowej antologii polskiego reportażu XX wieku 100/XX. Za książkę reporterską Nie ma zdobył literacką nagrodę Nike, oraz Nike czytelników. Laureat nagrody Nike 25-lecia.

Prowadzi autorskie zajęcia w Polskiej Szkole Reportażu. Prezes Fundacji Instytut Reportażu, która prowadzi księgarnio-kawiarnię Wrzenie świata oraz wydawnictwo książkowe Dowody.

fot. Jerzy Wypych | Fundacja Olgi Tokarczuk

Joanna Kuciel-Frydryszak

– absolwentka polonistyki na Uniwersytecie Wrocławskim, pisarka i dziennikarka; debiutowała jako reporterka Polskiego Radia, najdłużej związana była
z wrocławską prasą.

Autorka biografii Antoniego Słonimskiego "Słonimski. Heretyk na ambonie" i Kazimiery Iłłakowiczówny "Iłła", a także bestsellerowych reportaży historycznych "Służące do wszystkiego" i "Chłopki. Opowieść o naszych babkach". Ostatnia książka wywołała społeczny rezonans, stając się jedną z najpopularniejszych książek 25-lecia i osiągając rekordowy nakład. Zdobyła szereg nagród, m.in. Teresy Torańskiej, O'lśnienia Onetu, dwie statuetki Bestsellerów Emipku, tytuł Mądra Książka Roku, nominację do Nike i i nagrody Ryszarda Kapuścińskiego.

Mieszka we Wrocławiu. Należy do stowarzyszenia zawodowego pisarzy Unia Literacka.

fot. Łukasz Rajchert



Natalia de Barbaro

– psycholożka, autorka książki Czuła Przewodniczka, Przędza oraz zbioru wierszy Krwawnik, mniszek, ułudka. Prowadzi autorskie warsztaty Własny Pokój , Dzikie Dziewczynki oraz Czułe Struny. Jej książka Czuła Przewodniczka wydana pod koniec lutego 2021 roku została bestsellerem roku EMPIK w kategorii Rozwój Osobisty i będzie wydana w dziewięciu krajach (Brazylia, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Hiszpania, Litwa, Słowacja, Portugalia, Niemcy). Laureatka wielu nagród.

fot. Tatiana Laurencja-Jachyra



Michał Rusinek

– urodził się w 1972 roku w Krakowie i nadal tam mieszka. Jest profesorem w Katedrze Teorii Komunikacji na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie prowadzi zajęcia z retoryki, teorii pisania, teorii przekładu i creative writing. Bywa tłumaczem z języka angielskiego, zdarza mu się pisywać książki dla dzieci i dorosłych oraz układać wierszyki czy teksty piosenek. Pisuje felietony o książkach i języku. Jest członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Rady Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk i Polskiego PEN Clubu. Był sekretarzem Wisławy Szymborskiej, obecnie prowadzi jej Fundację.

fot. Jerzy Wypych | Fundacja Olgi Tokarczuk

Adam Wajrak

– jest dziennikarzem Gazety Wyborczej niemll od początku jej istnienia. Zajmuje się tematyką przyrodniczą. Od 1999 roku mieszka w Teremiskach, wiosce położonej w Puszczy Białowieskiej, skąd pochodzą jego liczne korespondencje przyrodnicze.W 2006 roku zainicjował zbieranie podpisów pod petycją w sprawie obrony Doliny Rospudy, za cykl artykułów na ten temat otrzymał w 2007 roku Nagrodę im. Andrzeja Woyciechowskiego za najlepszy materiał dziennikarski, który wpłynął istotnie na życie Polaków. Jest również laureatem Nagrody Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich za tekst specjalistyczny (1998), otrzymał ponadto wyróżnienie Bohatera Europy przyznawane co roku przez amerykański tygodnik „Time” za obronę środowiska naturalnego (2005). Autor książek: „(Za)piski Wajraka” (1995), „Kuna za kaloryferem, czyli nasze przygody ze zwierzętami” – wraz z żoną Nurią Selvą Fernandez,  „Wielka księga prawdziwych tropicieli”, „To zwierzę mnie bierze”, „Zwierzaki Wajraka” i „Wilki”, „Na północ. Jak pokochałem Arktykę”. serii przyrodniczych komiksów dla dzieci  „Umarły Las”, „Nieumarły Las” i „Zew Padliny” oraz nowej serii „Detektyw Wróbel” –  wspólnie z Tomaszem Samojlikiem, powieści dla dzieci „Lolek” (seria Zwierzaki).  Wziął udział w książkowym projekcie  charytatywnym „Wszystkie kolory świata” pisząc opowiadanie pt. „Pan Iglicznia”.

Prowadził w TVP2 program „Wajrak na tropie”, uruchomił autorski kanał na youtube „Tropem Wajraka”. Poza podglądaniem zwierząt w Polsce, uwielbia wyprawy polarne.

fot. Michał Żuberek



Sylwia Chutnik

– urodzona w 1979 roku w Warszawie. Doktor nauk humanistycznych. Z wykształcenia kulturoznawczyni, absolwentka Gender Studies na UW oraz Studiów Polsko-Żydowskich IBL PAN. Pisarka, publicystka, działaczka społeczna i promotorka literatury. Członkini Stowarzyszenia Unia Literacka. Kuratorka festiwali i inicjatyw literackich (Międzynarodowy Festiwal Literacki Apostrof, Kawiarnia Literacka OFF Festival, dyskusje i spotkania autorskie). Wykładowczyni Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu SWPS oraz w szkole pisania Maszyna do Pisania. Felietonistka ,,Polityki", "Czasu Literatury" i wielu portali internetowych. Współprowadziła programy literackie „Cappuccino z książką” i „Zapomniani - odzyskani” w TVP Kultura oraz „Barłóg literacki”. Jej teksty ukazały się w książkach zbiorowych oraz w wielu katalogach do wystaw sztuki współczesnej i programach teatralnych (między innymi Teatru Wielkiego - Opery Narodowej, Galeria Bunkier Sztuki, Muzeum Nobla w Sztokholmie). Publikuje gościnnie na łamach prasy polskiej i zagranicznej. Jej teksty naukowe znalazły się w ponad 25 opracowaniach i książkach zbiorowych. Stypendystka Homines Urbani 2008, Instytutu Books from Lithuania 2009, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2010, Miasta Stołecznego Warszawy 2010, Instytutu Goethego 2010. Laureatka nagród literackich i społecznych. Zasiada między innymi w Kapitule Nagrody im. Olgi Rok, Kapitule Obywatelskiej Naukowych Nagród "Polityki" oraz w Radzie Fundacji Feminoteka. Była wokalistką punkowego zespołu Zimny Maj. Prowadzi podcast Radio Sylwia i Elgiebete TV.

Jaroslav Rudiš

czeski pisarz, dziennikarz, scenarzysta i autor komiksów. Laureat licznych nagród literackich, z wykształcenia germanista i historyk. Debiutował w 2002 r. powieścią Nebe pod Berlínem (pol. Niebo pod Berlinem, 2007), w ciągu ostatnich kilku lat w Polsce ukazały się przekłady jego  Ostatniej podróży Winterberga (2021), Trieste Centrale (2023), Stacja Europa Centralna (2023), 

Boże Narodzenie w Pradze (2024) i  Przez noc (2025). Pisze o Europie Środkowej, jej wspólnej historii, traumie, ważnych dla niej wydarzeniach. Przez wiele lat mieszkał na pograniczu polsko-czeskim. Wspólnie z rysownikiem Jaromírem 99 stworzył postać Aloisa Nebla – kolejarza z czesko-polsko-niemieckiego pogranicza, którego czytelnicy mieli szansę poznać dzięki powieści graficznej (pol. Alois Nebel, Zin Zin Press, 2007) Okazjonalnie występuje z zespołami muzycznymi U-Bahn i The Bombers.  Tworzy literacki kabaret EKG w Praskim Teatrze Archa.



Grzegorz Kasdepke

– autor bestellerów, które trafiły na listę lektur szkolnych, zarówno obowiązkowych i uzupełniających (Detektyw Pozytywka, Co to znaczy, Mity dla dzieci, Wielka Księga Uczuć, Kacperiada) - za swoją twórczość został uhonorowany między innymi tytułami Ambasadora Polszczyzny oraz Kawalera Orderu Uśmiechu.

Magdalena Środa

– dr hab., profesor, pracuje w Zakładzie Etyki Instytutu Filozofii UW, zajmuje się historią idei etycznych, etyką stosowaną, filozofią polityczną i problematyką kobiecą. Jest autorką wielu książek, m.in.: „Idea godności w historii i etyce” (1993), „Indywidualizm i jego krytycy. Współczesne spory między liberałami, komunitarianami i feministkami na temat podmiotu, wspólnoty i płci” (2003), „Kobiety i władza” (2009), „Etyka dla myślących (2010)”, „O gender i innych potworach” (2014), „Obcy, inny, wykluczony” (2020). Obecnie pracuje nad książką poświęconą moralności życia publicznego.

Anna Bikont

Anna Bikont – dziennikarka, reporterka, z wykształcenia psycholożka. Od pierwszego do ostatniego numeru w „Tygodniku Mazowsze”, piśmie podziemnej Solidarności. W 1989 roku współtworzyła „Gazetę Wyborczą. Autorka setek artykułów i kilkunastu książek, w tym My z Jedwabnego (2004, m.in. Europejska Nagroda Książkowa i amerykańska National Jewish Book Award dla książki o tematyce Holocaustu), Sendlerowa. W ukryciu (2017, m.in. Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego), Cena. W poszukiwaniu żydowskich dzieci po wojnie (2022, nagroda Newsweeka, finalistka Nagrody im. Kapuścińskiego, finalistka Nagrody Nike). W 2017 r. otrzymała doktorat honoris causa Uniwersytetu w Göteborgu. Jej ostania książka Nie koniec nie początek. Powojenne losy polskich Żydów ukazała się w 2025 roku w Wydawnictwie Czarne we współpracy z Muzeum POLIN i jest w piątce finalistów nagrody Kapuścińskiego.

fot. Mateusz Skwarczek | Agencja Gazeta

Adam Michnik

– ur. w 1946 roku, redaktor naczelny Gazety Wyborczej, historyk, eseista, publicysta polityczny. W latach 1968-1989 jeden z czołowych organizatorów nielegalnej, demokratycznej opozycji, członek Komitetu Obrony Robotników. Od 1964 roku studiował na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Dwukrotnie zawieszony, a po Wydarzeniach Marcowych 1968 roku relegowany z uczelni i skazany na trzy lata więzienia. Ukończył studia na Wydziale Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W latach 70-tych działał w licznych organizacjach opozycyjnych i brał udział w wydawaniu wielu pism drugiego obiegu. W latach 80-tych dwukrotnie aresztowany za działania przeciwko PZPR i zwalniany na mocy amnestii. Uczestnik obrad Okrągłego Stołu w 1989, członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Uhonorowany licznymi odznaczeniami i tytułami doktora honoris causa. Odznaczony orderem Orła Białego. Autor wielu głośnych publikacji i artykułów w czasopismach z całego świata.

fot. Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza

Stanisław Obirek i Artur Nowak

Stanisław Obirek

Prof. zw. dr hab. Stanisław Obirek (ur. 1956 r.) wykłada w Uniwersytecie Warszawskim w Ośrodku Studiów Amerykańskich. Studiował filologię polską w Uniwersytecie Jagiellońskim, filozofię i teologię w Neapolu i w Rzymie na Uniwersytecie Gregoriańskim. W 1997 r. habilitował się na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 2002 r. wydał antologię tekstów „Co nas łączy? Dialog z niewierzącymi”, w 2006 „Religia – schronienie czy więzienie?”, w 2008 „Obrzeża katolicyzmu”, w 2009 r. „Catholicism as a Cultural Phenomenon in the Time of Globalization: A Polish Perspective”, w 2010 r. „Uskrzydlony umysł. Antropologia słowa Waltera Onga”, w 2011 „Umysł wyzwolony. W poszukiwaniu dojrzałego katolicyzmu”, razem z Zygmuntem Baumanem w 2013 „O Bogu i człowieku. Rozmowy” i „On the World and Ourselves” w 2015, „Polak katolik?” w 2015, razem z Arturem Nowakiem w 2020 „Wąska ścieżka. Dlaczego odszedłem z Kościoła”, razem z Zygmuntem Baumanem (pośmiertnie) w 2020 „O świecie i sobie samych”, razem z Arno Tausch „Global Catholicism, Tolerance and the Open Society. An Empirical Study of the Value Systems of Roman Catholics”, 2020, „Polak katolik po przejściach” (II rozszerzone wydanie „Polaka katolika?”), razem z Arturem Nowakiem w 2021 „Gomora. Władza, strach i pieniądze w polskim Kościele”, w 2022 „Babilon. Kryminalna historia kościoła”, w 2025 „Gehenna. Kościelna okupacja Polski” i „Antysemickie chrześcijaństwo”, a w 2024 samodzielnie „Wiara dobra, niewiara dobra. Eseje z antropologii myśli postsekularnej”. Bada miejsce religii we współczesnej kulturze, interesuje się dialogiem międzyreligijnym, konsekwencjami Holokaustu i możliwościami przezwyciężenia konfliktów religijnych, cywilizacyjnych i kulturowych. Uwielbia psy, długie spacery, jazz i muzykę klasyczną.

 

Artur Nowak (ur. 1974) – publicysta, pisarz, adwokat. Współautor bestsellerowych reportaży „Babilon. Kryminalna historia Kościoła”, „Gomora. Władza, strach i pieniądze w polskim Kościele”, " Antysemickie chrześcijaństwo"  (wszystkich wraz ze Stanisławem Obirkiem), „Kryminalna historia Watykanu” (wraz z Arkadiuszem Stempinem)  ; "Chrześcijaństwo. Amoralna religia" (wraz z Ireneuszem Ziemińskim) i towarzyszących tym publikacjom, nagradzanych i popularnych podcastów, między innymi bestsellerem empiku. Autor wielu przełomowych książek o problemach Kościoła, m.in. "Plebania"i "Zakrystia". Centralna postać dokumentu braci Sekielskich „Tylko nie mów nikomu”. 2021 roku na kanale Sekielski Brothers Studio prowadzi autorski podcast „Wysłuchanie”.

Wojciech Tochman

Wojciech Tochman – reporter, pisarz związany z Wydawnictwem Literackim, autor kilku książek przełożonych na kilkanaście języków. Trzykrotnie nominowany do Nagrody Literackiej Nike. Wolontariusz ukraińskiej organizacji 12 Stróżów, która z obszarów walk ewakuuje zwierzęta. O zwierzętach – ofiarach wojny i ludziach, którzy je ratują opowiada jego najnowszy reportaż „Delfiny i Belzebub” (premiera książki w Polsce i w Ukrainie w maju 2026).

fot. Jerzy Wypych | Fundacja Olgi Tokarczuk

Katarzyna Kasia i Grzegorz Markowski

Katarzyna Kasia – doktorka, filozofka, publicystka. Stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej na Uniwersytecie w Princeton (USA). Pracuje w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie na Wydziale Badań Artystycznych i Studiów Kuratorskich. Autorka esejów i książek, tłumaczka tekstów włoskich filozofów. Członkini grupy eksperckiej Team Europe Direct i kolektywu artystycznego Kanał Polska. Współtwórczyni i prowadząca programów „Kwiatki polskie” i „Kwiatki polskie w niedzielę” w TVP info i TVP2. Z Grzegorzem Markowskim współprowadzi czwartkowe poranki w Radiu Nowy Świat, współtworzy podcasty „Poszukiwacze politycznego złota” i „Filozofia jest dla dziewczyn”. Pisze felietony dla tygodnika „Newsweek Polska” i miesięczni- ka „Pani”. Warszawianka roku 2023, w 2024 roku wyróżniona nagrodą im. Mariusza Waltera w kategorii osobowość medialna, Mistrzyni Mowy Polskiej.

Grzegorz Markowski – absolwent Wydziału Socjologii i Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Ekspert w dziedzinie brand consultingu oraz komunikacji marketingowej i społecznej. Zdobywca tytułu Mistrza Mowy Polskiej. Współtwórca satyrycznego spektaklu teatralnego Kanał Polska, w którym występuje do dziś na scenie teatru Komedia w Warszawie. Współautor – wraz z dr. Katarzyną Kasią - książki Siedem życzeń. Rozmowy o źródłach nadziei. Współtwórca i prowadzący programów „Kwiatki Polskie” i „Kwiatki Polskie w niedzielę” nadawanych w TVP Info i TVP2.

 

fot. Jerzy Wypych | Fundacja Olgi Tokarczuk

Radek Rak

Radek Rak – pisarz i lekarz weterynarii. Za powieść "Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli" (Powergraph 2019) otrzymał Nagrodę Nike, Nagrodę im. Janusza A. Zajdla, Nagrodę Jerzego Żuławskiego, Nagrodę Nowej Fantastyki oraz European Science Fiction Society Award w kategorii Best Written Work of Fiction. Autor trylogii „Agla” („Alef” 2022, „Aurora” 2023, „Abraxas” 2025, wszystkie wydane nakładem wydawnictwa Powergraph), a także autor libretta do opery „Baśń o sercu”, nominowanej do Nagrody Fryderyk. Napisał też grę paragrafową „Dunder albo kot z zaświatu” (Muduko 2024) oraz powieść dla dzieci „Maja i czas motyli” (Powergraph 2026). Lubi razem z żoną przeobrażać gąsienice w motyle.

fot. Piotr Tolloczko

Adam Mirek

Doktor inżynierii biomedycznej, popularyzator nauki, autor bestsellerowych książek i założyciel Fundacji Poznawczej. Od 2021 roku aktywnie działa w mediach społecznościowych – jego profil na TikToku śledzi ponad 1,3 miliona użytkowników, treści edukacyjne publikuje także na Instagramie i YouTubie. Jako jedyny Polak trafił na globalną listę TikToka najbardziej angażujących twórców popularyzujących wiedzę. Z pasją opowiada o biologii, chemii i medycynie. Jego misją jest pokazanie, że każdy może zakochać się w nauce lub przynajmniej pomyśleć, że nie jest wcale taka zła. Młodzi kochają go za energię i humor, starsi za wykształcenie zdobyte w Polsce i we Francji.

Ula Zajączkowska

Urszula Zajączkowska – botaniczka, poetka, profesorka w Zakładzie Botaniki Leśnej SGGW. Bada ruch i regenerację roślin, łączy naukę z filmem i literaturą. Autorka instalacji Przednówek (Expo 2025, Osaka), filmu Metamorphosis of Plants oraz książek np. minimum, Patyki, badyle, Piach. Laureatka Nagrody Fundacji Kościelskich. Publikuje w „Dwutygodniku”.

fot. Jerzy Wypych | Fundacja Olgi Tokarczuk

Izabela Dłużyk

Izabela Dłużyk urodziła się 7 maja 1989 roku w Gdańsku. Od urodzenia jest osobą niewidomą. Jak sama przyznaje, może właśnie to wykształciło u niej szczególną wrażliwość na dźwięk. Już w dzieciństwie zaczęła przejawiać zainteresowanie przyrodą, zwłaszcza ptakami i ich głosami. Stopniowe poznawanie dźwiękowego bogactwa natury wkrótce przerodziło się w pasję nagrywania nie tylko ptaków, lecz także innych zwierząt i odgłosów przyrody, która towarzyszy Izabeli do dziś. Podczas studiów wyższych, po latach nagrywania o charakterze wyłącznie amatorskim, Izabela rozpoczęła pracę na w pełni profesjonalnym sprzęcie, z wykorzystaniem mikrofonu specjalnie dostosowanego do rejestrowania odgłosów przyrody. Jednocześnie ukończyła anglistykę i rusycystykę na Uniwersytecie Gdańskim, na którym w roku 2023 obroniła pracę doktorską pt. „Symbolizm dźwiękowy w polskiej, rosyjskiej, brytyjskiej i hiszpańskiej literaturze dziecięcej. Głosy ptaków”.

Współpracuje głównie z australijskim wydawnictwem „Listening Earth”, polskim wydawnictwem „Soliton” oraz słowackim wydawnictwem „LOM”. Koncentruje się raczej na ukazywaniu dźwiękowego uroku przyrody polskiej, jednak ma w swoim dorobku również nagrania z rezerwatu Tambopata w Peru oraz z rezerwatu Ulu Muda w Malezji.

Jak sama mówi, „nagrywająć przyrodę usiłuję uchwycić jej piękno,jej subtelną muzykę I delikatny głos. Usiłuję zrozumieć jej tajemnicę:tajemnicę życia –tego nieopisanego skarbu, który dzielimy ze wszystkimi stworzeniami, tajemnicę ulotnych chwil, smutku i nadziei, które przynoszą nam zmieniające się pory roku... Jestem wdzięczna przyrodzie za to wszystko, czego mnie ze swojej mądrości nauczyła, dlatego bardzo się cieszę, że dzięki moim nagraniom mogę chociaż w niewielkim stopniu dzielić się jej pięknem”.

 

fot. Duco Tellegen



Karolina Kuszlewicz

– adwokatka i założycielka Kancelarii nad Wisłą. Od 13 lat występuje w procesach sądowych w obronie zwierząt i przyrody: karpi, gawronów, mew, saren, niedźwiedzi, wilków, rysi, krokodyli, psów, kotów, świń, Wisły, Puszczy Karpackiej i innych. Autorka prawniczych książek poświęconych ochronie zwierząt oraz wykładowczyni na aplikacji adwokackiej w Warszawie oraz na Uniwersytecie Warszawskim. Przewodnicząca ds. Zwierząt w Polskim Towarzystwie Etycznym. Prowadzi działalność edukacyjną pod nazwą „Kuszlewicz w imieniu”, w ramach której upowszechnia wiedzę o prawie ochrony zwierząt.

fot. Cezary Kowalski

Karolina Ćwiek-Rogalska

Karolina Ćwiek-Rogalska – Doktorka habilitowana kulturoznawstwa, antropolożka i bohemistka. Profesorka w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Laureatka Nagrody Naukowej „Polityki” oraz Narodowego Centrum Nauki. Stypendystka Fundacji na rzecz Nauki Polskiej i Programu Fulbrighta, ma za sobą pobyty naukowe m.in. na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles, Uniwersytecie w Cambridge, Imre Kertész Kolleg w Jenie i Uniwersytecie Karola w Pradze. Doktorat napisała o niewielkiej czeskiej gminie na północnym zachodzie Czech, z której Czesi wysiedlili „swoich” Niemców – z badań powstała monografia Zapamiętane w krajobrazie. Od 2022 roku kieruje grantem Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych: wraz z zespołem śledzi powstawanie nowych kultur na terenach postprzesiedleniowych w Polsce, Czechach i Słowacji. Ziemie to podsumowanie kilkunastu lat jej badań nad pamięcią „Ziem Odzyskanych”.

 

fot. Leszek Zych / Polityka

Andreas Kossert

Andreas Kossert, urodzony w 1970 roku, studiował historię, slawistykę i nauki polityczne. Doktor historii, pracował w Niemieckim Instytucie Historycznym w Warszawie, a od 2010 roku mieszka w Berlinie, gdzie działa jako historyk i autor. Jego książki poświęcone Mazurom (2001) i Prusom Wschodnim (2005) spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem. Ostatnio opublikował bestseller Zimna ojczyzna. Historia niemieckich wypędzonych po 1945 roku (2008), Prusy Wschodnie. Historia pewnego krajobrazu historycznego (2014) oraz Ucieczka. Historia ludzkości (2020). Za swoją twórczość otrzymał Nagrodę Literacką im. Georga Dehia (2008), Nagrodę NDR Kultur dla najlepszej książki non-fiction (2020) oraz nagrodę „Książka Polityczna Roku” Fundacji Friedricha Eberta (2021).

We wrześniu 2026 roku ukaże się jego nowa książka Elsas Welt – osobista opowieść o poszukiwaniu śladów rodzinnej historii autora w Łodzi.

Tomasz Grabowski

Tomasz Stawiszyński

Tomasz Stawiszyński – eseista, pisarz, filozof, autor bestsellerowych książek „Potyczki z Freudem. Mity, pokusy i pułapki psychoterapii”, „Co robić przed końcem świata”, „Ucieczka od bezradności”, „Misja Sowy. Tosia, Franek i sekrety filozofii”, „Spotkanie z Filozofią”, „Reguły na czas chaosu”, „Powrót fatum”, „Ćwiczenia z dysonansu” i „Czynnik alchemiczny” (premiera 20 maja 2026); twórca podcastu „Skądinąd” (www.patronite.pl/skadinad); stały felietonista „Tygodnika Powszechnego.

fot. Karolina Golis

Katarzyna Boni

Katarzyna Boni – pisarka i reporterka. Autorka książek non-ficton, m.in. Ganbare! Warsztaty umierania i Auroville. Miasto z marzeń, esejów i opowiadań, a także książki dla dzieci o oceanie i jego stworzeniach Ośmiornica Zośka. Pisze o traumie, żałobie i nadziei. Opisuje losy uchodźców wojennych, osób dotkniętych traumą po katastrofach naturalnych oraz tych, którzy znaleźli się w samym centrum kryzysu klimatycznego. Od kilku lat pisze o zmianach klimatu i o tym, jak wprowadza ją nas one w nową rzeczywistość. Jest autorką trzech książek non-fiction dla dorosłych, książki dla dzieci o oceanie i jego stworzeniach, wielu esejów oraz kilku opowiadań. Jej twórczość została wyróżniona kilkoma polskimi nagrodami i nominacjami oraz międzynarodowymi, w tym nagrodą European Press Prize 2025 za tekst „Matki na końcu świata”.

 

fot. Dominika Płońska

Marek Bieńczyk

Marek Bieńczyk (1956). Prozaik, eseista, historyk literatury, tłumacz literatury francuskiej (Milan Kundera, Emile Cioran, Roland Barthes, Marcel Proust i inni). Opublikował kilkanaście książek, wśród nich powieści („Terminal”, „Tworki”), książki łączące esej i prozę (m.in. „Melancholia. O tych, co nigdy nie odnajdą straty”, „Przezroczystość”, „Kontener”), zbiory esejów (m.in. „Oczy Dűrera”, „Jabłko Olgi, stopy Dawida”), książki dla dzieci-dorosłych (m.in. „Książę w cukierni”) oraz kroniki winiarskie. Za powieść „Tworki” otrzymał Paszport Polityki oraz nagrodę im. Reymonta (2000), za zbiór esejów „Książka Twarzy” nagrodę Nike, za książkę „Przezroczystość” nagrodę im. Andrzeja Siemka (2008); w roku 2023 otrzymał nagrodę im. Juliana Tuwima za całokształt twórczości.,  a w roku 2025 nagrodę Twórca Warszawski. Jego ostatnia publikacja „Rondo Wiatraczna” (2025) została uznana przez redakcję „Nowych Książek” za książkę roku.

fot. Krzysztof Dubiel

Antonina Tosiek

– badaczka XX-wiecznej diarystyki ludowej, poetka i krytyczka. Doktorantka ostatniego roku Szkoły Doktorskiej Nauk o Języku i Literaturze UAM. Laureatka Studenckiego Nobla w kategorii literatura i dziennikarstwo. Członkini redakcji naukowej kwartalnika „Czas Kultury”. Autorka książek storytelling (Biuro Literackie, 2021) oraz żertwy (Biuro Literackie, 2024). Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet, Czarne, 2025).

II nagroda w Ogólnopolskim Konkursie Poetyckim „O liść konwalii” im. Zbigniewa Herberta (2018), wyróżnienie w XV Ogólnopolskim Konkursie Poetyckim im. Michała Kajki (2019), nominacja do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius w kategorii debiut za Storytelling (2022), Nagroda im. Wisławy Szymborskiej za żertwy (2025), Nagroda Literacka m.st. Warszawy za żertwy (2025), nominacja do Poznańskiej Nagrody Literackiej za żertwy (2025), nominacja do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet (2026) oraz Nagroda Historyczna „Polityki” im. Mariana Turskiego za 2025 w kategorii prac popularnonaukowych za Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet.

fot. Adrian Wykrota

Adam Leszczyński

Adam Leszczyński — historyk, socjolog i dziennikarz. Profesor Uniwersytetu SWPS w Warszawie. Współzałożyciel portalu OKO.press oraz członek zespołu „Krytyki Politycznej”, wieloletni publicysta „Gazety Wyborczej” (2005-2017). Autor nagradzanych książek reporterskich — m.in. „Naznaczeni. Afryka i AIDS” (2003) oraz „Zbawcy mórz” (2013). Autor książek naukowych o historii społecznej PRL oraz o problemach modernizacji peryferyjnej („Skok w nowoczesność”, 2013) i polityce rozwojowej. Publikował m.in. w „Polityce”, „Newsweeku”, „Krytyce Politycznej” czy „Tygodniku Powszechnym”, a za granicą m.in. w „the Guardian” i „El Pais”. W 2017 roku nakładem Wydawnictwa W.A.B. ukazała się jego książka „No dno po prostu jest Polska. Dlaczego Polacy tak bardzo nie lubią swojego kraju i innych Polaków”.

Kacper Pobłocki

Kacper Pobłocki – antropolog społeczny, pisarz, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Jego książka Kapitalizm. Historia krótkiego trwania (2017) otrzymała Nagrodę „Economicus” dla najlepszej polskiej książki ekonomicznej roku, a Chamstwo (2021) znalazło się  w finale Nagrody im. Marcina Króla oraz w finale w Nagrody Literackiej „Nike".

 

fot. Mikołaj Starzyński

Kazimiera Szczuka 

(ur. 1966) krytyczka literacka, historyczka literatury, dziennikarka, prezenterka telewizyjna, nauczycielka akademicka oraz działaczka feministyczna. 

Jest absolwentką Uniwersytetu Warszawskiego, uczestniczyła w seminarium magisterskim prowadzonym przez Marię Janion. Publikowała w takich gazetach i czasopismach jak „Gazeta Wyborcza”, „Res Publica Nowa”, „Teksty Drugie”, „Zadra” oraz „Pismo Ośrodka Informacji Środowisk Kobiecych”. Została wykładowczynią gender studies w Instytucie Badań Literackich PAN oraz na wydziale reżyserii Akademii Teatralnej w Warszawie.

W swojej książce Milczenie owieczek postulowała o prawa do aborcji, antykoncepcji i edukacji seksualnej. W 2004 wraz z Krzysztofem Kłosińskim została prowadzącą program poświęcony książkom i literaturze pt. Wydanie II poprawione, za który otrzymała nagrodę PIK-owy Laur.

fot. Rafał Latoszek

Sylwia Czubkowska

Dziennikarka specjalizująca się w tematyce technologii, cyfryzacji i wpływu big techów na gospodarkę oraz społeczeństwo. Przez lata związana z czołowymi polskimi redakcjami, m.in. „Gazetą Wyborczą”, „Dziennikiem Gazetą Prawną” i „Przekrojem”. Twórczyni i wieloletnia redaktorka prowadząca magazynu Spider’s Web+, analizującego technologie w kontekście społecznym i biznesowym. 

Autorka książek reporterskich, w tym „Chińczycy trzymają nas mocno” oraz „Bóg techy”, poświęconych globalnym wpływom firm technologicznych. Laureatka licznych nagród dziennikarskich, w tym czterokrotna zdobywczyni nagrody Prezesa Urzędu Patentowego za publikacje o innowacjach. 

Współprowadzi popularny podcast „Techstorie” w TOK FM, gdzie komentuje najważniejsze zjawiska związane z technologią i sztuczną inteligencją. Jej praca koncentruje się na krytycznej analizie relacji między technologią, polityką i biznesem.

fot. Marek Wiśniewski



Adrian Bąk

Dziennikarz i reporter specjalizujący się w tematyce międzynarodowej oraz nowych technologii. Związany z Radiem 357 oraz projektem „Raport o stanie świata”, dla którego przygotowuje reportaże i analizy globalnych procesów społecznych i politycznych. 

Wcześniej przez wiele lat pracował w Polskim Radiu jako reporter i wydawca w redakcji międzynarodowej, realizując materiały z kraju i zagranicy. 

Jest gospodarzem podcastu „Raport o sztucznej inteligencji”, w którym porządkuje wiedzę o AI, analizuje jej wpływ na społeczeństwo i gospodarkę oraz konfrontuje najważniejsze mity i obawy związane z rozwojem tej technologii. 

Łączy warsztat reporterski z umiejętnością tłumaczenia złożonych zjawisk w sposób przystępny i osadzony w kontekście globalnych przemian.

 

fot. Grażyna Makara

 

Maciej Rudziński

Badacz sztucznej inteligencji i specjalista w dziedzinie neuronauki oraz neurokognitywistyki. Zajmuje się analizą interakcji człowieka z systemami AI oraz badaniami nad poznawczymi i emocjonalnymi aspektami relacji człowiek–technologia. 

W swojej pracy łączy perspektywę naukową z refleksją nad społecznymi konsekwencjami rozwoju AI. Występuje jako ekspert w mediach, komentując m.in. wpływ chatbotów i systemów AI na ludzkie emocje, relacje i procesy decyzyjne. 

Uczestniczy w projektach badawczych dotyczących „psychologii sztucznej inteligencji” oraz nowych form interakcji między człowiekiem a technologią, wskazując zarówno na potencjał, jak i ryzyka wynikające z rozwoju zaawansowanych systemów AI. 

Jego działalność koncentruje się na zrozumieniu, w jaki sposób AI nie tylko wspiera procesy biznesowe, ale również wpływa na sposób myślenia, komunikacji i funkcjonowania człowieka w świecie coraz silniej kształtowanym przez technologię. Łączy obszar technologii i medycyny.

fot. Mikołaj Starzyński

Marek Zieliński

dr hab. Marek Zieliński – Rektor Collegium Da Vinci w Poznaniu, naukowiec, dydaktyk i praktyk z wieloletnim doświadczeniem w łączeniu świata nauki z biznesem. W swojej pracy naukowej koncentruje się na relacjach biznesowych, które badał z perspektywy zaufania, dzielenia się wiedzą oraz adaptacji. Aktualnie jego badania dotyczą wykorzystywania nowych technologii w edukacji, szczególnie narzędzi opartych na sztucznej inteligencji oraz ich wpływie na procesy uczenia się i nauczania.

Autor licznych publikacji naukowych dotyczących budowania więzi opartych na zaufaniu i wymianie wiedzy, relacji B2B oraz roli AI w kształtowaniu nowoczesnego modelu edukacji. Współautor raportów „AI w edukacji. Między zachwytem a namysłem” oraz „Polska edukacji w cieniu AI”. Inicjator projektu futurologicznego „PoznAI przyszłość: O umyśle i nauce”, poświęconego wizji edukacji przyszłości.

W swojej działalności promuje idee praktycznego podejścia do nauki oraz rozwijania kompetencji odpowiadających na dynamicznie zmieniające się potrzeby rynku pracy.



Dorota Kotas

Dorota Kotas jest pisarką, autorką Pustostanów (2019), książki nagrodzonej Nagrodą Literacką Gdynia w kategorii proza, Nagrodą Conrada za najlepszy debiut oraz nominacją do Nagrody im. Witolda Gombrowicza. Jest również autorką Cukrów (2021) i Czerwonego Młoteczka (2023). Mieszka w Warszawie.

fot. Paulina Kuszneruk

Helena Chmielewska-Szlajfer

Dr hab. Helena Chmielewska-Szlajfer jest socjolożką, Profesorem Akademii Leona Koźmińskiego i Visiting Fellow w London School of Economics and Political Science, doktorat z socjologii obroniła w The New School for Social Research, za który otrzymała Albert Salomon Memorial Award in Sociology, habilitację uzyskała w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Autorka m.in. (Not) Kidding: Politics in Online Tabloids (Brill, 2024; Haymarket 2025), Reshaping Poland’s Community after Communism: Ordinary Celebrations (Palgrave, 2019), Kazimierz Kelles-Krauz: Marksizm a socjologia (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2014; wersja angielska Brill, 2018). Bada codzienne praktyki obywatelskie, politykę i media informacyjne w internecie, a także unikanie newsów i alternatywne źródła informacji.

 

fot. Kasia Bobula

Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz

doktora historii i badaczka specjalizująca się w problematyce Europy Wschodniej. Pracuje w Instytucie Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza oraz Instytucie Studiów Politycznych PAN. Stypendystka Bekker NAWA w Katedrze Historii Europy Wschodniej na Uniwersytecie w Heidelbergu (2023–2024) oraz Wayne Vucinich Fellowship na Uniwersytecie Stanforda (2026). Laureatka m.in. grantu Narodowego Centrum Nauki oraz nagrody Pióro Nadziei Amnesty International. Tłumaczka z języków białoruskiego i rosyjskiego.

 

fot. Mateusz Skwarczek

Piotr Tarczyński

(ur. 1983 r.) – pisarz, tłumacz z języka angielskiego, amerykanista, politolog. Od 2020 roku prowadzi wspólnie z Łukaszem Pawłowskim Podkast amerykański – jeden z najpopularniejszych podcastów w Polsce. Teksty dotyczące relacji między kulturą popularną a polityką publikował m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym” czy „Przekroju”. Współautor (z mężem, Jackiem Dehnelem) cyklu powieści kryminalnych osadzonych w realiach Krakowa z przełomu XIX i XX wieku, publikowanych pod pseudonimem Maryla Szymiczkowa. Mieszka w Berlinie.

fot. Albert Zawada

Edwin Bendyk

(ur. 1965)

– prezes zarządu Fundacji im. Stefana Batorego. Zawodowo dziennikarz i pisarz, publicysta tygodnika „Polityka”, zajmuje się tematyką cywilizacyjną oraz relacjami między nauką i techniką a polityką, gospodarką, kulturą, życiem społecznym. Autor wielu książek, w tym „Zatrutej studni” nominowanej do Nagrody Literackiej Nike w 2003 roku. W 2020 wydał „W Polsce, czyli wszędzie. Rzecz o upadku i przyszłości świata”. Kurator programu Miasto przyszłości/Laboratorium Wrocław podczas Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Współorganizator Kongresu Kultury w 2016 roku, wraz z Irkiem Grinem kurator projektu Ex-centrum zainicjowanego przez Olgę Tokarczuk. Wykłada w Collegium Civitas i Graduate School for Social Research Polskiej Akademii Nauk. Członek Polskiego PEN-Clubu. Członek European Council on Foreign Relations.Prowadzi blog „Antymatrix”.

Jacek Dehnel

(ur. w 1980 r. w Gdańsku) – poeta, prozaik, tłumacz. Wydał m.in. dziesięć tomów poetyckich, przekłady (Larkin, James, Verdins, Fitzgerald, White, Coetzee), pięć powieści (Lala, Saturn, Matka Makryna, Krivoklat, Ale z naszymi umarłymi) i kilka tomów krótszych próz, a wspólnie z mężem, Piotrem Tarczyńskim – serię kryminałów o profesorowej Szczupaczyńskiej (pod pseudonimem Maryla Szymiczkowa). Laureat m.in. Nagrody Kościelskich (2005) i Paszportu Polityki (2006), był pięciokrotnie nominowany do nagrody Nike, trzykrotnie do Angelusa, raz do Nagrody Szymborskiej. Prowadzi bloga www.tajnydetektyw.blogspot.com i portal z kolekcją starej fotografii www.awers-rewers.pl. Mieszka w Berlinie.

Paweł Piotr Reszka

(ur. 1977)

Reporter, autor książek: „Diabeł i tabliczka czekolady” (2015), za którą zdobył Nagrodę im. Ryszarda Kapuścińskiego za Reportaż Literacki, i „Płuczki. Poszukiwacze żydowskiego złota” (2019), która znalazła się między innymi w finale Nagrody Literackiej Nike 2020, Nagrody Literackiej Gdynia 2020 i Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus 2020. W dorobku ma również zbiór reportaży „Białe płatki, złoty środek. Historie rodzinne” (2021). W czerwcu 2026 ukazała się jego najnowsza książka „W tym domu już nie straszy. Reportaże o Żydach, Polakach i fatum” (Wydawnictwo Agora).

Absolwent historii na Uniwersytecie im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz podyplomowych studiów dziennikarskich na Uniwersytecie Warszawskim.

Fot: Dawid Żuchowicz/Agencja Wyborcza.pl



Halszka Witkowska

Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego, suicydolog, konsultant kryzysowy, Prezes Fundacji Życie warte jest rozmowy, Wykładowca na Wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego, Pomysłodawczyni i koordynatorka pierwszego w Polsce serwisu edukacyjno-pomocowego dla osób w kryzysie samobójczym i ich bliskich www.zwjr.pl Jest członkiem Zespołu Roboczego ds. prewencji samobójstw i depresji przy Radzie ds. Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia. Wprowadzała Pierwszy w Polsce Krajowy Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym  realizowany przez Ministerstwo Zdrowia w którym była liderem aż 4 zadań w latach 2021-2025 w ramach Narodowego Programu Zdrowia.  Dyrektorka pierwszego w Polsce Instytutu Suicydologii na Uniwersytecie VIZJA,  Autorka książek „Samobójstwo w kulturze dzisiejszej. Listy samobójców jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy” oraz wydanej w 2022 roku „Życie mimo wszystko. Rozmowy o samobójstwie”, a także współautorką wydanej w 2024 roku książki „Niewysłuchani. O śmierci samobójczej i tych którzy pozostali” oraz „Przywróceni do życia. Pokonać samobójstwo”(2025). A także współredaktorką monografii zbiorowej „Autodestrukcja. Sytuacje graniczne we współczesnej kulturze”  „Nikt nie chce umierać. Autodestrukcja w perspektywie kulturowej”, „Nie mam siły żyć! Autodestrukcja w kulturze” oraz „Poradnika dla moderatorów i administratorów serwisów internetowych”, a także poradnika „Interwencje po śmierci samobójczej – o znaczeniu i potrzebie działań postwencyjnych w szkole” oraz poradnik „Samouszkodzenia – zrozumieć aby zapobiec”. Współautorka standardów i rekomendacji dla mediów dotyczących bezpiecznego informowania o zachowaniach samobójczych, stworzonych w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym realizowanego przez Ministerstwo Zdrowia, a także współautorka rekomendacji z zakresu zapobiegania zachowaniom samobójczym dla osób duchownych. W 2024 roku uhonorowana nagrodą BohateON w kategorii „Osoba publiczna”, nominowana do tytułu Warszawianki roku (2024). Mówca na Tedex  Warsaw 2025. W 2025 roku odznaczona Medalem Komisji Edukacji Narodowej. Ma na swoim koncie szereg publikacji naukowych z zakresu suicydologii, a także liczne wystąpienia na konferencjach oraz w mediach.

fot. Karol Paciorek

Monika Tadra

Monika Tadra – absolwentka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Od 2020 roku prowadzi stronę internetową www.swiatspotkan.pl, gdzie zamieszcza zapisy rozmów z takimi osobami, jak Katarzyna Karpowicz, Agata Tuszyńska, Nula Stankiewicz, Joanna Heidtman, Marcin Kydryński czy Mikołaj Grynberg. Jej pierwsza książka To nie nasza wina(2023) to zapis jedenastu rozmów z dorosłymi wychowankami domów dziecka. Kolejną książkę Niewysłuchani. O śmierci samobójczej i tych, którzy pozostali (2024) napisała wspólnie z dr Halszką Witkowską. Zebrała w niej trzynaście opowieści o bólu, żalu i gniewie, a przede wszystkim poczuciu winy tych, którzy zostali po śmierci samobójczej bliskiej osoby. Współautorka, z Rafałem Tadrą, albumu z fotografią przyrodniczą Poezja barw Lubelszczyzny (2024). W 2025 roku, ponownie z dr Halszką Witkowską, napisała książkę Przywróceni do życia. Pokonać samobójstwo, której bohaterowie z cierpienia, samotności i bezsilności byli o krok od odebrania sobie życia.

Wierzy w moc słowa oraz sens podejmowania trudnych, ważnych społecznie tematów, a największe zainteresowanie wzbudza w niej człowiek.



Dominika Olejnik (Stewunia)

– udowadnia, że kuchnia wegańska może być smaczna, dostępna, prosta i ciekawa, czym przeczy powszechnie znanym prawom fizyki. Tworzy niesamowite przetwory, a kuchenne eksperymenty robi dla zaspokojenia ciekawości i kubków smakowych (dokładnie w tej kolejności!). Od kilku lat jest RODowitą Działkarką, a jej względy można sobie zaskarbić, pytając, czym są papryfiutki i cucamelony.

Grażyna Betlej-Furman

Urodzona w Międzyrzeczu Wielkopolski. Od 1970 mieszka w Ropkach, rodzinnej wsi na Łemkowszczyźnie. Studiowała w Krakowie wychowanie plastyczne (Uniwersytet Pedagogiczny) oraz ukończyła filologię ukraińską (Uniwersytet Jagieloński). 

Prowadzi gospodarstwo agroturystyczne Swystowy Sad w Ropkach. Jest animatorką lokalnego środowiska i depozytariuszką tradycji łemkowskiej .

Autorka książki Łemkowska kuchnia z Ropek. Częstujcie się opisującej tradycje kulinarne z rodzinnego, łemkowskiego domu w Ropkach, pojmowane jako niematerialne dziedzictwo kulturowe.

Lisa Palmes i Lothar Quinkenstein

Lothar Quinkenstein – ur. w 1967 r. w Bayreuth. Studiował germanistykę i etnologię we Fryburgu Bryzgowijskim. W 1994 r. przeprowadził się do Polski, gdzie mieszkał przez kolejnych 17 lat. Od 2011 r. mieszka w Berlinie. Literaturoznawca, pisarz, poeta, tłumacz literatury polskiej. Od 2017 r. jest jednym z tłumaczy Olgi Tokarczuk, często w tandemie z Lisą Palmes. 

1999–2024 pracownik Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. 2012–2024 wykładał w Collegium Polonicum w Słubicach. 

Wydał kilka tomów poezji i prozy, w tym dwie powieści. Publikuje w renomowanych czasopismach niemieckich i polskich. Ostatnio ukazał się jego tom z esejami Am Tag zuvor, am Tag danach (2024). 

Inicjator oraz współredaktor serii wydawniczej Bibliothek der polnischen Holocaustliteratur, która przedstawia niemieckiemu czytelnikowi znaczące dzieła polskiej literatury o Holokauście. W 2017 r. otrzymał Nagrodę Jabłonowskich za zasługi na rzecz polsko-niemieckiego porozumienia. W tym samym roku otrzymał Spiegelungen-Preis für Lyrik za cykl poetycki Die Brücke aus PapierW 2024 r. otrzymał prestiżową nagrodę im. Karla Dedeciusa. W 2026 r. otrzymał razem z Lisą Palmes Uznamską Nagrodę dla Tłumaczy – za wspólne tłumaczenie Lalki Bolesława Prusa. 

Główne zainteresowania to obszary pogranicza, procesy transferu kulturowego, literatura fluktuujących tożsamości.

Lisa Palmes – 1995-1996 studia na kierunku filozofii, socjologii i nauk politycznych w Wiedniu, 1996-2001 nauka fryzjerstwa a następnie praca w tym zawodzie w Wiedniu i w Berlinie, 2001-2007 studia na wydziale polonistyki i germanistyki ze specjalizacją językoznawczą w Berlinie i Warszawie. Od 2008 tłumaczka literatury polskiej z wolnej stopy, w roku 2013 współorganizatorka serii rozmów z polskimi reportażystami pod hasłem „Reportaże bez Granic” w księgarni polsko-niemieckiej Buchbund w Berlinie.

Paweł Goźliński

(ur. 1971) – teatrolog, redaktor, dziennikarz i pisarz, do 2024 roku redaktor naczelny Wydawnictwa Agora.

Studiował w Warszawie na Akademii Teatralnej, Uniwersytecie Warszawskim, w Szkole Wajdy oraz w Szkole Nauk Społecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, gdzie obronił doktorat pisany pod opieką prof. Marii Janion.

Paweł Goźliński był też m.in. pomysłodawcą i redaktorem antologii „Nie-obcy” oraz kuratorem projektu „Gazeta pisarzy”. Kierował działami kultury i reportażu „Gazety Wyborczej”, był szefem reporterskiego magazynu „Duży Format”. Tworzył i do 2019 roku pełnił funkcję redaktora naczelnego „Książek. Magazynu do czytania”. W 2010 roku wraz z Mariuszem Szczygłem i Wojciechem Tochmanem założył Instytut Reportażu i Polską Szkołę Reportażu w której wykłada do dziś.

Autor książek Bóg Aktor, Jul, Dziady oraz Akan.

fot. Max Pflegel

Aleksandra Korczak

Nauczycielka języka polskiego, etyki i filozofii wyróżniona w Konkursie Nauczyciela Roku, nominowana do nagrody Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata”, a także do nagrody prof. Romana Czerneckiego za publicystykę na rzecz polskiej oświaty. Zasiadała w jury literackim Polskiej Sekcji IBBY, jest członkinią Pracowni Badań Literatury dla Dzieci i Młodzieży na Uniwersytecie Warszawskim oraz współdziałaczką SOS dla Edukacji. Jako ekspertka do spraw lektur szkolnych oraz edukacji antydyskryminacyjnej współpracowała m.in. z Centrum Edukacji Obywatelskiej, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Alternatywną Listą Lektur, Fundacją Wolne Lektury, Szkołą w Chmurze, Młodymi Horyzontami, Nowym Teatrem. Autorka książki Bezradne i romantyczne. Bohaterki lektur dla szkoły podstawowej (2025).

fot. J. Szafrański



Kornelia Sobczak

– doktor kulturoznawstwa (Instytut Kultury Polskiej UW), publicysta, autor książki Zośka i Rudy. O miłości, przyjaźnie i Polsce (Warszawa 2026), współautorka książki Chopinowskie igrzysko. Historia Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina 1927–2015 (Warszawa 2020), autorka rozdziałów w monografiach zbiorowych (m.in. Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej, Nienormatywne historie Polski, Nasz Dom 1919–2019. Pedagogiki społeczne, miasto i dzieciństwo w praktyce Naszego Domu i tomów serii Topo-grafie, poświęconych Warszawie w twórczości polskich pisarzy), artykułów naukowych i nienaukowych. Redaktor miesięcznika „Dialog”, a wcześniej serwisów sportowych. Kurator (wraz z Weroniką Parfianowicz) cyklu rozmów i wykładów wokół katastrofy klimatycznej „Przed końcem” (2019­–2024). Członek Zespołu Badań Pamięci o Zagładzie oraz Pracowni Studiów Miejskich przy IKP UW. Pochodzi z Kołobrzegu, mieszka w Warszawie. 

Aneta Korycińska (Baba od polskiego)

– mgr filologii polskiej, nauczycielka, redaktorka, oligofrenopedagożka, podcasterka i popularyzatorka języka. Zwyciężczyni konkursu VIVELO Top Creators 2024 w kategorii Education oraz laureatka nagrody za upowszechnianie czytelnictwa w konkursie Książka Roku 2024 Polskiej Sekcji IBBY. Prowadząca autorski podcast Polskiego Radia „Matura po godzinach. Podcast Baby od polskiego”, w którym łączy literaturę, językoznawstwo i kulturę współczesną. Członkini Unii Literackiej. Publikowała w „Ryms”, „Musick Magazine”, „Tygodniku Powszechnym”, E-teatr.pl. Autorka książki „Radio w mojej głowie. Opowieści o ADHD” (wyd. Prószyński i S-ka), serii edukacyjnej „Nauka z audiobooka” (wyd. Harde), tomu poetyckiego „Czego nie powiem swojej córce” (Fundacja Duży Format) oraz posłowi do serii klasyki literatury polskiej „Kiedyś Przeczytam” (wyd. Powergraph). Twórczyni gier edukacyjnych, m.in. „Mam słowo” (wyd. Egmont) - wyróżnionej tytułem Zabawka Roku 2025, oraz inicjatorka i organizatorka Romantykonu – konwentu miłośników romantyzmu. Ambasadorka akcji „Ratownicy Czytelnictwa” Fundacji Powszechnego Czytania oraz plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku Wydawnictwa Naukowego PWN. Współpracuje z Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, gdzie zajmuje się analizą zjawisk językowych i kulturowych w komunikacji młodych pokoleń. Ekspertka w zakresie edukacji polonistycznej, dydaktyki języka polskiego i komunikacji, współpracująca z mediami, instytucjami kultury i wydawnictwami (m.in. Filmoteką Narodową, Muzeum Narodowym w Krakowie, Zamkiem Królewskim w Warszawie, Muzeum Narodowym w Warszawie, projektem Film w Szkole, Fundacją Kino Szkoła). W ramach autorskiej marki Baba od polskiego prowadzi działalność edukacyjną w mediach społecznościowych, przygotowuje uczniów do egzaminów, tworzy kursy, webinary i podcasty. Jej działania łączą literaturę, językoznawstwo i popkulturę w duchu inkluzywnej dydaktyki. Zajmuje się wspomaganiem procesu uczenia się uczniów z niepełnosprawnością intelektualną oraz w spektrum autyzmu, opracowując autorskie strategie lingwodydaktyczne. Autorka i współautorka projektów edukacyjnych łączących literaturę, film i kulturę młodzieżową, m.in. „Film w Szkole”, „Romantykon”, „Namiot Włóczykija” – podcastowego cyklu o Muminkach. Jej działania naukowe koncentrują się wokół dyskursu młodomowy, literatury Young Adult oraz wspierania neuroróżnorodnych uczniów w edukacji humanistycznej.

WWW: www.babaodpolskiego.pl
FB: https://www.facebook.com/babaodpolskiego
IG: https://www.instagram.com/babaodpolskiego/
TT: https://www.tiktok.com/@babaodpolskiego
YT: https://www.youtube.com/babaodpolskiego



Krzysztof Łapiński

Krzysztof Łapiński – filozof, tłumacz (m.in. "Rozmyślań" Marka Aureliusza), wykładowca akademicki, pracuje na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, dziennikarz naukowy. Zajmuje się filozofią starożytną, filozofią Wschodu i etyką ekologiczną. Habilitację uzyskał na podstawie monografii o Marku Aureliuszu. Stypendysta Fundacji z Brzezia Lanckorońskich i Fundacji Kościuszkowskiej. Autor książki „Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa” (Wyd. Agora, 2025) oraz książek dla dzieci „Dzik Dzikus” i „Świnia Malwina” (wyd. Agora dla Dzieci). Książka „Najmądrzejszy” została nominowana do Nagrody Literackiej Nike, Górnośląskiej Nagrody Literackiej Juliusz i Nagrody im. Marcina Króla Fundacji Batorego.

fot. Paweł Masłowski

Boguś Janiszewski

Absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pisarz, ekspert związany ze środowiskiem edukacji niepublicznej. Autor licznych, stworzonych wspólnie z ilustratorami: Maksem Skorwiderem i Nikolą Kucharską popularnonaukowych książek dla dzieci i młodzieży.

fot. Sobieska

Daniel Morden

– autor książek, od 1989 roku zawodowy gawędziarz. Podróżuje po świecie, zbierając i opowiadając tradycyjne podania. W jego repertuarze znajdują się zarówno mity Greków i Rzymian, jak i opowieści sowizdrzalskie i grozy. Jego prelekcje-opowieści otwierały m.in. Sydney Writers Festival, a jego ustne wersje klasycznych tekstów w tradycji homeryckiej, m.in. Iliady, Odysei, ale także opowieści o Orfeuszu, Midasie, Demeter i Persefonie przyniosły mu nagrody i uznanie środowisk badaczy i miłośników literatury antycznej. Za wkład w literaturę opartą na tradycyjnych opowieściach uhonorowany medalem Hay Festival. Doświadczony nauczyciel, prowadzi zajęcia m.in. w National Theatre (Wielka Brytania), Ty Newydd Writer’s Centre, University of South Wales, Newport Film School oraz na University of Falmouth.

Krzysztof Środa

(ur. 1959) pisarz, tłumacz i historyk filozofii. Tłumaczył książki z zakresu filozofii (m.in. Aldous Huxley’a) oraz z zakresu giełdy i papierów wartościowych.

Laureat Nagrody Literackiej Gdynia 2007 w kategorii eseistyka za książkę Projekt handlu kabardyńskimi końmi. Nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia 2013 w kategorii eseistyka za książkę Podróże do Armenii i innych krajówz uwzględnieniem najbardziej interesujących obserwacji przyrodniczych oraz do Nagrody Literackiej „Nike” 2017 i Nagrody Literackiej Gdynia 2017 w kategorii proza za powieść Las nie uprzedza. W 2020 nominowany do Nagrody Literackiej „Nike” za Srebro ryb.

fot. Łukasz Ostalski/Reporter/East News

Olga Drenda

Olga Drenda 

(ur. 1984) eseistka, tłumaczka i dziennikarka. Absolwentka etnologii i antropologii kutury na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Laureatka Nagrody Literackiej Gdynia 2019 oraz nominowana do Paszportów Polityki 2018 za książkę Wyroby. Pomysłowość wokół nas. Publikowała m.in. w "Polityce", "The Guardian", "Dwutygodniku", "Tygodniku Powszechnym", "Gazecie Magnetofonowej", "Herito". Prowadzi audycję w Polskim Radiu pt. „Drenda i Paśnik w Czwórce” oraz należy do Stowarzyszenia Unia Literacka.

Autorka m.in. takich książek jak: Obiekty, które zostały Biedronkami, Proszę mówić dalej. Historia społeczna Muzeum Sztuki w Łodzi, Nikt nikomu nie tłumaczy. „Świat według Kiepskich” w kulturze.

Przemysław Sadura

(ur. 1977) socjolog, publicysta i profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach nad klasami społecznymi, polityką, edukacją i relacjami między państwem a społeczeństwem. Członek zespołu Krytyki Politycznej oraz założyciel Fundacji Pole Dialogu. Autor książki Państwo, szkoła, klasy oraz współautor – wraz ze Sławomirem Sierakowskim – książki Społeczeństwo populistów i głośnych raportów analizujących współczesne postawy polityczne Polaków.

Paweł Sołtys

– muzyk, autor piosenek. Jako Pablo­pavo wydał kilkanaście płyt, zagrał około tysiąca koncertów. Studiował rusycystykę, ale studiów nie ukończył. Jego opo­wiadania ukazywały się w „Lampie”, „Ricie Baum”, „Stu­dium”. Za prozatorski debiut Mikrotyki otrzymał Nagrodę Literacką im. Marka Nowakowskiego i Nagrodę Literacką Gdynia, znalazł się w finale Nagrody Literackiej Nike oraz był nominowany do Paszportu „Polityki”, Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida i Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Za drugą książkę Nieradość otrzymał no­minację do Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida oraz nominację do Nagrody Literackiej im. Juliana Tuwima przy­znawanej za całokształt twórczości. Mieszka w Warszawie, kibicuje Legii Warszawa.

fot. Rafał Komorowski

Dariusz Misiuna

(ur. 1972) socjolog, pisarz, publicysta i tłumacz. Doktorant Szkoły Nauk Społecznych w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie, gdzie zajmował się zagadnieniami polskich tradycji ezoterycznych.

Jego teksty dotyczą głównie tematów oscylujących wokół ekstremalnych form modyfikacji ciała, substancji psychodelicznych, okultyzmu, kultury industrialnej, radykalnej sztuki performance, oraz kultury niepopularnej. Tłumaczył m.in. Aleistera Crowley’a, Ralpha Metznera czy Stanislava Grofa. 

W 2001 założył Wydawnictwo Okultura, którego głównym celem jest dostarczanie oraz popularyzacja idei i koncepcji transgresyjnych i alternatywnych wobec dominującego porządku kulturowego.



Marcin Wodziński

(ur. 1966) historyk i judaista, ówczesny kierownik Katedry Judaistyki im. Tadeusza Taubego na Uniwersytecie Wrocławskim. Doktorant ze Śląskoznawczego Studium Doktoranckiego przy Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Wśród jego specjalności wymienia się: epigrafikę hebrajską, historię Żydów polskich w XIX wieku, Haskala oraz Chasydyzm.

Od 2003 był kierownikiem Zakładu Studiów Żydowskich, w 2016 roku przekształconego w Katedrę Judaistyki Uniwersytetu Wrocławskiego. W latach 2000–2014 był historycznym konsultantem wystawy głównej Muzeum Historii Żydów Polskich Polin, w latach 2010–2012 głównym historykiem tego Muzeum, a następnie członkiem Rady Historycznej Muzeum. Członek Rady Głównej Polskiego Towarzystwa Studiów Żydowskich w latach 2002–2018, a w latach 2011–2018 wiceprezes. Jest też członkiem rady akademickiej programu judaistycznych studiów doktorskich Uniwersytetu Karola w Pradze, Komisji Historii i Kultury Żydów Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, komitetu sterującego Digital Humanities Forum, European Association for Jewish Studies i in.. W kadencji 2024–2028 pełni funkcję przewodniczącego Rady Programowej Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Autor m.in. takich książek jak: Opowieści chasydzkie: antologia, Władze Królestwa Polskiego wobec chasydyzmu. Z dziejów stosunków politycznych i Hasidism: A New History (we współpracy z David Assaf, David Biale, Benjamin Brown, Uriel Gellman, Samuel Heilman, Moshe Rosman, Gad Sagiv).

Przemysław Witkowski

(1982), adiunkt w Uniwersytecie Civitas; autor książek: „Chwała Supermanom. Ideologia a popkultura” (2017), “Laboratorium Przemocy. Polityczna historia Romów” (2020), „Faszyzm, który nadchodzi” (2023) oraz “Partia Rosyjska” (2023); były doradca Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i członek gabinetu politycznego MKiDN; od 2024 r. zastępca dyrektora Instytutu Myśli Politycznej imienia Gabriela Narutowicza.

Aleksandra Gliszczyńska-Grabias

jest profesorem w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. W swojej pracy badawczej i eksperckiej zajmuje sięzagadnieniami prawa konstytucjonalnego porównawczego, prawa antydyskryminacyjnego, wolności słowa i praw pamięci. Współredaktorka i współautorka książek Constitutionalism under Stress(OUP, 2020) i Law and Memory: Towards Legal Governance of History(CUP, 2017). Stypendystka uniwersytetów New York University, Cambridge, Yale oraz European University Institute. Ekspertka Rady Europy w programach dotyczących prawa antydyskryminacyjnego. Współkieruje międzynarodowymi projektami badawczymi, w tym ‘The Challenge of Populist Memory Politics for Europe: Towards Effective Responses to Militant Legislation on the Past’ (2021 – 2025) oraz ‘Rethinking Militant Democracy Doctrine’ (2024-2027). i. Od marca 2025 jest delegatką do międzyrządowej organizacji Międzynarodowy Sojusz na rzecz Pamięci o Holokauście. Jest również polską członkinią Europejskiej Komisji przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji Rady Europy.

fot. Dawid Płaczek

Wojciech Tworek

Wojciech Tworek jest kierownikiem Katedry Judaistyki im. Tadeusza Taubego na Uniwersytecie Wrocławskim. Jest autorem szeregu publikacji o historii i kulturze chasydyzmu, w tym monografii The Polish Exile: Chabad Hasidism in the Interwar Years (McGill-Queen's University Press, 2026), oraz współredaktorem (z Marcinem Wodzińskim) Opowieści chasydzkich: antologii (Ossolineum, 2025).

Katarzyna Błażejewska-Stuhr

Katarzyna Błażejewska-Stuhr dietetyk kliniczny i psychodietetyk

Ukończyła Warszawski Uniwersytet Medyczny, Szkołę Główną Psychologii Społecznej. Doktorantka na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym. Współzałożycielka fundacji Kobiety bez diety.

Wyznaje zasadę, że jedzenie powinno być źródłem zdrowia i przyjemności. Chętnie gotuje i z radością eksperymentuje, najczęściej korzystając z lokalnych i sezonowych produktów. Uwielbia dietetyczne rozmowy, spotkania o tematyce zdrowotnej, z zainteresowaniem śledzi najnowsze doniesienia naukowe. 

Felietonistka magazynu Zwierciadło oraz autorka programu „357 kęsów na śniadanie” w Radio 357, autorka podcastu “Poradnik pozytywnego jedzenia

Autorka kilkunastu książek, w tym serii czterech książek Koktajle dla zdrowia i urody” (pierwsza część Koktajli wydana w 2015 roku była nominowana w prestiżowym konkursie Gourmand World Cookbook Awards – Najlepszej książki kulinarnej roku w kategorii „Koktajle”) i Superkoktajle. Najnowsze pozycje to “Poradnik pozytywnego jedzenia - Jak karmić się miłością”, “Dieta planetarna” i “Znikam. Zaburzenia odżywiania dzieci i młodzieży.”




fot. Karolina Synowiec

Klára Vlasáková

– zadebiutowała powieścią Wyrwy (Dowody 2024, tłum. Anna Radwan-Żbikowska), nominowaną m.in. do nagrody im. Jiříego Ortena. Jej druga powieść, Těla (2023), porusza tematy macierzyństwa i emancypacji. W grudniu 2023, głosami czytelników i jury czeskiego Deník N poll wybrana książką roku. Jej powieści zostały do tej pory przetłumaczone na języki arabski, serbski, polski i słowacki, kolejne ich przekłady powstają m.in. w języku niemieckim, duńskim, litewskim, i węgierskim. Klára Vlasáková tworzy także scenariusze filmowe, słuchowiska i sztuki teatralne. Jest feministką.  

Dorin i Rafael Blau

Jonáš Zbořil

(ur. 1988) – czeski poeta, autor zbioru wierszy Podolí, za który otrzymał nominację do nagrody im. Jiříego Ortena oraz nagrody Magnesia Literia w kategorii „odkrycie roku”. W 2019 roku wydał drugi tom poetycki, Nova divočina (Nowa głusza,, tłum. Zofia Bałdyga 2025. W Polsce, poza tomem poetyckim, ukazał się właśnie jego debiut prozatorski Flora (tłum. Anna Radwan-Żbikowska, 2026). Redaktor i moderator czeskiego Radia Wave. Współprowadzi m.in. program Liberatura, jest redaktorem działu kulturalnego w Seznam Zprávy.



Wojciech Bonowicz

(*1967) - poeta, publicysta. Stały współpracownik "Tygodnika Powszechnego" i miesięcznika "Znak" (gdzie prowadzi rubrykę poświęconą poezji). Ostatnio wydał: "Dziennik pocieszenia" (2024), wywiad-rzekę z Michałem Hellerem "Siedem ważnych słów" (2026) oraz tom wierszy "Bardzo" (2026).

Joanna Lech

– ur. 1984 w Rzeszowie. Pisarka i poetka. Debiutowała powieścią Sztuczki (Nisza) nominowaną w 2017 r. do Nagrody Literackiej Nike i Nagrody Literackiej Gdynia. W 2019 wydała także powieść Kokon, a w 2025 „Drapieżcy chmur” (W.A.B.). Redaktorka antologii „Znowu pragnę ciemnej miłości” (W.A.B. 2018). Autorka pięciu tomów wierszy, nominowanych m.in. do Nagrody Poetyckiej Silesius i Nagrody literackiej Nike. Laureatka wielu prestiżowych konkursów literackich, w tym nagród głównych w konkursach: im. R. M. Rilkego, im. Jacka Bierezina oraz PTWK. Stypendystka m.in. Miasta Krakowa i Fundacji Grazella, rezydentka m.in. Domu Pisarzy Ventspils, Wyszehradzkich Rezydencji Literackich, Czeskiego Centrum Literackiego, Praga UNESCO i Tartu UNESCO. Mieszka w Krakowie.

Katarzyna Jackowska-Enemuo

Antropologini kultury, muzykantka, opowiadaczka historii, kompozytorka i pisarka. Od ponad dwudziestu lat zajmuje się w praktyce muzyką dawną i tradycyjną z różnych stron Europy, komponuje również własną muzykę. Tworzy muzykę i piosenki do spektakli teatralnych (m.in. dla Teatru Małe Mi, Teatru Pinokio w Łodzi oraz Teatru Ludowego w Krakowie). Autorka audycji radiowych i słuchowisk (m.in. “Między Światem a Zaświatem” dla II programu PR, a także dla Muzeum Polin). Współzałożycielka zespołu Jazgodki. Współzałożycielka Projektu Migawki, z którym tworzy spektakle w dwóch 

językach polskich – fonicznym i migowym. Autorka koncertu „Nieuchronne”, na który składają się piosenki stworzone w odpowiedzi na doświadczenie straty, a także nagranej w pandemii płyty “Muzyka Ratunkowa” (wyłącznie w sieci). Koncertuje, gra do tańca, opowiada historie i gra spektakle - zarówno na najważniejszych festiwalach w kraju, jak też w podwórkach, więzieniach i pociągach. Prowadzi warsztaty śpiewu, tańca i opowieści dla dużych i małych, dla profesjonalistów i amatorów. Tropi tradycje społecznego świętowania, a także tworzy i prowadzi wydarzenia artystyczne i społeczne w całym kraju. 

W ramach inicjatywy “Przemiany” tworzy i prowadzi osobiste i społeczne obrzędy przejścia związane z różnymi istotnymi momentami w życiu. Jest członkinią kolektywu Instytut Dobrej Śmierci i prowadzi działania edukacyjne w temacie śmierci i żałoby. A kiedy trzeba - tworzy i prowadzi ceremonie pogrzebowe, pomaga w opiece nad ciałem zmarłej osoby, oraz towarzyszy ludziom w czasie po stracie. Jest autorką notesu dla nastolatków (ale również dorosłych) “Od Ż do A. Żałoba, życie i ja”, wydanego przez Hospicjum Dutkiewicza w Gdańsku. Wraz z Hospicjum w Bramkach prowadzi warsztaty dla dzieci i młodzieży szkolnej związane z oswajaniem tematu chorób terminalnych, śmierci, straty i działalności hospicjów. 

Jej książka “Tkaczka Chmur” (wyd. Albus, 2021; ilustracje: Marianna Sztyma) została nagrodzona w plebiscycie blogerów Lokomotywa oraz zdobyła Nagrodę Literacką M. St. Warszawy. Ukazały się jej adaptacje teatralne w Polsce i Czechach, została też wydana w Szwecji i Chinach. Druga książka pt. “Między Światem a Zaświatem” (wyd. Albus; ilustracje: Nika Jaworowska-Duchlińska), to laureatka plebiscytu Lokomotywa w 2023 roku, w kategorii “Od A do Z”. W 2024 ukazał się jej trzeci zbiór baśni, pt.: “Między Ziemią a Niebem” (wyd. Albus, ilustracje: Nika Jaworowska-Duchlińska).

fot. Bartek Żurawski

Jakub Gutkowski

– poeta. Autor książki livestream (Fundacja KONTENT, 2025), za którą otrzymał nominację do Nagrody im. W. Kazaneckiego w kategorii “Debiut poetycki roku”. Laureat 6. edycji Nagrody “Kraków Miasto Literatury UNESCO” oraz projektu “Połów” Biura Literackiego za rok 2022. Był tłumaczony na język angielski.

Mateusz Szemraj

Mateusz Szemraj – muzyk multiinstrumentalista, a przede wszystkim lutnista, gitarzysta i cymbalista. Specjalizuje się w grze na archaicznych instrumentach bliskowschodnich, takich jak na przykład oud, rubab czy saz. Od dwudziestu lat, jako zawodowy muzyk współpracuje z różnymi artystami i współtworzy wiele zespołów z nurtu muzyki tradycyjnej, etno-folk, orientalnej, żydowskiej oraz etno-jazzowej i improwizowanej, choć porusza się sprawnie również w innych nurtach muzycznych.Wśród zespołów, z którymi współpracuje są między innymi: Lomi Lomi, Mosaik, Wielbłądy, Milo Ensemble, Karolina Cicha i Spółka, Hamdam, a także artyści i twórcy tacy jak Adeb Chamoun, Phillip Bracken, Dariush Rasouli, Karolina Skrzyńska, Katarzyna Jackowska-Enemuo, Rasm Al Mashan, Mateusz Pospieszalski. Wykonuje również muzykę teatralną, m. in. w teatrach Dramatycznym, Polskim, Ateneum, Collegium Nobilium, Teatrze 6 piętro. 

Koncertuje w Polsce, w wielu krajach europejskich, a także na świecie, m.in. w Pakistanie, Indiach, Chinach.

Ma na koncie kilkadziesiąt wydawnictw płytowych z różnymi artystami, nagrania do wielu produkcji filmowych i seriali oraz udział w festiwalach takich jak m.in. Opener, Męskie Granie, Skrzyżowanie Kultur, Ethnoport, Globaltica, Off Festival i innych. 

fot. Justyna Żądło 

Julia Szychowiak

(ur. 1986) poetka, finalistka XI Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Jacka Bierezina i laureatka projektu Bursztynowe Pióro/Połów 2007. 

Autorka arkusza poetyckiego Poprawiny (Biuro Literackie, 2006) oraz książki pt. Po sobie (Biuro Literackie, 2007), za którą uhonorowana została Wrocławską Nagrodą Poetycką „Silesius” 2008 w kategorii „poetycki debiut roku”, nagrodą Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (2008) oraz nagrodą „Gazety Wyborczej” wARTo (2009). Jej tomik Intro otrzymał nominację do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” 2015 w kategorii „książka roku”. W 2019 otrzymała nominację do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego oraz nominację do Nagrody Literackiej Gdynia za tom Dni powszednie. W 2026 nominowana do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego za tom Wyrazy współczucia.



Aneta Kamińska

– poetka i tłumaczka poezji ukraińskiej. Autorka książek poetyckich: zapisz zmiany (2004), czary i mary (hipertekst) (2007), autoportret z martwą naturą. ostatnie wiersze nazara honczara napisane przez anetę kamińską (2018, nominacja do Nagrody Nike 2019), więzy krwi (2018), czernowitz czarowidz (2021), teraz zaraz (2022), wschodniki / zachodniki (2022), pokój z widokiem na wojnę (2023, nominacja do Nagrody Orfeusza), pokój z widokiem na wojnę 2 (2024, nominacja do Nagrody Orfeusza), pokój z widokiem na wojnę 3 (2025) i pokój z widokiem na wojnę 4 (2026).

Wydała wybory przekładów wierszy: Nazara Honczara Gdybym (2007), Hałyny Tkaczuk Ja i inne piękności (2011), Chrystii Wenhryniuk Długie oczy (2013), Borysa Humeniuka Wiersze z wojny (2016), Lubow Jakymczuk Morele Donbasu (2018) i Produkcja czułości (2023), Julii Stachiwskiej Wszystkie możliwe rzeczy (2019, nagroda „Literatury na Świecie” za przekład) i Odbicie (2024), Wasyla Hołoborodki Tęcza na murze (2020, nominacja do ukraińskiej Nagrody Drahomana za przekład), Emmy Andijewskiej Atrakcje z orbitami i bez (2021), Kateryny Kałytko Nikt nas tu nie zna i my – nikogo (2022; finalistka nagrody Europejski Poeta Wolności), Hałyny Kruk Żywica (2022), Julii Musakowskiej Żelazo(2022) i Wiersze kłopotliwe (2025), Iryny Wikyrczak Algometria (2022), Ołeha Kocarewa Ewakuacja (2022), Ii Kiwy czarne róże czasu (2022) i Wędrowny ptak wojny (2024), Iryny Szuwałowej niewyrażalne (2022), Marianny Kijanowskiej Fotosynteza (2023) i Błyskawica napotyka wodę i wiatr (2025; wspólnie z Adamem Pomorskim), Łesyka Panasiuka Rozrzucone twarze (2023), Daryny Hładun i Łesyka Panasiuka Portret słońca w schronie przeciwbombowym (2023), Jaryny Czornohuz Koło wojny (2024), Maksyma Krywcowa Talk-show Wojna (2024), Ołeha Kocarewa Zawartość męskiej kieszeni (2024), Wiktorii Ameliny Świadectwo (2034), Kateryny Michalicyny Odłamki światła (2025), oraz prozę poetycką Olafa Clemensena Lato ATO (2020), a także trzy autorskie antologie: Cząstki pomarańczy. Nowa poezja ukraińska (2011), 30 wierszy zza granicy. Młoda poezja ukraińska (2012) oraz Wschód – Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy (2014).

Robert Król

(ur. 1981 w Jaśle), poeta. Ukończył filologię polską i public relations na Uniwersytecie Jagiellońskim. Autor książek: Gatunki śniegu (kolekcja Ha!art, 2003), Lida (Biblioteka Tyskiej Zimy Poetyckiej, 2004), Habitat (Korporacja Ha!art, 2005), Pamięć podręczna (Korporacja Ha!art 2009), Czternastki (Wielkopolska Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury 2010), O wchodzeniu w ogień (WBPiCAK, 2014), Polka (Mikrooficyna Ówże, 2018), Dixieland. Widzenia beskidzko-nowojorskie (Ówże, 2021), Życie jest droższe (Ówże, 2025).

Stypendysta Miasta Jasła (2006, 2018), Miasta Krakowa (2009, 2021), Narodowego Centrum Kultury w Programie Młoda Polska (2016), Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2022) oraz Visegrad Literary Residency Programme w Bratysławie (2025). W 2019 nominowany do Nagrody im. Wisławy Szymborskiej za poemat Polka. Laureat Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO (2024). Publikował m.in. w: Odrze, Ricie Baum, Fragile, Kartkach, Nowej Okolicy Poetów, Toposie, Ha!arcie, Gazecie Wyborczej i Wizjach.

Mieszka i pracuje w Krakowie.



Dominika Sitnicka

Bożena Szaynok

Bożena Szaynok, prof. UWr., specjalizuje się w zakresie najnowszej historii Polski (Żydzi w Polsce po 1945 roku, stosunki polsko-żydowskie, stanowisko Kościoła katolickiego wobec kwestii żydowskiej w Polsce po 1945 r.,  historia społeczna Polski, ) oraz stosunków międzynarodowych ( Polska-Izrael 1948-1967). 

Autorka książek, m.in. : „Pogrom Żydów w Kielcach. 4. VII 1946 r.”, „Ludność żydowska na Dolnym Śląsku 1945-1950”, „Z historią i Moskwą w tle. Polska a Izrael 1944-1968” „Duszpasterz. Rozmowy z ojcem Ludwikiem Wiśniewskim”. W najbliższym czasie ukaże się jej książka „Rachunek sumienia. Kościół katolicki w Polsce i Żydzi. 1944-1989”.

Stypendystka, m.in. Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej Fundacji im. Batorego,  Fundacji Kościuszkowskiej,  członkini polsko – izraelskich projektów naukowych, Międzynarodowej Rady Muzeum Historii Żydów Polskich, jury nagrody historycznej „Polityki”. 

Odznaczona Krzyżem Wolności i Solidarności. 

Społecznie, prezeska Fundacji Hospicyjnej we Wrocławiu.

Krzysztof Siwczyk

(ur. 1977) – poeta i eseista, autor osiemnastu tomów poetyckich, w tym: Dzikie dzieci (1995), Emil i my (1999), Dane dni (2001), Wiersze dla palących (2001), Zdania z treścią (2003), W państwie środka (2005), List otwarty (1995–2005) (wiersze zebrane, 2006), Centrum likwidacji szkód (2008), Koncentrat (2010), Gdzie indziej jest teraz (wiersze wybrane, 2011), Gody (2012), Dokąd bądź (2014), Jasnopis (2016), Mediany (2018), Osobnikt (2020), Krematoria I/Krematoria II (2021), Krematoria III (2022) oraz Ludzie z taksydermii (2024). Jest także autorem książek krytycznoliterackich i eseistycznych: Ulotne obiekty ataku (2010), Kinkiety w piekle (2012), Koło miejsca/Elementarz(2016), Bezduch (2018), Manuał (2020), Sygnał w zenicie (2022) i Manuał II (2024).

Jego poezja ukazała się również w przekładach na języki obce, m.in. w tomach: Im Reich der Mitte (Lipsk, 2007), Preveč videnja (Maribor, 2012), Ailleurs est maintenant (Montpellier, 2015), Europ’oètes, Cinq voix de la poésie européenne(Paryż, 2016), Disnomia (Faloppio, 2018), Defense Mechanism (Los Angeles, 2021), Klarskrift och andra dikter(Johanneshov, 2022), Auf nächtlicher Reise (Kolonia, 2022) oraz Offener Brief (Lipsk, 2023).

Zagrał również główne role w dwóch filmach fabularnych: Wojaczek w reżyserii Lecha Majewskiego (1999) oraz Wydalony w reżyserii Adama Sikory (2010). Laureat Nagrody Fundacji Kościelskich, Nagrody Literackiej Gdynia i Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius, finalista francuskiej nagrody Prix de la Revue NUNC oraz laureat międzynarodowej Nagrody Václava Buriana. Jest felietonistą tygodnika „Polityka”, członkiem jury Nagrody Literackiej Nike i mieszka w Gliwicach.

 

fot. Lorenzo Castore

Jul Łyskawa

Urodzony w 1984 roku w Warszawie, autor książek „Prawdziwa historia Jeffreya Watersa i jego ojców” oraz „Wyprawa siedmiu zim przeciw krainie jazgarza”. Lubi długie tytuły.

Emilia Konwerska

– poetka, literaturoznawczyni, kuratorka. Jej teksty ukazywały się między innymi na łamach „Krytyki Politycznej”, „Vogue”, miesięcznika „Znak” i „Tygodnika Powszechnego”. Redaktorka „Notatnika Literackiego”. Autorka dwóch książek poetyckich – „112” (wydawnictwo papierwdole) i „Ostatni i pierwszy kajman” (Wydawnictwo J). Dwukrotnie nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia. W ubiegłym roku nakładem wydawnictwa ArtRage ukazał się zbiór jej opowiadań pod tytułem „Rzeczy robione specjalnie”, który został nominowany do nagrody Odkrycia Empiku. Jej wiersze były tłumaczone między innymi na hiszpański, mandaryński i czeski, a książki ukazały się w Ukrainie i Serbii.

Agnieszka Dobkiewicz

Mieszkanka Dolnego Śląska, pisarka, publicystka i dziennikarka. Stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Prezeska Fundacji IDEA, która promuje dziedzictwo historyczne i kulturowe Dolnego Śląska, a także wydaje Świdnicki Portal Historyczny.

Autorka tłumaczonych na język czeski książek: Mała Norymberga. Historie katów z Gross-Rosen, Dziewczyny z Gross-Rosen. Zapomniane historie z obozowego piekła i Pożydowskie. Niewygodna pamięć. Porusza tematy związane z pamięcią, tożsamością i losem ludzi na pograniczu Polski, Czech i Niemiec.

W 2025 roku została uhonorowana tytułem Zasłużonej dla Miasta Świdnicy. W 2026 roku wybrano ją na jedną z liderek Szlaku Dolnoślązaczek, inicjatywy ukazującej kobiety związane z Dolnym Śląskiem, które mają istotny wpływ na rozwój regionu i współtworzą jego historię.

Mateusz Mykytyszyn

Regionalista i działacz kultury związany z Dolnym Śląskiem. Prezes Fundacji Księżnej Daisy von Pless. Pracownik merytoryczny, specjalista ds. komunikacji i kontaktów międzynarodowych Zamku Książ.

Pomysłodawca polskiego wydania pamiętników księżnej Daisy. Twórca filmu Tutejsi, od Waldenburga do Wałbrzycha. Współautor wydanego w 2019 roku albumu Zamek Książ w Wałbrzychu. Cud Polski. Autor i kurator otwartej w 2021 roku w Apartamentach Cesarskich w Książu wystawy Z albumu Księcia oraz wirtualnej wystawy Zamek Książ w technikolorze: www.wtechnikolorze.ksiaz.walbrzych.pl.

Wysłuchał wspomnień księcia Bolka von Pless i w 2022 roku je opublikował. Jest także współautorem książek dla dzieci: Być jak księżna Daisy i Być jak książę Bolko.

 

Beata Justa

– malarka, performerka, malOgrodniczka

Po studiach na ASP we Wrocławiu, a później w Wolnej Szkole Sztuki w Hamburgu, krążyła między Altoną (gdzie wiodła życie artystycznej bohemy), Pragą (tam odkrywała, że „Czechy to nie kraj, a ogród”) a rodzinną Kamienną Górą (z „poniemieckim” dziedzictwem), dokąd wciąż wracała.

Poddając się działaniu tej siły, która ściągała ją uparcie w rodzime Karkonosze, odnalazła w nich swoje miejsce.

Zafascynowana mitami, historią, pięknem gór; tworząc artystyczną księgę Ale Gake, wyznaje miłość do Karkonoszy.

Wyrysowując subtelną kreską mapy regionu na styku trzech krain, wędruje po nich jak po wstędze Möbiusa w zapętleniu, do nieskończoności.

Przechadza się po ogrodach Rubenczy BezOgródek. Opisując je, oprowadza i dzieli się z czytelnikiem swoim zachwytem.

fot. Wera Pełczyńska



Agnieszka Taborska

– pisarka, romanistka, historyczka sztuki, tłumaczka.  Autorka ponad 20 książek: literackich mistyfikacji, zbiorów opowiadań i aforyzmów, esejów o podróżach, rozpraw o surrealizmie, nagradzanych w Polsce i Niemczech baśni dla dzieci i dorosłych. Jej książki tłumaczone są na angielski, francuski, niemiecki, hiszpański, słowacki, ukraiński, koreański i japoński.

 

fot. Jarosław Brzeziński

Beata Klich-Kluczewska

(ur. 1971) – historyczka, profesorka Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalistka w zakresie historii społecznej i kulturowej XX wieku. Bada dzieje rodziny, dzieciństwa, kobiet, seksualności oraz życia prywatnego w Polsce Ludowej. Autorka książek Przez dziurkę od klucza. Życie prywatne w Krakowie 1945–1989 oraz Rodzina, tabu i komunizm w Polsce 1956–1989. W swojej pracy wykorzystuje perspektywę antropologii historycznej i mikrohistorii, ukazując historię przez pryzmat codziennych doświadczeń ludzi.



Tadeusz Dąbrowski

– ur. w 1979 r. Poeta, eseista, krytyk, redaktor naczelny dwumiesięcznika literackiego „Topos”. Członek Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung (Niemieckiej Akademii Języka i Poezji). Publikuje m.in. w „The New Yorker”, „Paris Review”, „Frankfurter Allgemeine Zeitung”, „Neue Zürcher Zeitung”, „Twórczości”, „Odrze”, „Piśmie”. Jego wiersze ukazywały się również w „Tygodniku Powszechnym”, „Zeszytach Literackich”, „Gazecie Wyborczej”. Należy do najbardziej znanych w świecie polskich poetów współczesnych. W Radiu Gdańsk współprowadził audycję poetycką „Po pierwsze wiersze” (2017–2024). W latach 2012–2019 był dyrektorem artystycznym festiwalu Europejski Poeta Wolności. Autor powieści Bezbronna kreska (2016) oraz dziesięciu zbiorów wierszy, m.in. Te Deum(2005), Czarny kwadrat (2009) i Scrabble (2020). W 2022 r. ukazał się tom jego wierszy zebranych pt. To jest fajka(PIW), a w 2024 zbiór szkiców o poezji „W metaforze” (PIW). Stypendysta Yaddo (USA), Literaturhaus Zürich i Literarisches Colloquium Berlin. Laureat dziesiątków nagród polskich i zagranicznych, m.in. Hubert-Burda-Preis (2008), Nagrody Kościelskich (2009), Horst-Bienek-Preis (2014) oraz „Małego Berła” Fundacji Kultury Polskiej (2006), które otrzymał od Tadeusza Różewicza. Tłumaczony na 30 języków. Jego najnowszy tom wierszy PUK ukazał się niedawno nakładem PIW. Mieszka w Gdańsku.

 

fot. Isolde Ohlbaum

Jacek Stawiski

absolwent historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obecnie redaktor naczelny Tygodnika Powszechnego. Jest także prowadzącym programy i komentatorem spraw międzynarodowych w TVN24BIS i TVN24.  Specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących relacji polsko-żydowskich i polsko-izraelskich a także w sprawach międzynarodowych. Jest autorem filmów dokumentalnych i programów o historii najnowszej. W 2025 r. wydał książkę o przemianach symboliki historycznej w Polsce, zatytułowaną "Trzecia transformacja czyli historia odzyskana. Polska 1989 - 1995"

Jarosław Syrnyk

Jest absolwentem historii na Uniwersytecie Wrocławskim (1993 r.). W 2005 r. obronił pracę doktorską na Akademii Pomorskiej w Słupsku. W 2010 r. uzyskał tytuł doktora habilitowanego. Jego nominacja profesorska została podpisana przez Prezydenta RP 23 stycznia 2023 r.

W latach 1993-2006 pracował w różnych instytucjach i przedsiębiorstwach niezwiązanych z nauką. W latach 2006-2020 był zatrudniony we wrocławskim oddziale Instytutu Pamięci Narodowej. Równolegle od 2011 r. pracuje w Katedrze/Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego. W latach 2020-2024 r. był prodziekanem ds. dydaktyki niestacjonarnej i kontaktów z pracodawcami na Wydziale Nauk Historycznych i Pedagogicznych UWr. Obecnie pełni funkcję Pełnomocnika Rektora ds. Współpracy z Ukrainą.

Jest członkiem Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego w Polsce, Polskiego Towarzystwa Historiograficznego oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

W 2016 r. został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi „za zasługi w dokumentowaniu i upamiętnianiu prawdy o najnowszej historii Polski”.

Ogółem do 2025 r. ukazało się osiem autorskich monografii – m.in. Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne (1956–1990), Wrocław 2008; Trójkąt bieszczadzki. Tysiąc dni i tysiąc nocy anarchii w powiecie leskim (1944–1947), Libra Pl, Rzeszów 2018, 464 ss., Przemoc i chaos. Powiat sanocki i okolice w latach 1944–1947. Analiza antropologiczno-historyczna, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa-Wrocław 2020, 691 ss. a ostatnio Łemkowskie rozdroże (2024), która w 2025 roku została nagrodzona przez Fundację Historii i Kultury KLIO w ramach 31. edycji tej nagrody; dwie autorskie redakcje naukowe monografii; siedem współautorskich monografii lub prac zbiorowych pod współredakcją; ponad 100 artykułów naukowych i popularnonaukowych.

fot. Paweł Piotrowski

Irek Grin

– menedżer kultury, wydawca, pisarz. Twórca Międzynarodowego Festiwalu Poezji Silesius oraz współtwórca i dyrektor Międzynarodowego Festiwalu Kryminału Wrocław i Bruno Schulz. Festiwal. Dyrektor programowy Festiwalu Góry Literatury i Festiwalu Rzeki Literatury. W latach 2013 – 2016 kurator literacki Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016, koordynator obchodów Światowej Stolicy Książki UNESCO Wrocław 2016/2017. Juror Literackiej Nagrody Europy Środkowej ANGELUS (2017-2018). Od 2018 do 2026 r. dyrektor Wrocławskiego Domu Literatury, odpowiedzialny m.in. za miejskie nagrody literackie Silesius i Angelus, Wrocławskie Targi Dobrych Książek, wydawnictwo Warstwy czy program Wrocławia – Miasta Literatury UNESCO. Redaktor naczelny Notatnika Literackiego. W latach 2020 – 2026 przewodniczący Rady Fundacji Olgi Tokarczuk. Od 2026 roku prezes zarządu Fundacji Olgi Tokarczuk i Fundacji Festiwal Góry Literatury.

Maciej Duda

– krytyk literacki, literaturoznawca, psychoterapeuta, socjoterapeuta, certyfikowany trener. Doktor habilitowany nauk humanistycznych, profesor Uniwersytetu Szczecińskiego. 

Badawczo zajmuje się literaturą XIX i XX wieku, teorią literatury oraz krytyką literacką w ujęciu psychoterapeutycznym. Jako krytyk związany z czasopismami "ArtPapier" (2010-2021), "CzasKultury.pl" (obecnie).

Autor m.in. publikacji:  Gender w podręcznikach, Głosy sojuszników spraw kobiet. Pisma mężczyzn wspierających emancypację Polek w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku i Dogmat płci. Polska Wojna z gender.

Helena Piecuch

(ur. 1991) redaktorka, laureatka Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO 2025 i pierwszej nagrody na 21. Międzynarodowym Festiwalu Opowiadania. W 2026 roku wydała swoją debiutancką powieść Mamuna (Wydawnictwo Czarne).

Zofia Bałdyga

Zofia Bałdyga, 1987, Warszawa. 

Poetka, tłumaczka, pracownica socjalna. Autorka książek poetyckich „Passe-partout” (Warszawa 2006), „Współgłoski” ( Nowa Ruda 2010) „Kto kupi tak małe kraje” (Warszawa 2017), „Klimat kontynentalny” (Poznań 2021), „Nauka oddychania” (Wrocław 2025) oraz „Poslední cestopisy” (Praga 2023, nominacja do nagrody Magnesia Litera w kategorii poezja). Pisze po polsku i po czesku. Absolwentka Instytutu Slawistyki Zachodniej i Południowej UW. Tłumaczka najnowszej poezji czeskiej i słowackiej. Autorka antologii poezji kobiet „Sąsiadki. 10 poetek czeskich” (2020) oraz „Sąsiadki. 10 poetek słowackich” (2022). Za działalność translatorską uhonorowana Nagrodą „Literatury na Świecie” w kategorii „Młoda twarz” (2021). Mieszka w Pradze. Zawodowo zajmuje się doradztwem społecznym, pracuje z osobami z doświadczeniem migracyjnym.

fot. Jan Heller



Ola Lewandowska-Ferenc

– poetka, autorka książki poetyckiej „jesteśmy pierwszą ciemnością tego lata" (Biuro Literackie 2024), nominowanej do Nagrody im. Wiesławy Szymborskiej. Tlenuje „Tlenowi Literackiemu” i współtworzy kolektyw „Sfinga girls”. Mieszka w Warszawie i lubi lato w mieście.

fot. Mateusz Ferenc

Alicja Regiewicz

Alicja Regiewicz (ur. 1997) – publikowała m.in. w „Twórczości”, „Dwutygodniku”, „Odrze”, „Czasie Literatury”. Dwukrotnie nominowana do nagrody głównej w Konkursie Poetyckim Fundacji Duży Format. W marcu 2025 roku zadebiutowała książką poetycką Wykrzywnik twarzy (wyd. Ostatnia Sobota Lata), wyróżnioną w XXII Ogólnopolskim Konkursie Literackim na Debiut Poetycki „Złoty Środek” im. Artura Fryza. Autorka adaptacji do spektaklu Teatru Telewizji Dzień listopadowy, na podstawie opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza, w reżyserii Jana Kidawy-Błońskiego (2026). Współautorka tekstu musicalu Human (AST Wrocław, 2026). Redaktorka portalu filmowego Adapter dla osób niewidomych i niesłyszących, flagowego projektu Fundacji Katarynka.

Michał Siermiński

(1989) historyk idei, filozof i matematyk. Jego zainteresowania naukowe obejmują przede wszystkim historię lewicy, zwłaszcza marksizmu, historię ruchów rewolucyjnych, historię opozycji w PRL, ze szczególnym uwzględnieniem rewolucji „Solidarności”, historię opozycji w innych krajach bloku radzieckiego, filozofię społeczną i polityczną oraz historię stosunków polsko-żydowskich.



Leszek Kolankiewicz

– kulturoznawca, inicjator tzw. warszawskiej szkoły antropologii widowisk. Emerytowany profesor w Instytucie Kultury Polskiej UW, którego był dyrektorem w latach 2005–2012. Od 2012 do 2016 dyrektor Centre de civilisation polonaise na Sorbonie. Prowadzi badania nad widowiskami kulturowymi, szczególnie obrzędami kultów posesywnych, nad performansami społecznymi i nad przedstawieniami teatralnymi, zwłaszcza awangardowymi i neoawangardowymi. W swoich badaniach kulturoznawczych łączy metody antropologii widowisk, performatyki oraz nauki o teatrze.

Anna Kańtoch

– z wykształcenia orientalistka, autorka książek fantastycznych oraz kryminalnych. Pięciokrotna laureatka Nagrody im. Janusza A. Zajdla, w 2013 roku wyróżniona także Nagrodą Literacką im. Jerzego Żuławskiego za powieść Czarne. Jej pierwsza książka pozbawiona elementów fantastycznych, Łaska, została nominowana do Nagrody Wielkiego Kalibru oraz zdobyła nagrodę „Kryminalnej Piły”. Kolejna, Wiara, otrzymała podczas Międzynarodowego Festiwalu Kryminału 2018 Nagrodę Specjalną im. Janiny Paradowskiej. Nagrodę Wielkiego Kalibru otrzymał pierwszy tom trylogii – Wiosna zaginionych (2020), kolejne tomy – Lato utraconych (2021) i Jesień zapomnianych(2022) spotkały się ze znakomitym przyjęciem, a do całej trylogii sprzedano prawa filmowe. W 2023 ukazał się jej kryminał Samotnia, w 2025 Trzecia osoba, a w 2026 kontynuacja trylogii – Zima pożegnanych.

fot. Dawid Grzelak



Agata Sikora

Agata Sikora, eseistka, autorka książek Jak wyjść z siebie. O złudzeniu niezależności i sile społecznych więzi, Wolność, równość, przemoc. Czego nie chcemy sobie powiedzieć (nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia) i Szczerość. O wyłanianiu się nowoczesnego porządku komunikacyjnego. Stale współpracuje z "Dwutygodnikiem", "Oko.press" i "Znakiem", czasem konsultuje scenariusze teatralne i filmowe. Interesują ją paradoksy kulturowe wpisane w naszą codzienność. Mieszka w Londynie.

fot. T. Kaczor

Małgorzata Omilanowska

(ur. 1960) – historyczka sztuki, nauczycielka akademicka, profesor nauk humanistycznych. W latach 2012–2014 podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w latach 2014–2015 minister kultury i dziedzictwa narodowego.

Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, kształciła się także na wydziale architektury Uniwersytetu Technicznego w Berlinie. Od 1985 zawodowo związana z Instytutem Sztuki PAN, gdzie była m.in. zastępczynią dyrektora (1999–2007) i redaktor naczelną Słownika Architektów Polskich. Została też wykładowczynią Uniwersytetu Gdańskiego, od 2006 na stanowiskach profesorskich. W 2008 objęła stanowisko dyrektora Instytutu Historii Sztuki UG. Została członkinią rady naukowej Instytutu Herdera w Marburgu, a także członkinią Komitetu Nauk o Sztuce PAN. W 2006 powołana na funkcję prezesa stowarzyszenia Patria Polonorum.

Wybrana na dyrektora Zamku Królewskiego w Warszawie w miejsce przechodzącego na emeryturę Andrzeja Rottermunda. Nowy minister kultury Piotr Gliński odmówił jednak powołania jej na to stanowisko, motywując to względami politycznymi.

Odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Republiki Włoskiej, Krzyżem Wielkim Orderu Oranje-Nassau, Orderem Sztuki i Literatury I klasy, wyróżniona tytułem honorowego obywatela Połągi.



Wit Szostak

Wit Szostak jest polskim pisarzem, autorem powieści, opowiadań, dramatów i esejów. Opublikował kilkanaście książek literackich. Jego powieści były nominowane do nagród literackich: nagrody literackiej NIKE (Fuga 2013, Szczelinami 2023) oraz Paszportów „Polityki” (Sto dni bez słońca 2015). Powieść Dumanowski doczekała się adaptacji radiowej  Jana Klaty oraz dwóch teatralnych w Narodowym Starym Teatrze. Jego dramaty (Pogłosy i Obrzędy) były wystawiane we Wrocławiu, Lublinie i Łodzi. Ostatnio wydał Wylinkę (2025), pierwszą książkę napisaną dla dzieci, uznaną za Książkę Roku przez Polską Sekcję IBBY. W kwietniu tego roku ukazała się jego najnowsza powieść Suche strugi.

Z wykształcenia jest filozofem, pracuje jako profesor uczelni na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Jako Dobrosław Kot – Szostak jest pseudonimem literackim – ostatnio wydał Dorzecza i dociekania (2025), filozoficzny esej o rzekach, źródłach i ujściach, w których pyta o samą rzekę i śledzi rzeczne metafory w języku.  

Wit Szostak mieszka w Krakowie z żoną i trójką dzieci.

fot. Piotr Tołłoczko

Bożena Szaynok

Bożena Szaynok, prof. UWr., specjalizuje się w zakresie najnowszej historii Polski (Żydzi w Polsce po 1945 roku, stosunki polsko-żydowskie, stanowisko Kościoła katolickiego wobec kwestii żydowskiej w Polsce po 1945 r.,  historia społeczna Polski, ) oraz stosunków międzynarodowych ( Polska-Izrael 1948-1967). 

Autorka książek, m.in. : „Pogrom Żydów w Kielcach. 4. VII 1946 r.”, „Ludność żydowska na Dolnym Śląsku 1945-1950”, „Z historią i Moskwą w tle. Polska a Izrael 1944-1968” „Duszpasterz. Rozmowy z ojcem Ludwikiem Wiśniewskim”. W najbliższym czasie ukaże się jej książka „Rachunek sumienia. Kościół katolicki w Polsce i Żydzi. 1944-1989”.

Stypendystka, m.in. Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej Fundacji im. Batorego,  Fundacji Kościuszkowskiej,  członkini polsko – izraelskich projektów naukowych, Międzynarodowej Rady Muzeum Historii Żydów Polskich, jury nagrody historycznej „Polityki”. 

Odznaczona Krzyżem Wolności i Solidarności. 

Społecznie prezeska Fundacji Hospicyjnej we Wrocławiu.

Marcin Zaremba

prof. ucz. (1966), absolwent historii i socjologii UW. Pracuję na Wydziale Historii UW. Interesuje się historią społeczną PRL. Autor m.in.: „Wielka Trwoga. Ludowa rekcja na kryzys. Polska 1944-1947” i „Wielkie rozczarowanie. Geneza rewolucji Solidarności”. Współpracownik tygodnika „Polityka”.

fot. Leszek Zych / Polityka

Katarzyna Szaulińska

– pisarka, psychiatrka i psychoterapeutka. Autorka nominowanego do Nagrody Literackiej Nike zbioru opowiadań Czarna ręka zsiadłe mleko (Filtry, 2022), książek poetyckich Druga osoba (Biuro Literackie, 2020)  i Kryptodom (Biuro Literackie, 2023), który otrzymał nominację do Studenckiej Nagrody Literackiej Z BUTA dla najlepszej zaangażowanej książki roku. Laureatka Nagrody Głównej w III edycji Konkursu Dramaturgicznego im. Tadeusza Różewicza za dramat Kret/Mara. Twórczyni scenariusza komiksu o depresji Czarne fale i monodramu Córcia wystawianego w Teatrze WARSawy. Zbiory angielskich tłumaczeń jej wierszy autorstwa Marka Tardiego zostały wydane w USA w chapbooku Faith in Strangers (Toad Press/Veliz Press, 2021) i antologii Viscera: Eight Voices from Poland (Litmus Press, 2024). Hiszpańskie tłumaczenie opowiadania Kasztanek autorstwa Katarzyny Mołoniewicz i Abela Murcii ukazało się w antologii Animales de razas pequeñas (La Caja Books, 2025).  Urodziła się w Kołobrzegu, mieszka w Warszawie.

fot. Czas Literatury

Grzegorz Motyka

– prof. dr hab. Grzegorz Motyka, Historyk, politolog, dyrektor Wojskowego Biura Historycznego, pracownik Instytutu Studiów Politycznych PAN. Zajmuje się problematyką stosunków polsko-ukraińskich po 1939 roku oraz kwestią antykomunistycznego oporu w Europie Środkowej po 1944 r. Napisał między innymi: Od rzezi wołyńskiej do akcji >>Wisła<<. Konflikt polsko-ukraiński 1943-1947 (Kraków 2011) oraz Na białych Polaków obława. Wojska NKWD w walce z polskim podziemiem 1944-1953 (Kraków 2014). Ostatnio wydał: Akcja >>Wisła<< '47. Komunistyczna czystka etniczna, (Kraków 2023). Członek Kolegium IPN wybrany w 2023 r. przez Senat RP.

Olga Wróbel

– kulturoznawczyni, krytyczka literacka, absolwentka Instytutu Kultury Polskiej UW. Prowadzi bloga "Kurzojady", jako recenzentka wewnętrzna współpracuje z wydawnictwami WAB, Znak i Czarne, jej teksty ukazują się regularnie w Dwutygodniku, w magazynie “Książki” i na łamach Gazety Wyborczej.  Twórczyni komiksów - jej prace znajdują się w zbiorach muzeum Polin oraz Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej w Łodzi. Pracuje nad książką o literaturze młodzieżowej PRL-u.

Amelia Sarnowska

— krytyczka literacka, redaktorka i dziennikarka, w przeszłości literaturoznawczyni związana z Uniwersytetem Jagiellońskim. W pracy nad literaturą skupia się głównie na prozie współczesnej, rynku książki i życiu literackim. Niespieszny wędrowiec po kulturalno-społecznych i literacko-filozoficznych pograniczach. Interesuje się także kinem, Bałkanami i fotografią. Od blisko dziesięciu lat związana z mediami. Przeprowadzała wywiady m.in. z Georgim Gospodinowem, Serhijem Żadanem, Jasmilą Žbanić, Joanną Kuciel-Frydryszak, Andrzejem Stasiukiem, Mikołajem Grynbergiem, Julem Łyskawą, Cate Blanchett i Jakubem Józefem Orlińskim. Jeśli nie czyta, spaceruje po lesie z psem albo trawi przeczytane na rowerze. Prywatnie w trakcie pracy nad debiutem literackim.

Katarzyna Szaulińska

– pisarka, psychiatrka i psychoterapeutka. Autorka nominowanego do Nagrody Literackiej Nike zbioru opowiadań Czarna ręka zsiadłe mleko (Filtry, 2022), książek poetyckich Druga osoba (Biuro Literackie, 2020)  i Kryptodom (Biuro Literackie, 2023), który otrzymał nominację do Studenckiej Nagrody Literackiej Z BUTA dla najlepszej zaangażowanej książki roku. Laureatka Nagrody Głównej w III edycji Konkursu Dramaturgicznego im. Tadeusza Różewicza za dramat Kret/Mara. Twórczyni scenariusza komiksu o depresji Czarne fale i monodramu Córcia wystawianego w Teatrze WARSawy. Zbiory angielskich tłumaczeń jej wierszy autorstwa Marka Tardiego zostały wydane w USA w chapbooku Faith in Strangers (Toad Press/Veliz Press, 2021) i antologii Viscera: Eight Voices from Poland (Litmus Press, 2024). Hiszpańskie tłumaczenie opowiadania Kasztanek autorstwa Katarzyny Mołoniewicz i Abela Murcii ukazało się w antologii Animales de razas pequeñas (La Caja Books, 2025).  Urodziła się w Kołobrzegu, mieszka w Warszawie.

Michalina Drygasiewicz

Edukatorka filmowa związana ze Stowarzyszeniem Nowe Horyzonty.

Od 2015 roku programuje Filmowe Poranki w Kinie Nowe Horyzonty oraz koordynuje i prowadzi warsztaty kreatywne realizowane w ramach wydarzeń cyklicznych i festiwali we Wrocławiu. Aktywnie uczestniczy w programie Edukacja Młode Horyzonty, prowadząc prelekcje oraz tworząc materiały wideo i interaktywne prezentacje wprowadzające dzieci w tematykę filmową. Jej wideoprelekcje można zobaczyć w 80 kinach uczestniczących w programie Edukacja Młode Horyzonty.Współtworzy i wspiera bezpieczną przestrzeń dla dzieci i młodzieży podczas festiwali, takich jak Festiwal Nowe Horyzonty, Festiwal Młode Horyzonty oraz Letnia Akademia Filmowa w Zwierzyńcu. Swoją wiedzą i doświadczeniem dzieli się, prowadząc wykłady oraz warsztaty dla koordynatorów programów edukacji filmowej z całej Polski.

W ramach autorskiej działalności pod nazwą NIGDY NUDY prowadzi interdyscyplinarne warsztaty dla dzieci i młodzieży. Projekt obejmuje zarówno warsztaty naukowo-chemiczne, jak i zajęcia związane z fotografią, animacją poklatkową, filmem oraz eksperymentalnymi działaniami wykorzystującymi fotografię i obraz. W ramach NIGDY NUDY łączy zamiłowanie do filmów, edukacji i nauki, tworząc autorskie scenanariusze zajęć, których celem jest motywowanie dzieci do kreatywnego myślenia i wspieranie ich ciekawości świata.



Sławomir Sierakowski 

(ur. 1979) socjolog, publicysta, felietonista i współzałożyciel „Krytyki Politycznej”. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, stypendysta m.in. Yale, Princeton i Harvardu. Autor licznych tekstów o polityce, społeczeństwie i kulturze publikowanych w Polsce i za granicą, m.in. w „New York Times”, „Foreign Policy” i „Die Zeit”. W swojej twórczości analizuje współczesne procesy społeczne, polityczne i kulturowe, należąc do najważniejszych głosów polskiej debaty publicznej.


Fot: Piotr Kamionka/REPORTER

 

Dominik Puchała

– badacz w Centrum Badań nad Uprzedzeniami na Uniwersytecie Warszawskim. Związany z Instytutem Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza. Ukończył z wyróżnieniem Kolegium MISH UW (tytuł magistra sztuk wyzwolonych i psychologii). Trzykrotnie otrzymał stypendium MEiN za znaczące osiągnięcia naukowe. Naukowo zajmuje się mową nienawiści i ruchami skrajnie prawicowymi. Autor książki Tęczowa Matka Boska, Orzeł i Polka Walcząca: Emancypacyjne wykorzystywanie symboliki grup większościowych w Polsce.

Dorota Sumińska

– lekarka weterynarii, dziennikarka radiowa i telewizyjna, autorka książek. Jest znana w Polsce jako Matka Teresa od zwierząt. Co sobotę o godzinie 17 razem z córką – Martą Stachowiak – prowadzi na żywo na FB i YT godzinną audycję o zwierzętach „Pytania i odpowiedzi”. Po niej, o 18:00, nadawana jest kolejna audycja – tematyczna, nagrana wcześniej. Wraz z córką – Martą Stachowiak – prowadzi audycję „Sumińska – Zwierzę Ci się”. To ich autorski projekt, w którym uczą odbiorców uczyć się na ich własnych błędach. Autorka książek dla dorosłych i dla dzieci o zwierzętach, ludziach, podróżach i życiu, w tym bestsellerów: „Autobiografia na czterech łapach”, „Dalej na czterech łapach”, „Zwierz w łóżku”, „Świat według psa”, „Zwykłe niezwykłe życie”, „Dlaczego oczy kota świecą w nocy?”, „Dlaczego hipopotam jest gruby?”, „Dlaczego ziewamy?”, „Czy ryby piją wodę?” oraz „Dość. O zwierzętach i ludziach, bólu, nadziei i śmierci”.

Mirosława Szott

Literaturoznawczyni, krytyczka literacka, redaktorka tomików poetyckich. Autorka publikacji naukowych i popularnonaukowych. Teksty krytycznoliterackie publikowała m.in. w „Twórczości”, „Odrze”, „Toposie”, „Frazie”, „Śląsku”, „Pro Libris”. Prowadzi warsztaty kreatywnego pisania oraz spotkania autorskie.

Michał Nogaś

— dziennikarz, autor książki „Z niejednej półki. Wywiady”. W latach 2000-2016 związany z radiową Trójką, prowadzący audycje literackie i publicystyczne. Między 2016 a 2024 rokiem pracował w „Gazecie Wyborczej”, publikował także w „Książkach. Magazynie do Czytania” i „Wysokich Obcasach”. Od lutego 2024 ponownie w Trójce, gdzie pełni funkcję zastępcy redaktorki naczelnej i prowadzi autorską audycję „Wszystkie książki świata”, w której rozmawia wyłącznie z zagranicznymi twórcami literatury. Na antenie można go jeszcze usłyszeć w paśmie „Tu Myśliwiecka 3/5/7”.

Fot.: Max Pflegel

Magdalena Bigaj

Magdalena Bigaj – założycielka i prezeska Fundacji "Instytut Cyfrowego Obywatelstwa". Medioznawczyni, badaczka i działaczka społeczna. Autorka książek „Wychowanie przy ekranie” oraz „Twój telefon, twoje zasady” (Wydawnictwo W.A.B.).  Pomysłodawczyni i współautorka pionierskich Ogólnopolskich Badań Higieny Cyfrowej oraz raportu „Internet dzieci”. Twórczyni i kierowniczka pierwszych w Polsce studiów z higieny cyfrowej na Uczelni Korczaka. Felietonistka miesięcznika „Pismo. Magazyn opinii”. Wielokrotnie nagradzana za działalność społeczną i edukacyjną, m. in. prestiżową Nagrodą Korczaka za działania na rzecz praw dziecka w środowisku cyfrowym oraz Nagrodą im. Michała Serzyckiego, przyznawaną przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

fot. Natalia Derewicz

Jan Mencwel

Jan Mencwel, animator kultury, publicysta, działacz społeczny i aktywista miejski, współzałożyciel stowarzyszenia Miasto jest Nasze, autor książek „Betonoza. Jak się niszczy polskie miasta” (2021) oraz „Hydrozagadka. Kto zabiera polską wodę i jak ją odzyskać” (2023).

fot. Tomasz Kaczor

Eliza Kącka

– pisarka, literaturoznawczyni, krytyczka. Autorka książek prozatorskich:  Elizje (2017), po drugiej stronie siebie (2019), Strefa zgniotu (2022), Wczoraj byłaś zła na zielono (2024), książki eseistycznej  Idiomy. Eseje (2023)  oraz książek akademickich: Stanisław Brzozowski wobec Cypriana Norwida (2012), Lektura jako spotkanie. Brzozowski – tekst – metoda (2017).  Sporządziła kilka wyborów poezji (nie tylko najnowszej). Felietonistka i współpracowniczka "Tygodnika Powszechnego". Laureatka Nagrody Literackiej Nike 2025 i Nagrody Nike Czytelników.

Fot. Mateusz Skwarczek/Agencja Wyborcza.pl

Helena Morpho

🦋

Helena Morpho jest polską pisarką debiutującą pod pseudonimem w świecie literatury dziecięcej. Przybrawszy imię jednego z najpiękniejszych motyli świata o intensywnie niebieskich skrzydłach symbolizującego duchową przemianę, wewnętrzne piękno i odwagę bycia sobą, w swoim debiutanckim Tryptyku – „Cztery palce Maby i jej tęczowa krew” podejmuje bardzo trudny i ważny temat przemocy rówieśniczej w szkołach, problem wykluczenia i braku akceptacji dla inności, która w istocie jest wartością a nie słabością.

Dwie pierwsze części Tryptyku – „Maba” i „Ów” otrzymały Nagrodę Główną Komitetu Ochrony Praw Dziecka w konkursie Świat Przyjazny Dziecku. Trzecia część „Samotność i Strach” czeka na publikację.

Helena Morpho wierzy, że literatura ma moc dawania skrzydeł i że zgodnie z  efektem motyla – jedna ważna książka może zapoczątkować wielką zmianę w sercach młodych czytelników – zmianę tak niezwykle potrzebną, szczególnie w obecnej sytuacji zatrważająco narastającej ilości samobójstw wśród dzieci będących ofiarami, niemożliwej dla nich do uniesienia, przemocy równieśniczej.

Monika Bisek-Grąz

Jestem doktorką nauk humanistycznych, kulturoznawczynią-folklorystką, wykładowczynią, badaczką procesów tożsamościowych oraz koordynatorką projektów związanych z dziedzictwem kulturowym i pamięcią społeczną. Jestem członkinią Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

W centrum moich zainteresowań badawczych znajduje się Dolny Śląsk – region, który po 1945 roku stał się przestrzenią intensywnego zderzenia kultur, pamięci i doświadczeń. To miejsce, w którym całe społeczności zostały wymienione, a codzienność trzeba było budować od początku – często w obcych miastach, w cudzych domach, wśród nieoswojonej jeszcze przestrzeni.

Jedną z kluczowych grup, które badam i opisuję w tym procesie, jest ludność żydowska, współtworząca powojenną strukturę społeczną regionu. W Wałbrzychu stanowiła około 17% mieszkańców, a ważnymi ośrodkami jej osadnictwa były również Dzierżoniów i Wrocław. W swoich badaniach analizuję, jak organizowało się życie ludności żydowskiej w nowych warunkach społecznych i przestrzennych, jakie formy przyjmowała odbudowa wspólnoty oraz jakie mechanizmy prowadziły do jej stopniowego rozpadu i wyjazdów.

Moja praca badawcza prowadzona jest na styku historii, kultury i doświadczenia codziennego. Łączę perspektywę kulturoznawczą z analizą doświadczenia jednostkowego, traktując mikrohistorie jako narzędzie opisu szerszych procesów społecznych. Opieram się na narracjach lokalnych i analizie praktyk społecznych, przez które można zobaczyć, jak powstaje – i jak rozpada się – wspólnota. Szczególne miejsce w moich zainteresowaniach zajmują także cmentarze jako przestrzenie pamięci – jako miejsca, w których szczególnie wyraźnie ujawnia się napięcie między obecnością a nieobecnością oraz między trwaniem a zanikiem wspólnoty.

Jestem m.in. autorką książek:
Powojenny Wałbrzych. Miasto kultur (2009),
Zatrzymać w pamięci (2011),
Dziedzictwo kulturowe Wałbrzyskiego. Wierzenia, zwyczaje i obrzędy rodzinne (2011),
Dziedzictwo kulturowe Gór Sowich (2014),
oraz licznych artykułów naukowych dotyczących tożsamości kulturowej mieszkańców Dolnego Śląska, publikowanych m.in. w „Nowej Kronice Wałbrzyskiej”. W 2023 roku opublikowałam powieść Przystanek.

Współpracowałam z wrocławskim Ośrodkiem „Pamięć i Przyszłość” przy projektach, których celem była rejestracja opowieści wspomnieniowych osób przybyłych na Dolny Śląsk po 1945 roku, dokumentujących doświadczenie przesiedlenia i budowania życia w nowej przestrzeni. Współpracuję również z uczelniami oraz organizacjami i fundacjami przy projektach badawczych i edukacyjnych.

Uczestniczyłam w zajęciach Żydowskiego Uniwersytetu Otwartego – programu edukacyjnego prowadzonego przez Fundację Shalom, poświęconego historii i kulturze Żydów oraz współczesnym zagadnieniom tożsamościowym.

Czynnie uczestniczę w przedsięwzięciach dotyczących pamięci, tożsamości oraz zderzeń kulturowych. Posiadam doświadczenie w prowadzeniu konferencji, w tym konferencji naukowych, a także spotkań z pisarzami i przedstawicielami świata kultury. W swojej pracy szczególną wagę przywiązuję do rozmowy jako formy budowania przestrzeni spotkania między różnymi doświadczeniami i perspektywami. Ponadto przez wiele lat pracowałam w Zamku Książ jako przewodnik. 

Jestem badaczką o profilu dwukierunkowym – obok pracy naukowej posiadam przygotowanie z zakresu zarządzania i prawa. Ukończyłam studia Executive MBA z wyróżnieniem oraz studia z zakresu prawa, co pozwala mi łączyć refleksję kulturową z podejściem systemowym i organizacyjnym.

Karol Maliszewski

Karol Maliszewski, dr hab., profesor Uniwersytetu Wrocławskiego; poeta i prozaik, krytyk literacki. Opublikował kilkanaście tomów wierszy, liczne utwory prozatorskie i szereg zbiorów tekstów krytycznoliterackich, m.in. „Nasi klasycyści, nasi barbarzyńcy”, „Rozproszone głosy. Notatki krytyka”, „Wolność czytania”, „Poezja i okolice. Między krytyką literacką a historią literatury”, „Bez zaszeregowania. O nowej poezji kobiet”, „Język w ogniu i inne metafory krytycznoliterackie”. Jest autorem książek dla dzieci, np. „Przypadki Pantareja”, i lokalnych baśni i legend (np. „Diabeł z Wilkowca”) oraz współautorem podręcznika „Jak zostać pisarzem”. Mieszka w Nowej Rudzie.

Monika Bisek-Grąz

– dr nauk hum., kulturoznawczymi-folklorystka, wykładowczyni, członkini Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, a także koordynatorka i realizatorka projektów związanych tożsamością kulturową. Autorka kilku publikacji zwartych, m.in.:  Dziedzictwo kulturowe Gór Sowich, Wałbrzych, 2014, Dziedzictwo kulturowe Wałbrzyskiego. Wierzenia, zwyczaje i obrzędy rodzinne, Wrocław, 2011, Zatrzymać w pamięci, Wałbrzych, 2011, Powojenny Wałbrzych. Miasto kultur, Wałbrzych, 2009 oraz licznych artykułów nt. tożsamości kulturowej mieszkańców Dolnego Śląska, w tym m.in. do Nowej Kroniki Wałbrzyskiej. W 2023 r. wydała książkę obyczajową ,,Przystanek”.

Jaga Hupało 

Artystka i kuratorka. Od wielu lat tworzy projekty artystyczne prezentowane w galeriach i przestrzeniach sztuki. Kuratorka wystawy Kamień, papier, nożyce (Pasmo Sztuki na Festiwalu Góry Literatury 2026). Założeniem jej twórczości jest poszukiwanie piękna i równowagi. 

Artystka fryzur, hair expert, Dyrektor Artystyczna Pracowni Born To Create oraz przestrzeni Space of Creation, producentka. Laureatka medalu Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz tytułów takich jak „Designer of the Year” i „Personality of the Year” przyznawanych przez Intercoiffure Paris. Jej twórczość była prezentowana między innymi w londyńskiej galerii Barbican Centre, a także podczas dwóch edycji prestiżowego wydarzenia NOISE London, w ramach Los Angeles Fashion Film Festival i Berlin Fashion Film Festival, jak również na autorskich pokazach w Nowym Jorku, Paryżu i Warszawie, podczas tygodni mody w Lizbonie, Londynie, Berlinie i Warszawie oraz w topowych magazynach, takich jak Vogue Italia, Vogue Polska, Harper’s Bazaar, ELLE czy L’Officiel. Zaprojektowała peruki do wielu wspaniałych wydarzeń scenicznych Opery Narodowej, Teatru Muzycznego ROMA, Teatru Polskiego oraz Teatru Dramatycznego, jak również do performance’ów m.in. w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki, w Centrum Sztuki Współczesnej Zamku Ujazdowskim, na Zamku Królewskim na Wawelu oraz w Zamku Sarny w ramach festiwalu Góry Literatury. W Górach Bardzkich, blisko źródła swoich korzeni, prowadzi Leśną Ostoję Sztuki – niezwykłe miejsce artystycznych wydarzeń i spotkań ludzi kultury. Co roku, z okazji Ogólnopolskiej Nocy Muzeów, w swoich Pracowniach organizuje spotkania artystów i performerów, jak również wystawy, które często goszczą potem na festiwalu Góry Literatury. Podczas tegorocznej edycji Nocy Muzeów zaprezentuje film artystyczny pod tytułem „Po Deszczu” realizowany przy współpracy reżyserskiej Kacpra Gocławskiego. Film ten stanowi projekt skupiający artystów różnych dziedzin i zrealizowany został na podstawie poruszającego manifestu Agnieszki Szpili. Wraz z filmem zaprezentowane zostaną eksponaty muzealne udostępnione przez Teatr Muzyczny ROMA: wyjątkowe, lśniące peruki zaprojektowane do musicali „Aida”, „Deszczowa Piosenka” i „We Will Rock You”. 

fot. Iza Grzybowska

Anna Równy

– edukatorka filmowa, trenerka edukacji medialnej i filmowej oraz specjalistka w dziedzinie kultury filmowej. Zajmuje się projektami promocji i metodyki filmu w edukacji formalnej i nieformalnej młodego i dorosłego widza. Koordynuje programy edukacyjne dla dzieci i młodzieży, m.in. jako koordynatorka merytoryczna projektu Edukacja Młode Horyzonty. Zajęcia filmowe i kinowe prelekcje łączy z rozwijaniem kompetencji krytycznych i działaniami psychoedukacyjnymi. Od 20 lat działa w instytucjach kultury filmowej, prowadząc warsztaty, prelekcje i webinary oraz współpracując z kinami studyjnymi i festiwalami w Polsce. Została wyróżniona Nagrodą Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w kategorii Edukacja młodego widza dla Liderów Filmoteki Szkolnej oraz tytułem Mistrz Pedagogii przez Ruch Innowacyjny w Edukacji.

Anna Klimczak

Artystka wizualna. Tworzy instalacje site-specific i działania performatywne. Jest kuratorką wystaw i projektów artystycznych. Od 2009 związana zawodowo z Polsko-Japońską Akademią Technik Komputerowych w Warszawie.

https://annaklimczak.pl/

fot. Jakub Certowicz

Michał Suchora

(1984) – historyk sztuki, manager kultury, od 2025 roku współprzewodniczący Zielonych. Prowadzi galerię sztuki BWA Warszawa i przestrzeń rezydencyjną BWA Sokołowsko. Członek zarządu Stowarzyszenia Przyjaciół Muzeum Narodowego w Warszawie. W swojej praktyce artystycznej, społecznej i politycznej skupia się na wzajemnych zależnościach między sztuką, kształtem współczesnych społeczeństw i zieloną transformacją. 

Od 5 lat dzieli czas między Warszawę i małą sudecką wieś Sokołowsko, w której współredaguje lokalną gazetę, współpracuje z Festiwalem Góry Literatury Fundacji Olgi Tokarczuk czy Sanatorium Dźwięku organizowanym przez Fundację In Situ. Za noblistą Heinrichem Böllem mówi "Nie ma nic, co by mnie nic nie obchodziło"



Urszula Glensk

(ur. 1967 w Tarnowskich Górach)

– literaturoznawczyni, krytyczka literacka, profesorka Uniwersytetu Wrocławskiego. Pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej. Jurorka Nagrody Literackiej Europy Środkowej „Angelus” (w latach 2019–2021).

Opublikowała prawie 200 artykułów naukowych i publicystycznych oraz pięć książek, m.in. monografię „Historia słabych. Reportaż i życie w Dwudziestoleciu 1918–1939”, za którą dostała Nagrodę Historyczną „Polityki”. Za „wysoko ocenioną” habilitację otrzymała Nagrodę Prezesa Rady Ministrów.

Najnowsza książka, biografia „Hirszfeldowie – zrozumieć krew”, była nominowana do Nagrody Nike, została wyróżniona Nagrodą Młodzieżowych Klubów Historycznych im. Kazimierza Moczarskiego oraz Nagrodą Specjalną Leopoldina.

Stworzyła „Fundację No Border”, aby pomagać uchodźcom na granicy polsko-białoruskiej. Jej najnowsza książka to „Pinezka. Historie z granicy polsko-białoruskiej”, nagrodzona Grand Pressem 2025.

fot. Rafał Komorowski

 

Leszek Koczanowicz

Politolog, filozof, psycholog. Zajmuje się filozofią polityki, koncepcjami demokracji i etyką polityki. Interesuje się filozofią kultury, kulturą współczesną oraz sztuką współczesną. Prowadził badania i wykłady na wielu uczelniach zagranicznych, w tym na Uniwersytecie Columbia, Uniwersytecie w Berkeley, Uniwersytecie w Buffalo oraz Uniwersytecie w Oxfordzie. Autor wielu książek, m.in. Wspólnota i emancypacje. Spór o społeczeństwo postkonwencjonalne (2005), Politics of Time. Dynamics of Identity in Post-Communist Poland (2008), Lęk nowoczesny. Eseje o demokracji i jej adwersarzach (2011) oraz Polityka dialogu. Demokracja niekonsensualna i wspólnota krytyczna (2015). Laureat konkursu MISTRZ Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej.

Lena Bielska

– certyfikowana trenerka samoobrony i asertywności dla kobiet i dziewcząt WenDo, trenerka antydyskryminacyjna, trenerka dramy stosowanej I stopnia. Superwizorka treningu WenDo. Psychoterapeutka Gestalt, która w swojej pracy terapeutycznej i trenerskiej skupia się na wsparciu osób z grupy Post Traumatic Stress Communities. Prezeska Fundacji HerStory, w której współtworzy programy wsparcia i innowacje edukacyjne w zakresie przeciwdziałania przemocy i dyskryminacji. Dwukrotna stypendystka Rządu USA w programie International Visitors Leadership Program, stypendystka Alfred Landecker Democracy oraz Humanity in Action, współpracuje z wieloma krajowymi i zagranicznymi organizacjami równościowymi.

Monika Braun

(ur. 1963) aktorka, nauczycielka akademicka, pisarka oraz kulturoznawczyni. W 1986 ukończyła wrocławski Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego. Pracę doktorską pt. „Wykorzystanie technik aktorskich w treningach społecznych” obroniła w Instytucie Kulturoznawstwa Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Pracuje jako trenerka w szkoleniach dla przedsiębiorstw w zakresie technik komunikacyjnych, gdzie uczy prawników, dziennikarzy, menedżerów, szkoli zespoły pracowników organizacji i przedsiębiorstw.

Autorka m.in. takich książek jak Podróżnik: o życiu i szkle Kazimierza Pawlaka, Przeciw powtórzeniu oraz Okruchy świata/ Wobec nieruchomości rzeczy.


Fot. Grzegorz Celejewski / Agencja Wyborcza.pl

Magda Publicewicz

– absolwentka socjologii US, arteterapii WSNS i architektury ASP. Mentorka i mentalistka barw, wykładowczyni psychologii koloru oraz architektka barw ludzkiej psychiki.

Tworzy abstrakcje geometryczne ChromaART, łącząc sztukę, psychologię barw i fizykę kwantową. W swoich pracach opiera się na zjawiskach długości fal barwnych oraz geometrii, tworząc matematycznie wyliczane kompozycje, które zatrzymują uwagę, intrygują i niosą ukojenie. Każdy obraz jest odrębną opowieścią o emocjach i stanach, odbieraną poprzez zmysły, a dzięki możliwości oglądania z czterech stron otwartą na różne interpretacje.

Istotnym elementem jej twórczości jest haptyczność dzieł. Najczęściej pracuje z farbami akrylowymi wzbogaconymi piaskiem, szkłem i drobinami jedwabiu, aby wzmocnić przekaz poprzez fakturę i dotyk. Do ekspozycji swoich prac zaprasza również muzyków, poszerzając doświadczenie odbioru o warstwę dźwiękową.

Przygodę z malarstwem rozpoczęła w dzieciństwie w pracowni swojego ojca, gdzie zdobywała warsztat, początkowo tworząc głównie malarstwo figuratywne. Ma na koncie wystawy indywidualne i zbiorowe, jest laureatką konkursów, a jej prace znajdują się w kolekcjach prywatnych w Polsce i za granicą.

Od ponad 20 lat zajmuje się arteterapią. Jest autorką Art Campów, warsztatów i szkoleń dla architektów i artystów oraz projektów dla dzieci z orzeczeniami lekarskimi, opartych na bajkoterapii i wiedzy o barwach. Swoją twórczość przenosi także do projektowania architektonicznego – stworzyła m.in. kolekcję dywanów inspirowanych abstrakcjami geometrycznymi ChromaART, realizując ideę „poleżenia na obrazie”. Obecnie pracuje nad kolejnymi projektami, których zwieńczeniem ma być autorski „alfabet barw” – uporządkowany zbiór wiedzy i doświadczeń zdobywanych przez lata pracy ze sztuką i kolorem.

Piotr Florczyk

— wielokrotnie nagradzany poeta, eseista i tłumacz. Pływak. Profesor University of Washington w Seattle. Mieszkaniec Los Angeles. Strona autorska: www.piotrflorczyk.com

fot. Miguel Rodriguez

Małgorzata Kolankowska

– adiunktka w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego, kierowniczka Akademickiego Centrum Badań. Ex-centrum Olgi Tokarczuk. W swoich badaniach zajmuje się związkami między dziennikarstwem i literaturą, reportażem, przekładem i recepcją twórczości Olgi Tokarczuk; szczególnie bliska jest jej komunikacja sensytywna. Wraz z Joanną Morawiecką prowadzą "Onkopodkast - Jestem z tobą" (we współpracy z Fundacją Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową). Autorka książek Czerwony: Czarny polski spór medialny o Chile oraz reportażu Wyspa. Mamo, przyjedźcie! Powiedzieli mi, że mam raka.

Jana Karpienko

– tłumaczy, organizuje, pisze. Asystentka Olgi Tokarczuk i koordynatorka Fundacji Olgi Tokarczuk. Tłumaczenia, własne teksty i wywiady publikowała w „Twórczości”, „Odrze”, „Nowej Polszy” i na portalu „Rozstaje.Art”. Była tłumaczką szamana syberyjskiego, współpracowała z dokumentalnym Teatrem Na Faktach.

fot. Rafał Komorowski

Jakub Skurtys

– dr, krytyk i historyk literatury; adiunkt w IFP na Wydziale Filologicznym UWr; zajmuje się poezją najnowszą, literaturą XX wieku i historią awangard literackich; członek redakcji internetowego pisma społeczno-literackiego „Zakład”; autor książek o poezji: Wspólny mianownik (Wrocław 2020), Wiersz… i cała reszta (Kraków 2021), Darczyńca. Rzecz o poezji Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego(Wrocław 2022) oraz Światy nierównoległe (Warszawa 2022); przygotował też wybory wierszy: Agnieszki Wolny-Hamkało, Jarosława  Markiewicza (wraz z D. Kujawą i R. Wawrzyńczykiem), Cezarego Domarusa, Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, Macieja Roberta oraz wybór wierszy i poematów Joanny Oparek (wraz z K. Porębą). Członek komisji Programu Translatorskiego ©POLAND Instytutu Książki, juror lubelskiej nagrody na debiut poetycki „Reflektor” (od trzech lat), Konkursu im. T. Karpowicza na recenzję literacką (od dwóch lat) oraz białostockiej Nagrody im. W. Kazaneckiego (od roku).



Katarzyna Byłów

– językoznawczyni, antropolożka społeczna, tłumaczka, stypendystka University of St Andrews (2010–2016), European Mind & Life Summer Research Institute (2015, 2016) i European Varela Awards (2015). Prowadziła badania naukowe wśród diaspory tybetańskiej w Himalajach, jako tłumaczka i naukowczyni pracowała w Belgii, Wielkiej Brytanii, Indiach, a obecnie w Polsce. Tłumaczka książek i artykułów naukowych z dziedziny antropologii społecznej i kulturowej, historii, historii sztuki, sztuki, tekstów o tematyce społecznej oraz powieści. Pracuje w Centrum Badań Migracyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, jest członkinią Fundacji Olgi Tokarczuk i Rady Programowej Akademickiego Centrum Badań Ex-Centrum Olgi Tokarczuk, Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury oraz Stowarzyszenia Centrum Łucznictwa Tradycyjnego we Wrocławiu.

Magdalena Barbaruk

– zajmuje się kulturową sprawczością literatury, jej wpływem na sposoby życia jednostek, wspólnot oraz przestrzeń; prowadzi badania w Hiszpanii oraz w krajach Ameryki Południowej, głównie w Chile. Autorka książek Długi cień Don Kichota (Kraków 2015, Universitas), Sensy błądzenia. La Mancha i jej peryferie (Kraków 2018, Pasaże) i nominowanej do Nagrody im. Marcina Króla monografii Ruch Amereidy (Gdańsk 2024, słowo /obraz terytoria). Kulturoznawczyni, profesorka UWr, dyrektorka Instytutu Kulturoznawstwa UWr, członkini Rady Programowej Akademickie Centrum Badań. Ex-centrum Olgi Tokarczuk (UWr) oraz redakcji czasopisma „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”. Wrocławianka.

fot. Paweł Piotrowski

Dorota Gruszka

– polonistka (UWr), redaktorka i wydawczyni. Współpracowała z różnymi instytucjami (kultury i nie tylko). Programowała, organizowała i produkowała (koncerty, wystawy i festiwale) w Polsce i zagranicą. Od ponad dekady w Domu Wydawniczym Znak. Lubi swoją pracę, kocha psy i Grecję.

 

fot. Michał Lichtański

Kasia Janusik

– absolwentka filologii angielskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim, redaktorka, tłumaczka, menedżerka kultury. Przekładała m.in. Iana McEwana, Zeldę Fitzgerald, Hanifa Kureishiego, Zadie Smith, Paula Austera i J.M. Coetzee’ego. Od 2014 roku koordynuje projekty literackie we Wrocławiu – m.in. w ramach Europejskiej Stolicy Kultury i Miasta Literatury UNESCO. Dyrektorka Wrocławskiego Domu Literatury, działkowiczka, dziewiarka.

fot. Piotr Pflegel

Michał Garapich

– urodzony w Krakowie antropolog, który od ponad 20 lat prowadzi badania i publikuje na tematy związane z migracjami, szczególnie w kontekście społecznością polskich w Wielkiej Brytanii. Prowadził badania wśród różnych grup i skupisk migrantów z Polski, ale też w peruwiańskich Andach, Ukrainie jak i wśród społeczności romskich w Anglii i Polsce. Autor i współautor trzech monografii oraz ponad 70-ciu publikacji dotyczących migracji, nacjonalizmu, skrajnej prawicy, oporu społecznego, bezdomności, etnografii intymnej i relacji ziemiańsko-chłopskich. Jego książka Dzieci Kazimierza (Czarne, 2019) otrzymała nagrodę Książki Historycznej roku Tygodnika Polityka. Jest profesorem na London Metropolitan University oraz profesorem Uniwersytetu w Białymstoku.



Dorota Oczak-Stach

Dorota Oczak-Stachdziennikarka, rzeczniczka prasowa Festiwalu Góry Literatury organizowanego przez Fundację Olgi Tokarczuk.

Absolwentka filologii rosyjskiej oraz dziennikarstwa i komunikacji społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Drogę zawodową zaczynała w radiu, następnie przez dekadę była związana z „Gazetą Wyborczą”. Obecnie pracuje jako wolny strzelec. Publikowała na łamach czasopism „Czas Kultury”, „Notatnik Literacki”, „Ładne Bebe”. Współtworzy magazyn „Ku Kulturze” emitowany na antenie TVP3 Wrocław. Zajmowała się też PR-em w kulturze, współpracowała z Wrocławskim Teatrem Pantomimy. Prowadziła spotkania autorskie m.in. z Katarzyną Bondą, Sylwią Chutnik, Mikołajem Grynbergiem,Michałem Rusinkiem, Wojciechem Tochmanem.

Prywatnie mama Franka i Marysi.

fot. Jerzy Wypych

Anna Jochymek

– artystka, etnografka oraz Postdoctoral Research Associate na London Metropolitan University specjalizująca się w badaniach nad skrajnie prawicowym ekstremizmem, subkulturami internetowymi oraz procesami przeciwdziałania radykalizacji w Wielkiej Brytanii. W swojej pracy łączy metody badań etnograficznych  z praktyką artystyczną. Zrealizowała dziesiątki międzynarodowych wystaw oraz interdyscyplinarnych projektów artystycznych, a także współtworzyła nagradzane filmy.

Michalina Dzierżęga

– od 2021 roku koordynatorka projektów w Fundacji Olgi Tokarczuk, od 2025 związana również z Wydawnictwem Dowody. Czasami korektorka, czasami copywriterka, przede wszystkim czytelniczka. Fanka natury – gór w szczególności – kotów, audiobooków i cappuccino na owsianym (w tej właśnie kolejności). Niedawno odkryła, że ornitologia jest fajna.

Piotr Jakub Fereński

– kulturoznawca, historyk, teoretyk i krytyk sztuki, kurator wystaw. Interesują go globalne i lokalne wymiary spółczesności. Zajmuje się między innymi pamięcią zbiorową i tożsamością, a także związkami między organizacją przestrzeni, architekturą i sztuką a konfliktami społecznymi, politycznymi i ekonomicznymi. Pracuje w Uniwersytecie Wrocławskim i Uniwersytecie SWPS.

Michał Derencz

Przeplatam wychowywanie trójki dzieci z pracą zawodową i aktywizmem społecznym i klimatycznym. Zasadę “myślenia globalnego” realizuję z ogólnopolskim ruchem społecznym Rodzice dla Klimatu angażując się m.in. w inicjowanie zmian systemowych na rzecz odchodzenia od spalania paliw kopalnych. Natomiast zasada “działając lokalnie” towarzyszy mi w pracy w stowarzyszeniu Stolovelasy, gdzie wspólnie z grupą przyjaciół działamy na rzecz rozwoju obywatelskiego lokalnej społeczności gminy Radków. 

Elżbieta Mirga-Wójtowicz

– dr., animatorka kultury, politolożka i badaczka. Pracuje jako adiunktka w Ośrodku Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie zajmuje się migracjami Romów. Posiada blisko 15-letnie doświadczenie w administracji rządowej w zakresie realizacji polityki państwa wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz koordynowania działań integracyjnych wobec społeczności romskiej w Polsce. W latach 2008–2014 pełniła funkcję Pełnomocniczki Wojewody Małopolskiego ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Autorka licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych dotyczących Romów, a także raportów ewaluacyjnych dla Komisji Europejskiej w ramach projektów Roma Civil Monitor (2017–2020, 2021–2025). Od 2010 roku współorganizuje wraz z międzynarodową siecią romskich organizacji młodzieżowych TernYpe projekt upamiętniający Zagładę Romów – Dikh He Na Bister. Członkini zarządu Fundacji Jaw Dikh oraz Europejskiego Instytutu Romów na rzecz Sztuki i Kultury (ERIAC). Współpracuje z OBWE/ODIHR/Contact Point on Roma and Sinti Issues, NDI, IOM, Komisją Europejską, Radą Europy, CEU i ERGO Network. Stypendystka U.S. Department of State (International Leadership Visitor Program, 2010), absolwentka Roma Access Program na Central European University (2006) oraz była stażystka Komisji Europejskiej (2005).

fot. Piotr Markowski

Lucyna Piwowarska-Dmytrów

– kulturoznawczyni (UWr) animatorka kultury (skiba) trenerka zdrowego stylu życia (AWF Katowice), założycielka i prezeska stowarzyszenia STOLOVELASY, producentka wydarzeń, filmów, festiwali; managerka wydziału imprez w Kłodzkim Ośrodku Kultury. W przeszłości aktorka Wrocławskiego Teatru Pantomimy im. Henryka Tomaszewskiego, tancerka-ruchowiec.

Organizuje i prowadzi akcje społeczne, treningi uważności z elementami pracy z ciałem, edukację przez sztukę. Nie zgadza się z polityką wykluczenia społecznego i tyranią. Orbituje. Obserwuje. Bada.

Z festiwalem związana od kilku lat – na początku uczestniczka, w ostatnich latach także organizatorka.

Z prawdziwą przyjemnością wprowadza w formułę festiwalu koncepcję zrównoważonej turystyki. Promuje chodzenie jako najzdrowszą formę aktywności fizycznej, zachęca do zgłębiania wiedzy anatomicznej w kontakcie z naturą jako jednej z najskuteczniejszych technik odpoczynku.

Uczy uważnego patrzenia, słuchania, czucia. Lubi łączyć sztukę z anatomią i z naturą. Właściwie filozofka.

We współpracy z Parkiem Narodowym Gór Stołowych i stowarzyszeniem Stolovelasy stwarza  okazję do spacerowania po nieoczywistych miejscach na terytorium, które osobiście zamieszkuje. Towarzyszą jej eksperci od przyrody, społecznicy, pasjonaci.

Uważa, że otwarcie festiwalu spotkaniem z Joanną Kuciel- Frydryszak i książką „Chłopki - opowieść o naszych babkach” to symboliczny moment zwrotny dla polskiej kultury. Swojej babci – Lucynie, po której ma imię – dziękuje za spódnicę z koca i dziesięciokilometrową drogę do szkoły, którą dzielnie pokonywała. Ta droga zmienia wszystko.

Ciągle idzieMY, bo życie to ruch.

Błażej Błażejowski

dr hab. Błażej Błażejowski, prof. PAN

Paleontolog, badacz polarny, marzyciel. Prezes Stowarzyszenia Przyjaciół Nauk o Ziemi PHACOPS, którego celem jest rozwijanie i propagowanie inicjatyw, postaw i działań sprzyjających rozwijaniu myśli naukowej, wytwarzanie atmosfery zaufania i szacunku do środowiska naturalnego oraz upowszechnianie szeroko pojętej wiedzy geologicznej.

Absolwent Wydziału Geologii UW oraz Międzynarodowego Studium Doktoranckiego Nauk Biologicznych przy MiIZ PAN. Stopień doktora (2008), a następnie doktora habilitowanego (2018) w dziedzinie nauk o Ziemi uzyskał w Instytucie Paleobiologii PAN w Warszawie. Dyrektor PAN Muzeum Ziemi w Warszawie w kadencji 2024-2028.

Uczestnik wielu polarnych ekspedycji naukowych, m.in. na Spitsbergen, Arktykę kanadyjską, Antarktydę i Grenlandię.

Laureat Nagrody im. Artura Rojszczaka przyznawanej przez Klub Stypendystów Zagranicznych FNP (2009) oraz nagrody National Geographic TRAVELERY w kategorii „Naukowe odkrycie roku”. Delegat Instytutu Paleobiologii PAN do Rady Polskiego Konsorcjum Polarnego, członek i konsultant Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (International Union for Conservation of Nature), członek Klubu Polarnego Polskiego Towarzystwa Geograficznego.

Kamil Kijek

adiunkt, Katedra Judaistyki im. Tadeusza Taubego, Uniwersytet Wrocławski. Absolwent socjologii na Uniwersytecie Wrocławskim i studiów doktorskich w Instytucie Historii PAN w Warszawie. Uczestnik stażów doktorskich i podoktorskich w Center for Jewish History w Nowym Jorku, Uniwersytecie Hebrajskim, Uniwersytecie w Tel-Awiwie i Uniwersytecie Nowojorskim. Był wizytującym profesorem w Wisenthal Institute for Holocaust Studies w Wiedniu, Center for Holocaust Studies w Monachium i École des Hautes Études en Sciences Sociales  w Paryżu. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół: historii Żydów w Europie Środkowo-Wschodniej w XIX i XX wieku, problemów kontynuacji w XX-wiecznej historii Żydów w Europie Wschodniej, relacji między wschodnioeuropejską społecznością żydowską a innymi centrami żydowskiego świata.

W 2018 roku otrzymał I nagrodę w konkursie na najlepszą publikację naukową na temat ‘‘Jews and Liberal Regimes in Eastern Europe after 1917”, przyznana przez Centrum im. Leonida Nevzlina na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie za książkę „Dzieci modernizmu”. Właśnie złożył do druku książkę pt. "Ostatnie sztetl? Świat, Polska i komunizm z perspektywy społeczności żydowskiej dolnośląskiego miasteczka (1945-1950)". W 2025 roku wraz z Anną Bikont stworzył koncepcję i scenariusz wystawy czasowej “1945. Nie koniec, nie początek”, w okresie od marca do września 2025 roku pokazywanej w Muzeum Historii Żydów Polskich 

 Najważniejsze publikacje: 

“Dzieci modernizmu. Świadomość i socjalizacja polityczna młodzieży żydowskiej w Polsce międzywojennej”, Wyd. Uwr, Wrocław 2017 / „Modern and Radical. Politics, Culture, and Socialization of Jewish Youth in Interwar Polann”, Indian University Press, Bloomington 2026 

„Jewish Lives under Communism. New Perspectives”, red. Kamil Kijek, Katerina Capková, Rutgers University Press, New Brunswick, N.J., 2022 

“Only Ashes? Jewish Visitors to the New Poland in 1946 and the Future of Polish Jewry”, “Journal of Modern European History”, vol. 20.1 (2022), p. 111-126 

  “Was It Possible to avoid ‘Hebrew Assimilation’? Hebraism, Polonization, and the Zionist “Tarbut” School System in the Last Decade of Interwar Poland”, “Jewish Social Studies”, vol. 21.2, 2016, p. 105-141

 

Jerzy Starzyński

Łemko. Historyk, animator kultury, badacz, dokumentalista, choreograf, działacz społeczny. Założyciel Łemkowskiego Zespołu Pieśni i Tańca "Kyczera" (1991); pomysłodawca i dyrektor Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego "Świat pod Kyczerą" (od 1996). Twórca Łemkowskiej Biblioteki i Łemkowskiego Archiwum w Legnicy (w tym jednego z największych archiwów historii mówionej Łemków). Założyciel i redaktor naczelny Rocznika "Caryna, poświęconego historii, kulturze, językowi, literaturze i sztuce Łemków. Autor i wydawca kilkunastu pozycji książkowych, w tym opracowań źródłowych o strojach łemkowskich i monumentalnego trzytomowego wydawnictwa "Preselyly nas musowo. Listy Łemków z lat 1947-1948". Organizator wielu wystaw, konferencji naukowych i warsztatów poświęconych historii i kulturze Łemków. Badacz i wykładowca folkloru tanecznego Łemków; autor układów tanecznych dla zespołów folklorystycznych z Polski, Ukrainy, Litwy, Wielkiej Brytanii i USA. Badacz i popularyzator kultury mniejszości narodowych i etnicznych w regionie legnickim; organizator Legnickich Festiwali Kultur "Kto siedzi na miedzi(-y)?". Za swoją pracę nagrodzony miedzy innymi: nagrodą Fundacji Popierania Niezależnej Kultury Polskiej POLCUL z Sydney, Nagrodą Marszałka Województwa Dolnośląskiego, Nagrodą Miasta Legnicy, Nagrodą "Śląskie Niebo", Nagrodą "Nikifora" (za zasługi dla kultury łemkowskiej). Odznaczony m. in. Brązowym Krzyżem Zasługi oraz Medalem Zasłużony dla Kultury "Gloria Artis". Uhonorowany także `tytułem "Zasłużony Działacz Kultury i Sztuki Ukrainy.

Noemi Grin

– ur. 2003. Absolwentka Wydziału Artes Liberales, obecnie studentka interdyscyplinarnych studiów nad dyskursem na Wydziale Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.
fot. Róża Sasor

Ewa Satalecki

dr hab. Ewa Satalecka, Profesor PJATK

W 1984 roku otrzymała dyplom Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. W 2005, przedstawiając instalację typograficzną dramatu Sarah Cane „Crave” i Witolda Szalonka „1+1+1+1” obroniła pracę doktorską na ASP w Katowicach i otrzymała habilitację warszawaskiej ASP w 2012 (“Air” do wiersza e.e. cummingsa i muzyki Stanisława Bromboszcza. Obecnie pełni funkcję dziekana wydziału sztuki Nowych Mediów, pracując na stanowisku profesora w Polsko-Japońskiej Wyższej Szkole Technik Komputerowych w Warszawie.

Jest organizatorką i kuratorem licznych wystaw, warsztatów, wykładów i międzynarodowych konferencji poświęconych zagadnieniom projektowania graficznego i komunikacji wizualnej (2011 nagroda STGU dla „Odpowiedzialne projektowanie Graficzne”, w 2017 nominacja do nagrody za organizację światowego kongresu typograficznego ATypI w Warszawie, za Najlepsze Wydarzenie Projektowe Roku w Polsce); 2012 wyróżnienie STGU dla warsztatów „Ala ma pióro”, 2013–2018 MOTYF – Międzynarodowy Studencki Festiwal Ruchomej Typografii, 2014 Think(in)visual communication, 2016 Laughter, 2018 Thresholds. Jest honorową ambasadorką kongresów w Polsce.

Wykłada gościnnie na uczelniach zagranicznych w tym: Aalto University, Helsinki; MMU Manchester; Rhode Island School of Design, Providence (USA); Carnegie Mellon University, Pittsburgh (USA); MIT, MassArt, Boston (USA). Jest także autorką artykułów poświęconych projektowaniu graficznemu w magazynie „2+3D” i redaktorką wydawnictw poświęconych typografii „Lapikon” i „Fajrant” (nagrodzony certyfikatem Type Directors Club 2012) oraz „Gyubal Wahazar” (TDC Certificate of Excelence 2018 i wyróżnienie PTWK). Jest współautorką książki „Podaj dalej. Dizajn, nauczanie, życie. Krzysztof Lenk w rozmowie z Ewą Satalecką”.

Od wielu lat tworzy scenografię do spektakli teatralnych i koncertów muzycznych. Współpracowała m. in. z Teatrem Korez projektując dekoracje i kostiumy do „Ballad Kochanków i Morderców” wg Nicka Cave’a, „Cholonka” wg Janoscha (spektakl nagrodzony złotą maską) i „KOMETA czyli ten okrutny wiek XX wg Jaromira Nohavicy” (złota maska za scenografię), Dla Teatru Aktora i Lalki „Ateneum” w Katowicach do „Tezeusza i Ariadny” (złota maska za scenografię). Dla Teatru Śląskiego im. St. Wyspiańskiego projektowała scenografie do spektakli w reż. R. Talarczycka „Underground” i „Piąta Strona Świata” wg Kazimierza Kutza oraz „Historii Żołnierza” wg Igora Strawińskiego. Projektowała typograficzne instalacje multimedialne do esejów scenicznych T. Sławka i B. Mizerskiego, koncertów scenicznych Kwartetu Śląskiego, a także do serialu filmowego „Szopienice”. Współpracowała z Teatrem Polskim w Bielsku-Białej i Teatrem „Gry i Ludzie” w Katowicach. Jest autorką typograficznych instalacji teatralnych „Crave” Sarah Kane i „Air” E.E. Cummingsa z muzyką Stanisława Bromboszcza, pokazywanych w Tetrze Korez i na scenie NOSPR w Katowicach oraz instalacji „Meduza”, prezentowanej w Muzeum Fotografii w Krakowie. Zajmowała się projektowaniem identyfikacji graficznej spektakli premierowych dla Teatru Rozrywki w Chorzowie, festiwali muzycznych NOSPR, Kwartetu Śląskiego i Akademii Muzycznej w Katowicach. Jest reprezentantką Polski na Międzynarodowym Forum ATypI.

Jej prace dotyczące ruchomej typografii w przestrzeni teatralnej pokazywane były w 2008 na międzynarodowym sympozjum „Liguid Page” w Tate Britain w Londynie i stanowią element międzynarodowej kolekcji i wystawy Moving Type Exhibition prezentowanej w Gutenberg Museum w Mainz w 2011, a obecnie podróżującej po Europie. Dokumentacja instalacji „Air” została zaprezentowana również na wystawie Pinselstrich vs. Megapixel Medien- /Kunst aus Warschau w Dreznie 2013.

Marta Godzisz

PJATK

Wierzę, że edukacja zmienia świat! Od lat zajmuję się tworzeniem zwinnych modeli edukacyjnych, które dostosowane są do zmieniającego się świata i zmieniających potrzeb. Jestem pomysłodawcą i współtwórcą największej szkoły artystycznej w Polsce - BROADWAY MUSICAL SCHOOL. Mam ogromną przyjemność być współwydawcą i redaktorem jedynych w Polsce podręczników kształcenia artystycznego.

Od ponad 10 lat tworzę programy studiów podyplomowych i MBA odpowiadające na wyzwania rynku w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych. Uwielbiam obserwować potrzeby świata i wyzwania, z jakim się zmierza oraz dostosowywać do nich właściwe modele edukacyjne, które mogą być odpowiedzią i rozwiązaniem na nie. W 2025 roku oznaczona zostałam tytułem AI HERO of EDUCATION za wkład pracy włożonej w rozwój edukacji technologicznej.

Wiem, jak bardzo dyscyplina jest potrzebna w rozwoju i prowadzeniu własnego biznesu oraz pracy twórczej i operacyjnej nad projektami, dlatego też regularnie uprawiam sport i od ponad roku realizuję swój plan, który zakłada 50% dni treningowych w miesiącu! Last but not least - uwielbiam być mamą moich dzieci!

Anna Morawska

Biegły tłumacz polskiego języka migowego (PJM) Jako CODA (dziecko osób niesłyszących) miganie traktuję jako swój pierwszy i naturalny język. Na co dzień dbam o dostępność Wrocławia, łączę profesjonalizm instytucjonalny z głębokim zrozumieniem kultury Głuchych. Podczas Festiwalu Góry Literatury pełnię rolę tłumaczki wydarzeń, realizując misję tworzenia kultury bez barier, dbam o to, by literatura i debaty były dostępne dla osób głuchych, przekładając słowa na obraz i ruch.

Agnieszka Szpila

Pisarka, ekofeministka, kulturoznawczyni, aktywistka. W swoich książkach i tekstach zajmuje się głównie tematami związanymi swksualnością oraz z dyskryminacją. Ekofeminizm i walka o wyrównanie szans Osobom z niepełnsprawnościami to główne  wątki, którym poświęca uwagę. W swojej pierwszej książce “Łebki od Szpilki” Szpila opowiadała o niepełnosprawnych córkach, w drugiej o Polakach z uwzględnieniem i ujęciem w oryginalny sposób problemu antysemityzmu, rasizmu i homofobii oraz LGBTQ, w trzeciej zaś - “Heksach” o dyskryminacji kobiet i paleniu ich na stosach w procesach o czarostwo. Pisarka traktuje swoje książki jak projekty społeczno-polityczno-kulturowe, uważając pisanie książek  dla samego czytania za anachroniczne i niestosowne w świecie, któremu grozi katastrofa klimatyczna i w którym dochodzi do ludobójstwa na różnym tle, także tym mniejszościowym. W najnowszej książce - „Octopussy” - Szpila nawołuje do poszerzania pola wyobraźni, bo, jak twierdzi, nadszedł czas, w którym należy oddać głos innym, niż człowiek, formom życia. Formom wypchniętym poza kulturę. Tylko w ten sposób, zdaniem Szpili, uda się ten świat uratować albo znacznie opóźnić jego koniec.

Andrzej Dragan

– jest profesorem fizyki na Uniwersytecie Warszawskim oraz National University of Singapore, prowadzi grupę badawczą zajmującą się łączeniem teorii względności z teorią kwantową. Laureat nagród naukowych European Science Foundation, Ministra Edukacji, Fundacji Nauki Polskiej, Narodowego Centrum Nauki, tygodnika “Polityka”, jest też zdobywcą tytułu Wizjoner Roku Digital Shapers. Stypendysta University of Oxford, pracował w Imperial College London i University of Nottingham. Autor ponad 70 artykułów naukowych i trzech książek (jedna z nich zdobyła tytuł Książki Roku portalu LubimyCzytać.pl). Zdobywca tytułu Fotograf Roku brytyjskiego pisma "Digital Camera", reżyser Reklamy Roku dla firmy 4F według

Polskiej Organizacji Reklamodawców, Wizjoner Roku stowarzyszenia Digital Shapers oraz Człowiek Roku stowarzyszenia SAR. Nominowany do Złotego Lwa na festiwalu reklamowym w Cannes, laureat Fryderyka za teledysk roku. Autor fotografii i krótkich filmów dla Netflixa, HBO, Channel 4, Sky TV , Playstation, Converse, Energizer, Xbox. Twórca fotograficznego Efektu Dragana, autor wystaw w Mediolanie, Londynie, Paryżu, Amsterdamie, Nowym Jorku i Tokyo. Zdobywca, głównej nagrody London Fashion Film Festival, Best in Show brytyjskiego "Creative

Review” berlińskiej Berlin Music Video Awards oraz polskiego „Popkillera” i nagrody Script Fiesta, finalista Berlin Commercial, a także laureat nagród na festiwalach Golden Drum, Epica Awards, Corbis Awards, Photo Masters Cup London. Autor nagradzanych teledysków dla Quebonafide, Behemotha, Hani Rani. Jako nastolatek zdobywał liczne nagrody w konkursach muzyki elektronicznej w ramach demosceny. Nigdy nie pił kawy.

fot. Paweł Fabjański

Anna Eichler

– malarka, projektantka i malarka murali, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Jej malarstwo olejne eksploruje interakcje koloru w abstrakcyjnych pejzażach oraz w malarstwie colour field, w którym istotną rolę odgrywa japońska koncepcja ma 間 – czyli fundamentalna rola i potencjał pustki. W obrazach na papierze pojawia się figuracja – to studia kontrolowanego przypadku, z których wyłania się forma oraz ilustracje. Na papierze pracuje w wielu technikach: rysunku, malarstwie, analogowo i cyfrowo, łącząc media.  Malowała wiele murali w Polsce, m.in. Korę czy Fabrykę Norblina według Dwurnika w Warszawie, jest także autorką koncepcji Kobiet Wolności w Gdańsku, które współprojektowała i malowała.

Wykłada na Wydziale Sztuki Nowych Mediów w PJATK w Warszawie. Jej program „Touch-Readers” dla młodych projektantów uczy jak tworzyć ilustrowane książki dla osób niewidomych, niedowidzących i widzących, zwłaszcza dzieci. Gościnnie wykładała na UAP w Poznaniu, Aalto University w Finlandii, University of Manchester, Wrexham University w Walii, i in. Należy do kolektywu ilustratorskiego Sketchy Dolls!.

Anna Eichler jest członkinią Rady Reprezentantów ELIA – European League of Institutes of the Arts.

Antonia Wolff

Studentka wzornictwa i stylistka fryzur o kreatywnym zacięciu. Łączy rozwój osobisty i pasję do tworzenia w różnych aspektach. Jej fascynacja prehistorycznymi istotami przełożyła się na stworzenie serii wzorów dinozaurów, które zostały umieszczone na kimonach roślinnych uszytych przez Annę Hupało-Sikorską. Antonia posiada własne, bardzo indywidualne spojrzenie na sztukę i modę. W przedsięwzięciu, które zaprezentowane zostanie podczas Nocy Muzeów, pełni rolę Art Directora. To jednak nie wszystko – sama stanęła też po obu stronach obiektywu, wcielając się zarówno w modelkę, jak i w fotografkę dokumentującą realizację filmu artystycznego „Po Deszczu” w ramach projektu o tej samej nazwie.

Bożenna Biskupska

Bożenna Biskupska (ur. 1952) eksploruje przestrzenie malarskie, rzeźbiarskie, sztukę instalacji, video oraz performance. Jej droga twórcza i formalne poszukiwania mają źródło w sztuce figuratywnej eksplorowanej poprzez abstrakcyjne formy, których zwieńczeniem jest stworzenie indywidualnego języka artystycznej wypowiedzi w postaci wielowątkowego, rozbudowanego cyklu Wytyczanie obrazu. Wiodące aspekty twórczości Bożenny Biskupskiej to problematyka upływającego czasu, anektowanie, organizowanie i wytyczanie przestrzeni. W osobistym alfabecie dominuje linia, znak i ślad. Artystka eksperymentuje z materią rzeźbiarsko-malarską wykorzystując m.in. beton, folię negatywową, czy olej lniany równocześnie korzysta z nowych technologii, które dają jej możliwość przetwarzania przestrzeni w Budowlę Możliwą zawierającą w sobie proces immersyjności.

Wystawiała swoje prace m.in.: na XLI Biennale Sztuki w Wenecji (1984), na XIV Międzynarodowym Biennale Małych Rzeźb w Brązie w Padwie (1986), na A Women’s View w Waszyngtonie (World Bank 1995), Nord Artw Budesdorf (2000), Forma i Kolor w Chicago (Forum+ Gallery 2003), Art First w Bolonii (2006) czy na SIEGesIKONen/Icons of Victory – transFORM w Berlinie (2009), W Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku (2003), w Galerii Zachęta, Warszawa (1986), w Królikarni, Muzeum X. Dunikowskiego, Warszawa (2002), Bożenna Biskupska. Artystka i Budowla Możliwa, Muzeum Narodowe we Wrocławiu (2024), Śladem Jednonogiego, Galeria Wallspace, Warszawa (2024), Gabinet Możliwości, Międzynarodowe Laboratorium Kultury, Sokołowsko (2025). Otrzymała I nagrodę na Międzynarodowym Biennale Miniatury Tkackiej (1984 Savaria Museum, Węgry) oraz nagrodę I stopnia im. Stanisława Wyspiańskiego za malarstwo i rzeźbę (1984), w tym samym roku została stypendystką Ministra Kultury i Sztuki, a w 2018 roku otrzymała Nagrodę Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy. W 2004 roku wraz z Zygmuntem Rytką i Zuzanną Fogtt założyła Fundację Sztuki Współczesnej In Situ, której celem jest odbudowa dawnego sanatorium doktora Brehmera w Sokołowsku oraz tworzenie w nim Międzynarodowego Laboratorium Kultury.

Dzieła Bożenny Biskupskiej znajdują się w zbiorach: Muzeum Sztuki w Łodzi, Państwowego Muzeum Oświęcim-Brzezinka, Muzeum Narodowego w Kielcach, Muzeum Narodowego Szczecin, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, Historyczno-Etnograficznego Muzeum w Chojnicach, Muzeum Środkowego Nadodrza w Świdnicy, Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, Galerii Studio w Warszawie, Galerii SBWA w Warszawie, BWA w Opolu, Towarzystwo Sztuk Pięknych Zachęta Szczecin i Wrocław, Muzeum w Szombathely (Węgry), Uniwersytetu Humboldta w Berlinie, Muzeum Polskiego w Chicago, Międzynarodowego Funduszu Walutowego w Waszyngtonie, Banku Pekao S.A. NFOŚiGW w Warszawie, Kokusai Koeki Co. w Tokio, Galerii Wymiany w Łodzi oraz w zbiorach prywatnych w kraju i za granicą.

Jakub Duszyński

 – dyrektor artystyczny Gutek Film, dystrybutor filmowy, przez wiele lat dyrektor programowy festiwalu filmowego Nowe Horyzonty. Od ponad 25 lat zajmuje się promocją kina artystycznego w Polsce. Absolwent Szkoly Filmowej Amdrzeja Wajdy. Autor projektów fotograficznych i dokumentalnych.

Joanna Concejo

– ukończyła studia w Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu w 1998 roku. Mieszka we Francji. W 2013 roku, za ilustracje do opowieści Marka Bieńczyka pt. Książę w cukierni (wydawnictwo Format) otrzymała nagrodę Polskiej Sekcji IBBY w kategorii Najlepsza Książka Roku. Natomiast wizualne dzieło literackie pt. Zgubiona dusza, które stworzyła wspólnie z Olgą Tokarczuk, otrzymało w 2018 roku wyróżnienie na Targach Książki dla Dzieci w Bolonii. Joanna Concejo od wielu lat współpracuje z Olgą Tokarczuk. Stworzyła okładki do wielu książek noblistki, m.in. Czuły Narrator (Wydawnictwo Literackie 2020), Podróż ludzi Księgi (Wydawnictwo Literackie 2019), Opowiadania bizarne (Wydawnictwo Literackie 2018), czy Ostatnie historie (Wydawnictwo Literackie/Oficyna Literacka Noir sur Blanc 2005). Twórczość Joanny Concejo, to połączenie kameralnego świata przyrody i wyobraźni.

Karol Kłaput

– artysta nowych mediów i twórca wizualny związany z Warszawą. Studiuje Sztukę Nowych Mediów w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych (PJATK). W swojej praktyce artystycznej eksploruje relacje pomiędzy technologią a ludzkim doświadczeniem, koncentrując się na zagadnieniach tożsamości, percepcji oraz transcendencji w cyfrowej rzeczywistości. Poprzez interaktywne formy wizualne bada napięcia pomiędzy tym, co wirtualne, a tym, co emocjonalne i cielesne. Równolegle pracuje jako grafik 3D, tworząc wizualizacje dla muzeów oraz projektów kulturalnych. W swojej pracy wykorzystuje przede wszystkim środowisko TouchDesigner, łącząc obraz generowany w czasie rzeczywistym, kod i technologie interaktywne do budowania immersyjnych doświadczeń wizualnych.

fot. Andrzej Baj

Krzysztof Maniak

(ur. 1990) – jego praktyka artystyczna opiera się na działaniach w krajobrazie. Jego prace to najczęściej dyskretne, proste gesty i interakcje z przyrodą, takie jak gładzenie mchu, kory, śniegu, wchodzenie na drzewa, poszukiwanie odległości pomiędzy dwoma drzewami odpowiadającej długości jego ciała. Artysta tworzy podczas wędrówek po lasach, łąkach i wzgórzach w Tuchowie, gdzie mieszka. Miejsca te są zarówno tłem dla jego działań, jak i materiałem tymczasowych instalacji oraz źródłem rekwizytów używanych  w performansach. Absolwent Wydziału Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, od czasu obrony doktoratu w 2018 roku związany z Katedrą Zjawisk Sztuki Intermediów na tej uczelni. Laureat m.in. 14. edycji konkursu Artystyczna Podróż Hestii, Grand Prix V Salonu Wiosennego zorganizowanego przez BWA w Tarnowie oraz X edycji Spojrzeń konkursu organizowanego przez Zachętę – Narodową Galerię Sztuki. Odznaczony brązowym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2025 wraz z Aleksandrą Kędziorek, Maciejem Siudą i Katarzyna Przezwańską reprezentował Polskę na 19. Międzynarodowym Biennale Architektury w Wenecji. Współpracuje z Galerią BWA Warszawa.

Jego prace można było zobaczyć m.in. w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, galerii SALT Ulus w Ankarze, w BWA w Katowicach, BWA w Tarnowie, Galerii Bielskiej BWA, Galerii Miejskiej BWA Bydgoszcz, BWA Warszawa, ABC Gallery, Galerii Biała w Lublinie, Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej, Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie, Centrum Sztuki Galeria El w Elblągu, Galerii Sztuki Współczesnej w Opolu, Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK, CSW Zamku Ujazdowskim, CK Zamek w Poznaniu czy w ramach Kongresu Postartystycznego w Sokołowsku.

Natalia Ślusarska

– artystka multimedialna i wykładowczyni związana z Polsko-Japońską Akademią Technik Komputerowych, gdzie prowadzi zajęcia Technologie Nowych Mediów oraz asystuje w Pracowni Multimediów. Specjalizuje się w sztuce multimedialnej, łącząc technologię z artystyczną ekspresją. Tworzy wizualizacje, instalacje oraz animacje w czasie rzeczywistym, które były prezentowane w planetariach, na wystawach, wydarzeniach muzycznych oraz w spektaklach teatralnych. W swojej twórczości chętnie sięga również po fotografię jako medium refleksji nad relacją człowieka ze współczesnym światem. Interesuje ją zacieranie granic między przestrzenią fizyczną a cyfrową i eksplorowanie nowych form narracji wizualnej.

fot. Anna Klimczak

Paweł Nowiński

Urodziłem się w Warszawie i tam też ukończyłem studia na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych. W 2011 roku uzyskałem tytuł doktorski na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, a w  2025 tytuł doktora habilitowanego na PJATK. Od 2005 r. pracuję na Wydziale Sztuki Nowych Mediów w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych. Od grudnia 2017 r. jestem prodziekanem Wydziału Nowych Mediów. Prowadzę pracownię „Komiksu Multimedialnego i Gier2D ” oraz pracownie „Rysunku”. Zajmuję się zarówno pracą dydaktyczną, jak i artystyczną – malarstwem, rysunkiem. Moje prace plastyczne brały udział w wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce, Rumunii, Francji, Japonii, Chinach i Niemczech. Byłem kuratorem Międzynarodowych Plenerów Malarskich i Sympozjów Kultur Lokalnych w Starym Sączu.

Sefa Sagir

Sefa Sagir jest artystą multimedialnym, twórcą z obszaru nowych technologii, muzykiem i performerem. Jego prace poruszają tematykę interakcji sztuki i nowych technologii. Tworzy wciągające, interaktywne doświadczenia, w których łączy immersyjne systemy wizualne, projektowanie dźwięku i ideologie nowych mediów. Jest twórcą teatralnych działań performatywnych i instalacji w czasie rzeczywistym. Obecnie jest wykładowcą w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych na Wydziale Sztuki Nowych Mediów. W ramach pasma sztuki na festiwalu Góry Literatury, wspólnie z artystką Anną Klimczak stworzył obiekt interaktywny Fractured-Reflection, który jest prezentowany w ramach wystawy Po deszczu.

Szymon Szymankiewicz

– jeden z najciekawszych i najbardziej rozpoznawalnych plakacistów młodego pokolenia. Tworzy w nurcie plakatu zaangażowanego. Jego prace cechuje minimalizm, przetwarzanie powszechnie znanych symboli oraz oszczędna kolorystyka. Większość jego dzieł pozbawiona jest słów, dzięki czemu są one nośnikiem treści o wymiarze uniwersalnym. Artysta lubi nazywać rzeczy po imieniu, stojąc zawsze po stronie wykluczanych, dyskryminowanych i marginalizowanych, jak kobiety, osoby LGBT+, mniejszości etniczne i narodowe, uchodźcy i migranci czy osoby z niepełnosprawnościami. Plakatowym wypowiedziom Szymona Szymankiewicza przyświeca fundamentalnie dla niego ważna idea sprawiedliwości społecznej, bezkompromisowość oraz fenomenalny warsztat. Stylistykę jego dzieł determinuje natężenie światopoglądowych sporów, dzięki czemu jego prace stają się mapą aktualnych problemów dotykających życia społecznego, sui generis ikonografią współczesnych czasów. 

Tatiana Tokarczuk

– artystka amatorka. Maluje od wielu lat. Zawsze traktuje swoje prace jako obrazy oddające ogrom i bogactwo wewnętrznych światów. Bibliotekoznawczyni i anglistka. Mieszka w Wałbrzychu.

Witek Orski

Artysta wizualny, fotograf. Tworzy zdjęcia, obiekty, instalacje fotograficzne i prace wideo. Swoją praktykę określa mianem fotografii postkonceptualnej. Bada relacje między obrazami, interesują go społeczne funkcje fotografii i jej status w polu sztuki. W swoich pracach snuje refleksje teoretyczne nad takimi zagadnieniami, jak natura obrazu fotograficznego, tożsamość, relacje pomiędzy obrazowaniem i śmiercią, polityczność spojrzenia czy ideologia krajobrazu. Istotnym narzędziem jest dla Orskiego również samo medium wystawy – cykle prac aranżuje w rodzaj wizualnych esejów, w których kontekst i odbiór każdego obiektu są starannie zaprojektowane. Wykłada w Szkole Filmowej w Łodzi, Akademii Sztuki w Szczecinie i SWPS w Warszawie. Wykształcenie: 2021 - Tytuł Doktora Sztuki w dziedzinie Sztuki uzyskany na Uniwersytecie Artystycznym im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu. 2011 - Tytuł Magistra uzyskany w Instytucie Filozofii na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Mieszka i pracuje w Warszawie.

Zuzanna Gocławska

– to artystka nowych mediów oraz wykładowczyni Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych. W swojej praktyce twórczej bada relacje między przestrzenią cyfrową a fizyczną, tworząc prace na pograniczu sztuki i technologii. 

Ważnym obszarem działalności Zuzanny Gocławskiej jest budowanie instalacji interaktywnych, a także realizacji site-specific, w tym mappingów, animacji i projekcji multimedialnych. 

Inspiruje się naturą, procesami percepcji oraz emocjami, a jej prace zapraszają odbiorców do aktywnego uczestnictwa w wykreowanych przez artystkę przestrzeniach. 

Zuzanna Gocławska konsekwentnie rozwija język współczesnych mediów, poszukując nowych form opowiadania i budowania relacji z widzem, w których obraz, przestrzeń i emocje tworzą spójną, wielowymiarową całość. 

Zygmunt Rytka

– artysta intermedialny związany ze środowiskiem polskiej neoawangardy lat 70. oraz późniejszym środowiskiem sztuki niezależnej lat 80. Autor cykli fotograficznych, eksperymentalnych filmów i prac wideo, a także powstałych po roku 2000 instalacji oraz obiektów. Współpracował blisko z Małą Galerią w Warszawie oraz Galerią Wschodnią i Galerią FF w Łodzi. Współzałożyciel Fundacji Sztuki Współczesnej In Situ w Sokołowsku. W swojej twórczości łączył filozoficzno-artystyczne badanie natury i percepcji z pełną ironii refleksją na temat współczesnych mediów i polityki. Jednocześnie doskonale dokumentował środowisko artystyczne, którego sam był aktywnym uczestnikiem. Urodził się w Warszawie 11 marca 1947 roku, zmarł w Sokołowsku 23 marca 2018 roku.

Otrzymał wiele nagród, między innymi: dyplom i medal ZPAF (1997), medal XX-lecia MHF w Krakowie (2007), Nagrodę Specjalną Ministra Kultury (2007), Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2009), Nagrodę im. Katarzyny Kobro (2011).

Brunon Szolc 

(ur. 1991) – artysta wizualny, wywodzący się ze środowiska graffiti i street artu, działający na pograniczu ilustracji, projektowania graficznego, malarstwa oraz działań w przestrzeni publicznej. Studiował w Warszawskiej Szkole Reklamy (Grafika i multimedia w komunikowaniu społecznym).

Jego praktyka artystyczna wyrasta z doświadczenia miasta – zarówno jako struktury architektonicznej, jak i przestrzeni napięć społecznych, ideowych i emocjonalnych oraz ludzi – ich stanów emocjonalnych, przeżyć i wyborów. Szolc buduje syntetyczne, intensywne kolorystycznie obrazy i graficzne kompozycje, w których człowiek i architektura splatają się i funkcjonują jako nośniki stanów wewnętrznych oraz komentarz do współczesności. W jego pracach bardzo istotna jest wrażliwość i emocje – osobiste i społeczne i umiejętność dzielenia się nimi, pojawiają się wątki antysystemowe, a także etyczny wymiar codziennych wyborów (m.in. weganizm jako postawa światopoglądowa).

Formalnie jego język plastyczny odwołuje się do estetyki Polskiej Szkoły Plakatu – syntetyczności znaku, metafory i skrótu – wzbogaconej o psychodeliczny rytm i energię street artu. Wieloletnie współtworzenie polskiej sceny graffiti (od 16. roku życia) ukształtowało Jego sposób myślenia o obrazie jako komunikacie – bezpośrednim, mocnym, operującym symbolem i kolorem.

Istotny wpływ na jego twórczość miały podróże i kilkuletnia emigracja – pięcioletni pobyt w Amsterdamie oraz dwuletni na Malcie – które poszerzyły Jego perspektywę kulturową i wizualną, wprowadzając do prac element wielowymiarowości i dialogu między lokalnością a doświadczeniem migracyjnym.

Szolc realizuje także projekty w przestrzeni publicznej – jest autorem m.in. muralu w Warszawskiej Szkole Filmowej – oraz działa na styku sztuki i mody (m.in. ręcznie malowana suknia dla amerykańskiej marki Justin Alexander, prezentowana na stałej ekspozycji showroomu w USA).

Autor projektów i wykonawca wycinanek do filmu „Chłopi” w reżyserii Doroty Kobieli (DK Welchman) i Hugh Welchmana.

Równolegle prowadzi działalność edukacyjną, pracując z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi w ramach cyklicznych warsztatów artystycznych, w Klubokawiarni Stacja Pałacyk i CKiIO, traktując sztukę jako narzędzie budowania świadomości i wrażliwości.

Jest również twórcą koncepcji i współzałożycielem klubokawiarni Stacja Pałacyk w zabytkowym Pałacyku Kasyno w Podkowie Leśnej – miejsc łączących sztuki wizualne, muzykę, film i kuchnię roślinną, funkcjonujących jako lokalne centrum kultury i niezależnej myśli.

 

Achille Piolot

Achille Piolot is a French video artist and sculptor. His artistic work resonate with the social and ecological issues that our world is facing today, approached
through the lens of memory and fiction. The vegetal world lies at the core of his work, becoming a matrix from which images emerge and develop. His research extends to architecture and its utopian forms, which carry a critical and poetic valuable potential that he explore throught sound sculpture and fiction.
Cinema significantly shape his practice, especially through the concepts of video projection and its sreen. He initiate a sculpting, manufacturing and singularisation
process of the receiving surface that is made to interact and give body to the film in specific installations. He is curently studying at the Fine Arts of Rennes in France and completing an internship at the Polish-Japanese Academy of Technology and Information of Warsaw.

12. edycja Festiwalu Góry Literatury odbyła się w dniach 10–18 lipca 2026 roku. Przedsięwzięcie, organizowane przez Fundację Olgi Tokarczuk oraz nowo powołaną Fundację Góry Literatury, pozostaje największym literacko-społecznym wydarzeniem w Polsce.

Festiwal Góry Literatury w liczbach

Choć wartości naszego festiwalu nie da się zmierzyć liczbami i statystykami, trzeba zauważyć, że tegoroczna edycja była kolejną z rzędu, podczas której pobiliśmy własne rekordy. Wzięło w niej udział około 80 tysięcy osób. To aż o 15 tysięcy uczestników więcej niż w roku ubiegłym, także rekordowym.

Cieszymy się, że z podejmowanymi przez nas, nierzadko trudnymi, tematami docieramy do coraz większej grupy osób. To pokazuje, że nasza praca ma sens i jest odpowiedzią na społeczne oczekiwania – podsumował Irek Grin, prezes Fundacji Olgi Tokarczuk i dyrektor programowy Festiwalu Góry Literatury. I dodał: – Literatura to soczewka, w której skupiają się problemy społeczne. Na naszym festiwalu przyglądamy się temu, w jaki sposób literatura rezonuje ze współczesnością i odpowiada na jej problemy.

W trakcie dziewięciu festiwalowych dni zorganizowaliśmy 177 wydarzenia, w tym: debaty, panele dyskusyjne i spotkania autorskie, 30 warsztatów, seminariów, wykładów, spacerów literacko-przyrodniczych w paśmie edukacyjnym Latający Uniwersytet Ludowy, 25 warsztatów, lekcji, przedstawień i projekcji filmów dla dzieci oraz młodzieży w paśmie Małe Góry Literatury, dziewięć koncertów, cztery głośne lektury, cztery spektakle oraz serię plenerowych działań parateatralnych i performatywnych – w tym pokazy cyrkowe Fundacji Sztukmistrze z Lublina, trzy pokazy filmowe połączone z dyskusjami, jarmark rękodzieła, lokalnych wyrobów spożywczych i wyrobów artystycznych; a także rozbudowany projekt artystyczny Kamień, papier, nożyce, na który złożyły się wystawy, wernisaże, performanse, oprowadzania kuratorskie i dyskusje.

Gościliśmy około 240 osób z szeroko pojętego świata kultury. Pojawili i pojawiły się u nas pisarze i pisarki, poeci i poetki, reporterzy i reporterki, tłumacze i tłumaczki, aktorzy i aktorki, w tym członkowie i członkinie młodzieżowych teatrów amatorskich, muzycy i muzyczki, artyści i artystki wizualne, historyczki i krytyczki sztuki, historycy i historyczki, publicyści i publicystki, dziennikarze i dziennikarki, prawnicy i prawniczki, aktywiści i aktywistki, filozofowie i filozofki, antropolodzy i antropolożki oraz przedstawiciele i przedstawicielki różnych innych nauk humanistycznych i ścisłych.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

Spotkaliśmy się z naszą publicznością w 30 lokalizacjach Dolnego Śląska, przede wszystkim ziemi kłodzkiej, aglomeracji wałbrzyskiej i Kotliny Dzierżoniowskiej. Gościliśmy na Zamku Sarny w Ścinawce Górnej, w Nowej Rudzie, Polanicy-Zdroju, Dzierżoniowie, Ludwikowicach Kłodzkich, Wałbrzychu, Radkowie, Dzikowcu, Jedlinie-Zdroju, Opolnicy, a także w Złotym Stoku.

Festiwal Góry Literatury 2026 zorganizował zespół liczący około 120 osób.

Po raz kolejny powiększyliśmy nasze pasma edukacyjne, pozostające immanentną częścią Festiwalu Góry Literatury: Latający Uniwersytet Ludowy dla osób dorosłych oraz Małe Góry Literatury dla dzieci i młodzieży. Cieszy nas ogromne, rosnące z roku na rok zainteresowanie naszej publiczności, pokazujące dobitnie, że nasza propozycja jest odpowiedzią na społeczne oczekiwania i potrzeby. Udział w LUL-u wzięło ponad 1600 osób (to znacznie więcej niż przed rokiem), w MGL – blisko 1000 uczestników i uczestniczek.

Do chwili zamknięcia tego tekstu na temat Festiwalu Góry Literatury 2026 wzmiankowano w mediach tradycyjnych i elektronicznych blisko 3000 razy, a ze swoimi informacjami dotarliśmy aż do 47 milionów odbiorców.

Program II (Dwójka) i Program III (Trójka) Polskiego Radia ponownie objęły Festiwal Góry Literatury patronatem medialnym i relacjonowały nasze wydarzenia na bieżąco. Nadaliśmy na żywo trzy audycje radiowe z udziałem gości naszego Festiwalu. Michał Nogaś poprowadził czwartkowy „Klub Trójki” w przeddzień otwarcia Festiwalu, rozmawiając z Olgą Tokarczuk, a następnie z Karoliną Ćwiek-Rogalską i Tomaszem Grabowskim, a także nadał z Radkowa piątkową audycję „Zapraszamy do Trójki”. Katarzyna Hagmajer-Kwiatek oraz Jan Kanty Zienko poprowadzili z Zamku Sarny w Ścinawce Górnej plenerowe wydanie audycji „Las książek” na antenie radiowej Dwójki. Rozmawiali z OIgą Tokarczuk, Markiem Bieńczykiem, Wojciechem Tochmanem, Kacprem Pobłockim.

Scena literacka na Zamku Sarny zmieniła się także w plenerowe studio telewizyjne, skąd nadaliśmy na żywo program publicystyczny „Kwiatki polskie” na antenie TVP Info. Prowadzący – Katarzyna Kasia i Grzegorz Markowski – rozmawiali z pisarzami i pisarką Joanną Bator, Radkiem Rakiem i Witem Szostakiem.

Wybrane spotkania były tłumaczone na żywo na polski język migowy przez Annę Morawską.

Biletowany i płatny był wstęp na 40 wydarzeń, w pozostałych 137 można było uczestniczyć za darmo. Podkreślamy to niezmiennie, ponieważ właśnie ze środków pozyskanych ze sprzedaży biletów i karnetów możemy częściowo finansować inne bezpłatne wydarzenia, w tym działania edukacyjne w ramach Latającego Uniwersytetu Ludowego i Małych Gór Literatury.

Nadawaliśmy na żywo w naszych mediach społecznościowych 52 wydarzenia (spotkania i debaty), dając możliwość uczestniczenia bezpłatnie online osobom, które nie mogły wziąć w nich udziału stacjonarnie. Do momentu zamknięcia tego tekstu 15 września 2026 roku nasze transmisje online na Facebooku i YouTubie obejrzało ponad 700 000 użytkowników. Doświadczenie z lat ubiegłych pokazuje, że statystyki będą stale rosnąć – zapisy nagrań pozostają udostępnione, można je obejrzeć i odsłuchać w dowolnym miejscu i czasie na kanale YouTube Fundacji Olgi Tokarczuk.

Zespół Book Trucka, czyli Mobilnej Księgarni Tajnych Kompletów, który kolejny raz towarzyszył nam z książkami naszych gości w większości festiwalowych lokalizacji, sprzedał ich około 7000 egzemplarzy (kolejny rekord — około 1000 egzemplarzy więcej w stosunku do poprzedniego roku).

Terytoria

Festiwal Góry Literatury powstał z inicjatywy Olgi Tokarczuk w 2015 roku. Jego głównymi celami były i pozostają aktywizowanie kulturalne oraz obywatelskie mieszkańców i mieszkanek ziemi kłodzkiej i aglomeracji wałbrzyskiej, promocja kultury oraz czytelnictwa, upowszechnianie i wzmacnianie postaw ekologicznych i równościowych oraz promocja regionu.

Tematem przewodnim 12. edycji były „Terytoria”. Przyglądaliśmy się temu pojęciu na różne sposoby, często dalekie od jednoznaczności i oczywistości.

Przypomnieliśmy fragment sławnego wykładu, który Olga Tokarczuk wygłosiła w grudniu 2025 roku na konferencji „Tu jest Polska” w Wałbrzychu. Nawet ten krótki fragment zawiera w sobie mnóstwo inspiracji, które każą nam myśleć o terytorium jako zjawisku niepokojąco złożonym.

Urodziłam się kilkanaście lat po wojnie w Sulechowie (Züllichau) na północnych krańcach historycznego Śląska. Przez pierwszą dekadę życia mieszkałam w Klenicy (Kleinitz) na ziemi lubuskiej, a potem w Kietrzu (Katscher) na Śląsku Opolskim. Później na sześć lat wyjechałam na studia do Warszawy i była to wyprawa nie tylko do innej strefy klimatycznej i środowiskowej, ale także do krainy nieznanych mi wcześniej niuansów mowy. Następnie wróciłam do Wrocławia (Breslau) i Wałbrzycha (Waldenburg), żeby w końcu znaleźć swoje miejsce w okolicach Nowej Rudy (Neurode).

fot. Małgorzata Kujda / Fundacja Olgi Tokarczuk

Próba zrozumienia szczególnego charakteru Ziem Zachodnich i Północnych i ich powojennych losów towarzyszyła nam przez cały Festiwal. Niemniej rozmowa o fenomenie pojęcia „terytoria” wykroczyła daleko poza namysł nad tak zwanymi Ziemiami Odzyskanymi. One znakomicie egzemplifikują problem, lecz znana wszystkim i intuicyjnie rozumiana definicja terytorium domaga się w naszym przekonaniu odarcia z pozorów i nowej analizy w ujęciu globalnym oraz – przede wszystkim – wielowymiarowym. Pomyśleliśmy, że należy przyjrzeć się znaczeniu wielu związków frazeologicznych, które zawierają w sobie tę kategorię. Terytorium państwowe, zależne, sporne, chronione, okupowane, moje, twoje, nasze… Co to tak naprawdę oznacza? I czy jako ludzie nie daliśmy się wmanipulować w to pojęcie jako jedyne, które dookreśla nasze miejsce na Ziemi?

Oddajmy znowu głos Oldze Tokarczuk. W wykładzie wygłoszonym w maju 2026 roku we Florencji dokonała ona niezwykle istotnego i bardzo nas inspirującego rozróżnienia pomiędzy Terytorium a znacznie bardziej niejednoznaczną przestrzenią, w której tak naprawdę żyjemy, a którą nazwała – korzystając ze słownika winiarzy i producentów oliwy czy kawy – Terroirem.

Granica ma za zadanie wyznaczyć wielkość terytorium. Opasać konstrukcję, która udaje naturalną, i przedstawiać ją tak, jakby istniała od zawsze, choć w rzeczywistości jest efektem negocjacji, konfliktów, aktów prawnych i przemocy. Idea terytorium zakłada, że ziemia jest tylko tłem dla ludzkiego działania, sceną, na której rozgrywają się człowiecze fobie: polityka, gospodarka, historia. Gdyż terytorium staje się bytem dopiero wówczas, kiedy ludzie aktem dzielenia i wyznaczania granic nadają mu sens i znaczenie. (…) Tak stworzył się akt nadrzędnej tożsamości i zapanowała zgoda, że wszyscy należymy do jakiegoś terytorium.

A o Terroirze pisarka mówi w tym wykładzie tak:

Każda rzecz na Ziemi jest wytworem swojego Terroir — niepowtarzalnej i skomplikowanej cechy jakiegoś miejsca, z jego glebą, wodą, powietrzem, stosunkiem do pór roku i wędrówki słońca po niebie, klimatu, wiatru, żywych organizmów i kultury człowieka. Przede wszystkim zaś tym, co nieuchwytne, niepojęte — historią i pamięcią. Każde miejsce ma swoją jakość, podobnie jak człowiek należący do tego miejsca — jego ciało i zmysły, jego opowieści, kultura, subtelna tożsamość, której często nie da się wyrazić odpowiednim słowem.

Esej zawiera też porównanie obu pojęć–przestrzeni.

Terytorium lubi język prawa, porozumiewa się paragrafami, traktatami, aktami własności. Jest liczbą, powierzchnią, statystyką. Można je podzielić, sprzedać, odzyskać, stracić. W tym sensie jest zawsze potencjalnie tymczasowe, zawsze może przejść w ręce innych, nawet jeśli deklaruje własną wieczność i niezmienność. Terroir odwołuje się do naszych pięciu zmysłów i do intuicji jako zmysłu szóstego, mówi poprzez współuczestnictwo, wyraża się przez opowieści.

W tym napięciu ujawnia się polityczny wymiar obu pojęć. Podczas gdy Terytorium domaga się lojalności, Terroir domaga się uważności. Terytorium żąda, by za nie umierać, Terroir prosi zaś jedynie, by je szanować, nie eksploatować ponad miarę, nie traktować jak surowca. Można kochać Terytorium abstrakcyjnie, nie znając go. Terroir nie pozwala na taką zdystansowaną miłość — wymaga bliskości i cierpliwości, chce przywiązania.

Przygotowując się zatem do przyszłej dyskusji o pojęciu Terroiru, w czasie Festiwalu Góry Literatury staraliśmy skupić się na diagnozie obecnego stanu Terytorium.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

Świata jest za dużo

Rozmowy wokół tematu wiodącego 12. edycji Festiwalu Góry Literatury, Terytoriów, zainicjowała głośna lektura fragmentu nowej powieści Olgi Tokarczuk w wykonaniu samej autorki. Mieliśmy zaszczyt, otwierając tegoroczny Festiwal, zaprezentować okładkę i ujawnić tytuł najnowszej książki Noblistki. Powieść Świata jest za dużo ukaże się w październiku tego roku nakładem Wydawnictwa Literackiego, a nasza Fundacja jest współorganizatorem światowej premiery książki we wrocławskiej Hali Stulecia 14 października 2026 roku. Autorka przywołuje w niej historię jednego z największych przesiedleń w dziejach Europy i opowiada o losach społeczności sprowadzonych po II wojnie światowej na tereny Dolnego Śląska.

Głośne lektury

Swoistą klamrę dla przedpremierowej prezentacji fragmentów nowej powieści stworzyło czytanie zapomnianego opowiadania Wiesława Dymnego Przeprawa z tomu Droga na Dziki Zachód z 1974 roku w wykonaniu Roberta Więckiewicza.

W tym roku zaprezentowaliśmy publiczności aż cztery „głośne lektury”, czyli czytania na żywo wybranych fragmentów utworów literackich w wykonaniu znakomitych aktorów i aktorów bądź autorów i autorek książek, przy czym ostatnia została zorganizowana już po pierwszej publikacji programu Festiwalu. – Reagujemy na to, co jest istotne w przestrzeni społecznej i szukamy miejsca, w którym literatura to widzi i diagnozuje. Potrafimy bardzo szybko zmienić program, nawet już po jego zamknięciu, i uzupełnić o rzeczy, które wydają nam się ważne – skomentował Irek Grin. Takim wyjątkowym wydarzeniem była głośna lektura fragmentów nieopublikowanego jeszcze w Polsce (mamy nadzieję, że nastąpi to w przyszłym roku), a napisanego dwa lata temu opowiadania Olgi Tokarczuk pod tytułem Schronienie, którego bohaterkami są stara pisarka oraz sztuczna inteligencja. Autorka przeczytała tekst wspólnie z Mają Ostaszewską.

Słowa noblistki zabrzmiały po raz kolejny w interpretacji Mai Ostaszewskiej, a także Marii Peszek, Andrzeja Seweryna i Macieja Stuhra, którzy przeczytali fragmenty powieści Anna In w grobowcach świata.

O transgresji, ziemiach zachodnich i narodowych mitach

Olga Tokarczuk wzięła także udział – tradycyjnie już – w rozmowie z antropologiem i kulturoznawcą Leszkiem Kolankiewiczem i filozofem Tomaszem Stawiszyńskim. Zagadnieniem, które rozmówcy wybrali do tegorocznych rozważań, były „transgresje”. – Rozmawiamy o kwestiach, które nie wydają się festiwalowe. Ludzie zasługują na to, by rozmawiać o tematach, które są trudne, które nie pojawiają na co dzień w mediach — powiedziała Noblistka. Punktem wyjścia dyskusji było pytanie o to, czym właściwie jest transgresja: czy stanowi akt wyzwolenia, ryzyka, buntu, samopoznania, czy może jest to naruszenie granic, które chronią sens, ład i wspólnotę. Rozmówcy spróbowali spojrzeć na zagadnienie wieloaspektowo – jako kategorię filozoficzną, egzystencjalną i artystyczną. Interesowała nas będzie zarówno transgresja w myśleniu, czyli odwaga przekraczania utartych pojęć i norm, jak i transgresja w życiu oraz sztuce, gdzie często przybiera formę eksperymentu, nadmiaru, prowokacji albo zejścia w to, co zakazane. W centrum rozmowy pojawili się między innymi William Blake i jego słynna intuicja, że „droga nadmiaru prowadzi do pałacu mądrości”, a także Georges Bataille, dla którego przekroczenie granicy nie było jedynie skandalem czy destrukcją, lecz doświadczeniem odsłaniającym prawdę o człowieku, pożądaniu, śmierci i sacrum. Nie zabrakło też refleksji nad kilkutomową antologią tekstów literackich i eseistycznych Transgresje, którą współtworzyła i współredagowała Maria Janion. Olga Tokarczuk przyznała, że ta seria książek była dla niej formująca. – Myśli Marii Janion kształtowały nie tylko ciebie, ale całe środowisko humanistyczne i polską inteligencję lat 80. ubiegłego wieku – powiedział Leszek Kolankiewicz. Dyskutujący zastanawiali się, czy transgresja jest sama w sobie dobra, zła, czy może aksjologicznie neutralna; czy przekraczanie granic jest warunkiem rozwoju i wolności, czy raczej niebezpieczną pokusą nowoczesności; czy należy się go bać i przed nim bronić, czy przeciwnie – uznać je za niezbędny element żywego myślenia, intensywnego życia i wielkiej sztuki. – Transgresja jest rodzajem silnika rozwoju. Bliskie mi jest traktowanie transgresji jako ewolucyjnej siły człowieka – powiedziała Olga Tokarczuk. Leszek Kolankiewicz, stwierdził, że transgresja jest możliwa tylko przy istnieniu zakazu, którego „ona nie znosi”. Olga Tokarczuk dodała: – Zakaz nie będzie zakazem, dopóki nie zostanie dokonana transgresja. To są splątane ze sobą siły.

Uczestnicy festiwalu mogli wziąć także udział w debacie „Nowe transgresje” poświęconej Marii Janion w setną rocznicę urodzin. Profesorka, badaczka, autorka, krytyczka mitów narodowych, kultu wojny i martyrologii, feministka, filozofka – Maria Janion przez dekady uczyła Polki i Polaków czytać własną kulturę na nowo, stawiając niezręczne pytania o pamięć, tożsamość i źródła społecznych wykluczeń. O swojej profesorce rozmawiali historyczka literatury i dziennikarka Kazimiera Szczuka oraz pisarz Marek Bieńczyk. – Słucham o Marii Janion w opowieściach Kazimiery Szczuki, słucham o Marii Janion we wspomnieniach Marka Bieńczyka, i wychodzi mi, że to są dwie różne osoby – to jedna z pierwszych obserwacji, jakimi podzielił się z nami Paweł Goźliński, który poprowadził spotkanie. – Gdybym miał powiedzieć, kim jest dla mnie Maria Janion, gdybym miał o tym jeszcze w tej chwili pisać, gdyby ktoś mnie spytał: jaka książka jest dla Pana najważniejsza, co z jej książek zostało, to ja bym odpowiedział: nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie. Bo dla mnie, jako jej takiego w miarę jeszcze młodego studenta, między książką a osobą nie było różnicy – opowiadał Marek Bieńczyk. – I do tej pory tej różnicy nie potrafię wyodrębnić. Już zawsze i do końca dni moich dla mnie profesor będzie składała się z ciała i z liter, i nie potrafię jednych od drugich oddzielić. Kazimiera Szczuka wspominała także słynne seminaria Marii Janion: – Interesowało ją wychowanie człowieka, który jest samoświadomy i potrafi zdefiniować swoją drogę – powiedziała.

Rozmawialiśmy o najnowszych (ale nie tylko) książkach pisarzy i pisarek, poetów i poetek, reporterów i reporterek, badaczy i badaczek – tych popularnych, i tych mniej znanych. W tym roku szczególny nacisk położyliśmy na nasz temat przewodni – Terytoria – obserwując, z jakich perspektyw autorzy i autorki spoglądają na to pojęcie oraz w jaki sposób omawiane książki je interpretują i poszerzają. W naszych debatach sprawy społeczne przenikają się z tematami czysto literackimi.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

O pamięci, czasie i czytaniu

Gościliśmy Georgiego Gospodinowa, laureata między innymi Międzynarodowej Nagrody Bookera i Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus, najczęściej tłumaczonego bułgarskiego autora. Opowiadał o tomie opowiadań I wszystko stało się księżycem (Wydawnictwo Literackie, tłumaczenie Magdalena Pytlak) – opublikowanym oryginalnie w 2013 roku, a w tym roku wydanym w języku polskim, z premierą zaplanowaną właśnie na Festiwalu Góry Literatury. Prowadzący spotkanie Michał Nogaś pytał o niektóre teksty zawarte w książce, o bliskich, o kwestie pamięci i czasu. – Jest w twoim pisaniu dużo z proroctwa – zauważył Nogaś, na co pisarz odparł: – Jest we mnie dużo strachu. Gospodinowa opowiadał, że jego pisanie wzięło się z nocnego koszmaru, który dręczył go, gdy był dzieckiem, a kiedy babka zabroniła mu go opowiedzieć, zapisał go. – Ten sen już nigdy się nie powtórzył. Ale też już nigdy go nie zapomniałem. Zapisany lęk nie znika, nie zapominasz go, ale go oswajasz – uważa Gospodinow. Autor przeczytał fragment swojego opowiadania 8 minut i 19 sekund. – Nadciąga wielka fala samotności, rodzaj pandemii – przewiduje pisarz. Spotkanie zakończyło się pozytywną i wzruszającą reakcją publiczności na wezwanie prowadzącego do przytulenia się nawzajem. Rozmowa została zarejestrowana i retransmitowana jako audycja radiowa „Wszystkie strony świata” Programu III Polskiego Radia. Tłumaczyła ją Magdalena Pytlak, tłumaczka książek Gospodinowa z języka bułgarskiego na polski.

Na terytoria czytania wyruszyliśmy z jego wybitnym argentyńskim znawcą i badaczem, bibliofilem, redaktorem, tłumaczem, pisarzem Alberto Manguelem, który twierdzi, że człowiek jest zwierzęciem czytającym. Zwrócił się do publiczności Festiwalu Góry Literatury: – Bardzo chciałbym podziękować Oldze Tokarczuk i jej fundacji, wszystkim wolontariuszom i wolontariuszkom, a przede wszystkim wam, czytelnikom i czytelniczkom, ponieważ dajecie nadzieję, że naturalna, prawdziwa inteligencja przetrwa. Rozmowę z autorem poprowadził poeta i publicysta Wojciech Bonowicz, który pytał między innymi, czy nie jest prawdą, że bez czytania nikt z nas żyć by nie potrafił oraz czy byłoby więcej czytelników książek, gdybyśmy zrozumieli, że istnieje ścisły związek między umiejętnością czytania jako takiego – znaków, krótkich komunikatów, obrazów i tak dalej – a czytaniem literatury. – Stanisław Lem, który jest jednym z moich ulubionych pisarzy powiedział kiedyś, że dopóki nie zaczął korzystać z internetu, nie wiedział, że na świecie jest tylu głupców. Internet i wszystkie media cyfrowe bywają bardzo pożytecznymi narzędziami. Tak samo sztuczna inteligencja jest bardzo użyteczna. Musimy jednak pamiętać, że są to tylko narzędzia – podkreślił Manguel.

Dyskusją otwierającą rozmowy wokół naszego tematu przewodniego, Terytoriów, było spotkanie o książkach Ziemie. Historie odzyskiwania i utraty Karoliny Ćwiek-Rogalskiej (Wydawnictwo RN), Indywidualizm i demokracja w Polsce. Jak Ziemie Zachodnie stały się kolebką liberalizmu Tomasza Grabowskiego(wydawnictwo Magam) oraz Exodus. Historia ludzkości Andreasa Kosserta (wydawnictwo Borussia, tłumaczenie Magdalena Izabella Sacha). – Każdy uchodźca, wypędzony, idzie w nieznane. To spotyka obecnie Ukraińców – zauważył Kossert. – Większość spośród 4,7 miliona przybyszów na Ziemie Zachodnie nie była wypędzona. Byli to ludzie z Polski centralnej, niedawni więźniowie obozów, żołnierze czy osoby wracające z zesłania. Przyjeżdżali z nadzieją na awans społeczny i lepsze życie – mówił Tomasz Grabowski. I dodał: – Trudno było w tym czasie mówić o Ziemiach Zachodnich jako o terytorium, bo ich status prawny był płynny. Ci przybysze, nie osiedleńcy, byli zdani na siebie. Państwo było tylko na papierze. Na co dzień, jeśli chodzi o jedzenie, kartki na mięso, zwierzynę – tego państwa nie było. Ci ludzie, chcąc nie chcąc, przechodzą proces indywidualnej emancypacji, musieli sobie poradzić na tym terenie nie tylko w sytuacjach ryzyka, ale i niepewności. Andreas Kossert uważa, że doświadczenie polsko-niemieckie dotyczące wypędzenia, deportacji, ucieczki, migracji stało się częścią wspólnego DNA. – Historia tej części Europy pokazuje jednak, że poczucie zakorzenienia nigdy nie jest dane raz na zawsze – podkreślił. Z autorką i autorami rozmawiał dziennikarz Mirosław Maciorowski.

Zorganizowaliśmy również spotkanie autorskie o publikacji Karoliny Ćwiek-Rogalskiej Ziemie. Historie odzyskiwania i utraty.Doświadczenia osób, które przyjechały na Ziemie Zachodnie były bardzo różne, czasami zupełnie odmienne. Bardzo dużo zależało od tego, kto przyjechał z kim oraz co wiedział o terenach, na których się osiedlał. Niektórzy naprawdę szybko się zaadaptowali. Często pierwsze przyjeżdżały kobiety, które sprawdzały warunki, możliwości i sprowadzały całe rodziny. Poczucie tymczasowości niwelowało osadzanie się wraz z dawnymi sąsiadami – opowiadała autorka. Kulturoznawczyni, bohemistka i etnolożka zdradziła w rozmowie z literaturoznawczynią Mirosławą Szott, że cały czas prowadzi badania nad pamięcią i kulturą terenów post-przesiedleniowych w słowiańskiej Europie Środkowej. – Cały czas widzę, ile jest jeszcze do sprawdzenia i opowiedzenia, ten temat nieustannie mnie fascynuje – powiedziała.

Powojnie, przesiedlenia i migracje

O tym, czym były, czym są i czym będą dla nas terytoria poniemieckie, które po II wojny światowej włączono w skład państwa polskiego, rozmawialiśmy także w debacie „Powojnie”. Moderujący, redaktor naczelny „Tygodnika Powszechnego”, Jacek Stawiski, pytał, jaki był punkt startu polskiej obecności na tych terenach, jakie znaczenie dla tożsamości współczesnej Polski i dla przyszłych pokoleń Polek i Polaków ma zasiedlenie Ziem Zachodnich i Północnych oraz dlaczego nadal czujemy potrzebę zwracania uwagi na proces zagospodarowania tych ziem mimo upływu ośmiu dekad. W dyskusji udział wzięli historycy: Barbara Klich-Kluczewska, Bożena Szaynok oraz Marcin Zaremba. – Niezwykle ważne i wyjątkowe jest, że pierwsze powojenne pokolenie nie przekazało traumy swoim potomkom. Mówiono: «jeszcze jedna bomba atomowa i wrócimy do Lwowa». A jednak tej pamięci nie przekazano kolejnym pokoleniom. Zbudowano tutaj bardzo ciekawą tkankę społeczną – oceniła Bożena Szaynok. Barbara Klich-Kluczewska dodała: – Warto pamiętać, że Ziemie Zachodnie nie są same w tej historii. To była operacja na żywym organizmie, nikt nie wiedział, jak się zakończy. Warto tę wielką wędrówkę ludów porównywać w innymi przesiedleniami. – mówiła. – Jestem przekonany, że to poczucie tymczasowości, niepokoju, przekonania, że nie jesteśmy u siebie i że tu wrócą Niemcy trwało jeszcze długo – skomentował Marcin Zaremba.

O migracjach jako sposobie życia dyskutowaliśmy z Didierem Fassinem, autorem książki Exile. Chronicle of the Border (Wygnanie. Kronika granicy). Autor jest antropologiem, socjologiem i lekarzem, profesorem Collège de France, gdzie kieruje katedrą „Pytania moralne i problemy polityczne we współczesnych społeczeństwach”. Jest również profesorem w Institute for Advanced Study w Princeton oraz dyrektorem studiów w École des Hautes Études en Sciences Sociales w Paryżu. Prowadził badania w Senegalu, Republice Południowej Afryki, Ekwadorze i Francji, rozwijając antropologię polityczną i moralną. Jego zainteresowania badawcze obejmują między innymi kwestie nierówności społecznych, wymiar sprawiedliwości, migracje i los uchodźców. Obecnie bada sytuację migrantów na pograniczu włosko-francuskim. Jest autorem dwudziestu książek przetłumaczonych na siedem języków oraz redaktorem dwudziestu siedmiu prac zbiorowych. Był wiceprezesem organizacji Lekarze bez Granic, a obecnie przewodniczy Francuskiemu Komitetowi Medycznemu ds. Uchodźców. Wraz z Anne-Clarie Defossez przez pięć lat z naukowym rygorem i etnograficzną wnikliwością badali losy i doświadczenia osób, które potrzeba znalezienia schronienia zawiodła na granicę pomiędzy Włochami a Francją, w rejon, który od połowy pierwszej dekady XXI wieku jest szlakiem przerzutowym osób uciekających z Afganistanu, Iranu, Maghrebu i Afryki Subsaharyjskiej. Prowadzone przez badaczy śledztwo wykazało nieskuteczność militaryzacji granic, frustrację służb, wagę solidarności i zaangażowania osób, które ochotniczo niosą pomoc ludziom w drodze – ludziom, których doświadczenie coraz bardziej definiuje naszą współczesność. Rozmowę poprowadził politolog i filozof Leszek Koczanowicz.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

Dwukrotnie wybraliśmy się na terytorium literatury i wyobraźni Joanny Bator, która opowiadała w dużej mierze o pracy nad najnowszą powieścią Więcej niż jeden świat, której premiera zaplanowana jest na listopad 2026 roku. Autorka podkreśliła, że literatura nie służy jedynie opisywaniu świata, lecz stwarzaniu nowej rzeczywistości. – Mam nomadyczną osobowość, muszę być cały czas w drodze – powiedziała. – We wszystkich moich książkach jest radykalna potrzeba fikcyjnego wracania, które nigdy nie jest ostateczne. Raczej zawsze będę wracać do Itaki i każdy taki powrót będzie nową książką, i będę znów z tej Itaki wyruszać. Publiczność Festiwalu Góry Literatury miała okazję wysłuchać przedpremierowych fragmentów nowej książki Joanny Bator, czytanych przez autorkę. Spotkania z pisarką poprowadziły Dorota Gruszka oraz antropolożka społeczna Katarzyna Byłów.

O historii ludowej, rewolucjach społecznych i przynależności

Była z nami stała bywalczyni Festiwalu Góry Literatury – pisarka Joanna Kuciel-Frydryszak, z którą rozmawialiśmy nie tylko o Chłopkach. Dziennikarka Amelia Sarnowska pytała autorkę, kto ma prawo do naszej historii, jak przeszłość wpływa na nasze relacje społeczne oraz czego tak naprawdę w niej szukamy – lustra, pocieszenia, czy może usprawiedliwienia. – Po ukazaniu się mojej poprzedni książki, «Służących do wszystkiego», czułam jakiś niedosyt – mój własny, ale i czytelników. Dlatego chciałam pogłębić temat wiejskich kobiet. Kupowałam i czytałam mnóstwo literatury, ale przede wszystkim wyruszyłam w Polskę, by rozmawiać z potomkami moich bohaterek. Ciekawiła mnie kwestia pamięci, to, co okazało się istotne w opowieściach o matkach i babkach – opowiadała Kuciel-Frydryszak. – Byłam mocno zanurzona w temacie i było to trudne emocjonalnie. To, o czym słyszałam, to, o czym czytałam, to, co próbowałam zrozumieć było bardzo trudne. Chciałabym mieć wyostrzony wzrok, słuch i umysł, by móc zrozumieć i zaproponować, coś nowego, ale istotnego. To pokłosie mojej pracy dziennikarskiej, która ma być użyteczna dla ludzi.

Rozmawialiśmy o zwrocie ludowym w polskiej literaturze. O historii, której trzeba się uczyć wciąż od nowa dyskutowaliśmy z autorkami i autorami: Joanną Kuciel-Frydryszak, Adamem Leszczyńskim, Kacprem Pobłockim i Antoniną Tosiek. Autorka Chłopek uważa, że nie można mówić o jakiejś chwilowej modzie, ale o temacie, który na stałe wpisał się w debatę publiczną. – Pytanie tylko, w jakich środowiskach się toczy i jakie przynosi skutki. Dla mnie najciekawsze jest dziś to, czy ta dyskusja rzeczywiście zmienia nas jako społeczeństwo– komentowała. Adam Leszczyński, autor Ludowej historii Polski opowiadał, że otrzymał wiele listów, których autorzy dziękowali za to, że dzięki jego książce przestali się wstydzić swego chłopskiego pochodzenia. – Część osób ze środowisk inteligenckich zaczęła otwarcie mówić o swoich chłopskich korzeniach. Jeżeli ludzie poczuli się lepiej ze swoją tożsamością i uznali, że ona jest bardziej prawomocna, to jako autor mogę być usatysfakcjonowany – powiedział. Kacper Pobłocki nie zgadza się z użyciem określenia „zwrot ludowy”. – Bliższe jest mi określenie «nurt ludowy», którego używał Henryk Bereza. W literaturoznawstwie takie zjawisko jest dobrze znane, bo zainteresowanie doświadczeniem ludzi z niższych warstw społecznych powraca falami. Z perspektywy antropologa, którym jestem, nie ma w tym nic nowego – ocenił. – Kiedy zaczynałam badania w 2016 roku, słyszałam jako literaturoznawczymi, że pamiętniki to nie jest literatura – przyznała Antonina Tosiek, autorka Przepraszam za brzydkie pismo. – Dziś mamy do czynienia z niewątpliwą koniunkturą wydawniczą. Nie chodzi jednak o modę intelektualną, lecz o modę rynkową – powiedziała. Zwróciła uwagę, że rynek wydawniczy jest zarzucony publikacjami nierzadko przygotowanymi masowo, z okładkami generowanymi przez sztuczną inteligencję, które jedynie udają rzetelną opowieść o historii wsi i które cechuje „cepeliowość”. – To kapitalizowanie emocji, które wywołały pierwsze książki «zwrotoludowe» – dodała. Debatę poprowadziła dziennikarka Amelia Sarnowska.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

O literackich przedstawieniach Warszawy, a zwłaszcza mitycznego Grochowa, rozmawialiśmy z opisującymi ją autorami i autorką: Markiem Bieńczykiem (Rondo Wiatraczna, wydawnictwo Karakter), Dorotą Kotas (Pustostany, wydawnictwo Niebieska Studnia) oraz Pawłem Sołtysem (Sierpień, Monolok, wydawnictwo Czarne). Pytaliśmy o Grochów literacki, Grochów mityczny – przestrzeń intensywnych literackich poszukiwań własnego sposobu mówienia o tym, kim się jest i snucia własnych opowieści o świecie. – Kobiety na Grochowie mają ciężko, ale kobiety w ogóle mają trudniej niż mężczyźni. Tak świat jest urządzony, ale będziemy to zmieniać– zadeklarował Paweł Sołtys. Uczestniczki i uczestnicy dyskusji rozmawiali o ocalaniu przez słowo – miejsc, ludzi i przedmiotów.

Monolokowi (wydawnictwo Czarne) poświęciliśmy też osobne spotkanie autorskie. Amelia Sarnowska pytała, czy nowa książka Pawła Sołtysa dopowiada to, czego wcześniej nie dopowiedziały Mikrotyki, po co nam dar snucia opowieści oraz w co może zamienić się świat, w którym ów dar zaniknie. Na pytanie, co straci świat, który straci gawędziarzy, Paweł Sołtys odparł: – Rozkosz. Rozkosz wysłuchania albo opowiedzenia wspaniałej historii. Świat się zmienia. Ja zapisuję koniec tego świata opowiadaczy, natomiast nie mam żadnych recept jak go uchronić. Choć na pewno literatura jest jego przedłużeniem.

Zaprosiliśmy na spotkanie autorskie wokół Historii łajdackich Jacka Dehnela (Znak Literanova). To zbiór opowieści rozgrywających się w pięciu różnych epokach i miastach, których mieszkańcy mierzą się z własnymi słabościami, pragnieniami i moralnymi granicami. – Nie wszyscy bohaterowie mojej książki są łajdakami, czasami sytuacje, w których się znaleźli są łajdackie – opowiadał autor. Jacek Dehnel sięgał już kiedyś po true crime, opowiadając o dawnej Warszawie. Tym razem zabiera nas w literacką podróż przez ludzkie namiętności, winy i decyzje potrafiące zmienić życie.

Jacek Dehnel wraz z Piotrem Tarczyńskim stworzył postać Maryli Szymiczkowej – pod tym pseudonimem piszą kryminalną serię, w której dociekliwa profesorowa Szczupaczyńska rozwiązuje kryminalne zagadki Krakowa i okolic. Na Festiwalu rozmawialiśmy o szóstym już tomie z cyklu, Szaleństwo i śmierć spłyną z gór (Wydawnictwo Znak Literanova). Krytyczka Olga Wróbel pytała autorów, dlaczego każda osoba pisząca marzy o stworzeniu poczytnego kryminału, o blaskach i cieniach pisania serii, o inspiracjach oraz o tym, czy łatwiej umieścić śledztwo w klimatach retro.

O kreacjach, wyobraźni i wychodzeniu z siebie

Rozmawialiśmy o Rzeczach zdarzających się w podróży (wydawnictwo Czarne), najnowszej książce Krzysztofa Środy. Wbrew tytułowi Rzeczy… wcale nie są esejami o podróżowaniu. To zapis zdumienia, namysłu nad ulotnym – a zarazem uparte poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o to, co wydarza się pomiędzy światem a pisaniem o świecie. – Zrozumiałem, że nie interesuje mnie egzotyka. Mnie interesują obrzeża mojego świata. Trafiam do kraju, który jest inny, ale znajduję fragmenty, które znam i rozumiem. Zauważyłem, że dla mnie podróż jest czasem zabiegiem medytacyjnym. Poczucie dziwności i braku zakorzenienia sprzyja mojemu pisaniu o podróżach – opowiadał Amelii Sarnowskiej o swoich doświadczeniach Krzysztof Środa.

O kreacji światów możliwych rozmawialiśmy z autorką i autorami, którzy regularnie powołują do istnienia możliwe, choć nikomu jeszcze nieznane światy: Anną Kańtoch, Radkiem Rakiem i Witem Szostakiem. Zastanawialiśmy się, na czym polega fenomen i siła fantazjowania i dlaczego niekiedy właśnie to, co zmyślone, pozwala nam mówić prawdę o rzeczywistości? Goście mówili o styku ciekawości, inspiracji, wyobraźni i rozumu oraz o sztuce literackiego światotwórstwa. – Zaczynam od ducha opowieści. Za każdym razem nowa książka wymaga odrębnego języka. Nie tylko potrzebuje nowej historii, ale czegoś, co będzie ją fundamentalnie odróżniać od tego, co do tej pory napisałem – opowiadał Radek Rak. – Czasami obraz, który był impulsem, do stworzenia opowieści i zbudowania wokół niego świata, w ogóle nie trafia do książki, bo do niej nie pasuje – zdradziła Anna Kańtoch. Z kolei Wit Szostak powiedział, że pracę nad kreacją świata zaczyna od języka. – Przychodzi mi pomysł na formę, której wcześniej nie praktykowałem i szukam, co dzięki temu formalnemu pomysłowi mogę nowego powiedzieć o życiu. Spotkanie poprowadził kulturoznawca Piotr Jakub Fereński.

Tomasz Stawiszyński, pisarz, eseista i filozof, w swojej nowej książce zabiera nas do Grecji. Ale Czynnik alchemiczny (wydawnictwo Wielka Litera) to coś więcej niż proza o Korfu. To podróż na grecką wyspę, owszem, ale też do świata pisarskiej wyobraźni. Śledztwo w sprawie obwoźnego sprzedawcy owoców, którego słychać wszędzie, ale którego nigdy nie udaje się zobaczyć, pisarz doznający ataku paniki zawsze w tym samym miejscu na wyspie i zagadka niewielkiego, lecz niezwykle pojemnego parkingu.

Czynnik alchemiczny Tomasza Stawiszyńskiego zestawiliśmy z książką Agaty Sikory Jak wyjść z siebie(Wydawnictwo Znak Literanova). Agatę Sikorę i Tomasza Stawiszyńskiego różni podejście do rzeczywistości i sposób opowiadania o niej, ale łączy uważność na to, co ukryte pod powierzchnią. Sikora, kulturoznawczyni i krytyczka literacka, w swojej nowej książce analizuje codzienność, obnażając iluzję, że samowystarczalność to jedyna droga do wolności. Stawiszyński, pisarz, eseista i filozof, łączy z kolei opowieść o wakacyjnym doświadczeniu z filozoficznymi rozważaniami o przekraczaniu granic między wyobraźnią a rzeczywistością. Rozmowę skupioną na punktach wspólnych i różnicach obu książek poprowadziła filozofka i dziennikarka Katarzyna Kasia.

O lekturach szkolnych, debiutach i Wisławie Szymborskiej

Spotkaliśmy ze sobą na scenie książki Bezradne i romantyczne. Bohaterki lektur dla szkoły podstawowej orazZośka i Rudy. O miłości, przyjaźni i Polsce (obie wydane przez Wydawnictwo Krytyki Politycznej),rozmawiając z ich autorkami Aleksandrą Korczak i Kornelią Sobczak. Spotkanie poprowadziła Aneta Korycińska, znana jako Baba od polskiego. Aleksandra Korczak przeanalizowała ponad setkę lektur szkolnych dla klas 4–6, a w swojej publikacji wskazuje zarówno na nieobecność żeńskich postaci, jak i na stereotypy płciowe – wtłaczanie dziewcząt i kobiet w tradycyjne, drugoplanowe role. Jednocześnie zachęca do krytycznego spojrzenia na edukację i budowania bardziej równościowego programu nauczania. Z kolei Kornelia Sobczak w swoim eseju proponuje nowe odczytanie Kamieni na szaniec. To rzecz o prawdziwych ludziach, o sile przyjaźni, miłości i wojnie wcale nie w tle. – Jeśli chcemy, aby lekcje polskiego były lepsze, musimy pozwolić nauczycielom pracować. Nauczyciele są systemowo zmuszani, by się zaharowywać. Przywróćmy nauczycielom podmiotowość – zaapelowała Kornelia Sobczak.

Uwagę naszej publiczności skierowaliśmy na inspirujące debiuty prozatorskie, spotykając na scenie trójkę autorów: Macieja Dudę z książką Głód (Wydawnictwo W.A.B.), Emilię Konwerską z tomem opowiadań Rzeczy robione specjalnie (wydawnictwo Art Rage) oraz Helenę Piecuch z powieścią Mamuna (wydawnictwo Czarne). Spotkanie z osobami debiutującymi na polu prozy to dobra okazja, żeby zapytać o osobiste doświadczenia z literaturą, ale także o szerszy obraz rynku. Krytyczka Olga Wróbel pytała, skąd założenie, że świat potrzebuje więcej prozy, jak przekonać do tego siebie, wydawnictwa, czytających, a także czego potrzebują dziś pisarze i pisarki, czy są po debiucie zadowoleni czy rozczarowani. – Nie umiałabym napisać niczego innego. Pociąga mnie zatracenie się w świecie, wejście głęboko w bohatera czy też w pięciu narratorów mojej opowieści było dla mnie okazją do odpoczynku od rzeczywistości – zdradziła Helena Piecuch. Maciej Duda, który jest także literaturoznawcą, opowiadał, że blokowało go to przed pracą twórczą. – Napisałem cztery książki i ukrywałem się za metaforą badacza – zdradził. – Nie czuję się przywiązana do tożsamości i nazywania siebie pisarką, dlatego że zaczęłam późno pisać. Od wielu lat pracuję na etacie, a pisanie przydarzyło mi się później. To nie jest moja pierwsza tożsamość. Statystycznie zajmuje to mało czasu w moim życiu – opowiadała Emilia Konwerska.

W trzydziestą rocznicę przyznania Wisławie Szymborskiej Nagrody Nobla poprosiliśmy o opowieść o poetce autora wznowionej niedawno biografii Nic zwyczajnego (wydawnictwo Znak), wieloletniego sekretarza noblistki i świadka jej codzienności, Michała Rusinka.  Rozmawialiśmy o dokumentowaniu i pielęgnowaniu pamięci. Była to też okazja, by spojrzeć na Szymborską nie tylko jako noblistkę i jedną z najważniejszych poetek XX wieku, lecz także jako osobę obdarzoną wyjątkowym poczuciem humoru, dystansem do sławy i niezwykłą uważnością wobec świata. – Przed wysłaniem tekstu do wydawnictwa zacząłem się zastanawiać, jaki wizerunek Szymborskiej wyłania się z tej książki. Funkcjonowały dwa wyobrażenia Szymborskiej. Według pierwszego była to taka spiżowa poetka, której wiersze pojawiają się podręcznikach do języka polskiego, która jest wieszczom równa, i tak dalej. Drugi to wizerunek rozchichotanej starszej pani – tu papierosek, tu koniaczek, tu limeryk i generalnie dużo śmiechu. Oba te wizerunki są nieprawdziwe. Dlatego starałem się tak napisać tę książkę, by tę binarną opozycję zdekonstruować. Szymborską używała poczucia humoru i anegdoty jako tarczy, za którą się chowała – opowiadał Michał Rusinek. Zorganizowaliśmy dwa takie spotkania, jedno prowadzone przez Małgorzatę Kolankowską, kierowniczkę Akademickiego Centrum Badań Ex-Centrum Olgi Tokarczuk oraz drugie – przez Janę Karpienko, asystentkę noblistki Olgi Tokarczuk. O Wisławie Szymborskiej Michał Rusinek opowiadał także dzieciom i młodzieży w ramach wydarzeń pasma Małe Góry Literatury.

O niezależności dziennikarskiej i kulturze paryskiej

Gościliśmy bohatera i autorów książki Obywatel Michnik. Myśl polityczna Adama Michnika (Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza oraz Instytut Wydawniczy Książka i Prasa). Z Michałem Siermińskim, Przemysławem Witkowskim oraz Adamem Michnikiem rozmawiał Sławomir Sierakowski. – Z książki wyłania się obraz człowieka, który politycznie mógł zwyciężać, choć czasami to się okazywało niemożliwe. Pojęcie „rządu dusz” często nie jest tożsame z prawdziwym rządem politycznym. Ale to ty ten rząd dusz najdłużej miałeś w powojennej historii Polski, ostrożnie licząc od 1968 do 2001 roku – zwrócił się do Michnika. – To prawda, że pióro było instrumentem walki politycznej – odparł gość. – Ale jednocześnie pojmowałem tę walkę polityczną nie na poziomie walki o władzę, lecz właśnie na poziomie walki o rząd dusz, żeby komunistom wyrwać monopol na kształtowanie zbiorowego myślenia. Oczywiście nie miałem złudzeń, że to jest możliwe na poziomie symbolicznym, ale zawsze się zaczyna od poziomu symbolicznego. Autorzy publikacji analizują ewolucję poglądów Michnika – od jego młodzieńczego zaangażowania w ruch studencki lat 60., przez działalność w Komitecie Obrony Robotników i „Solidarności”, aż po rolę, jaką odegrał w czasie transformacji ustrojowej oraz w debatach III RP. Książka nie tylko śledzi biograficzną i publicystyczną drogę redaktora naczelnego „Gazety Wyborczej”, lecz także pokazuje wpływ jego idei na polską kulturę polityczną, dyskusje o demokracji i relacje polsko-żydowskie. Rozmowa oscylowała zarówno wokół kluczowych wydarzeń z powojennej historii Polski, jak i bieżących wydarzeń społeczno-politycznych w kraju i na świecie.

Adam Michnik był także gościem spotkania poświęconego Jerzemu Giedroyciowi, publicyście i działaczowi emigracyjnemu, założycielowi miesięcznika „Kultura” i Instytutu Literackiego. „Kultura”, spadkobierczyni tradycji Wielkiej Emigracji, stała się po II wojnie światowej domem wielu polskich pisarzy i pisarek. To w bibliotece „Kultury” ukazały się – pośród ponad pięciuset innych dzieł – Zniewolony umysł Czesława Miłosza, Trans-Atlantyk Witolda Gombrowicza, Szkice piórkiem Andrzeja Bobkowskiego, Piękni dwudziestoletni Marka Hłaski czy Obecność mitu Leszka Kołakowskiego. Rok 2026 został ustanowiony przez Senat RP Rokiem Jerzego Giedroycia z okazji 120. rocznicy jego urodzin oraz 80. rocznicy powstania Instytutu Literackiego. Z Adamem Michnikiem rozmawialiśmy o fenomenie Giedroycia i paryskiej „Kultury” oraz syndromie polskiej literatury emigracyjnej. — Giedroyć byłby bardzo zadowolony, gdyby mu opowiedzieć, co się dzieje na Górach Literatury. Jego pomysł na uczestnictwo w życiu publicznym był taki, żeby wspierać to, co czyni ludzi lepszymi. W jego przekonaniu słowo pisane czyni ludzi lepszymi – mądrzejszymi, odważniejszymi, bardziej obdarzonymi pasją walki o to, żeby Polska była lepsza — powiedział Adam Michnik. Rozmowę poprowadził Irek Grin, prezes Fundacji Olgi Tokarczuk i redaktor naczelny „Notatnika Literackiego”, a poprzedziła ją premiera podwójnego numeru czasopisma, który tematycznie został poświęcony emigracji literackiej.

Rozstrzygnięcie ósmej edycji Konkursu im. Tymoteusza Karpowicza

Premierze „Notatnika Literackiego” na Festiwalu Góry Literatury tradycyjnie towarzyszyło rozstrzygnięcie ósmej edycji Konkursu im. Tymoteusza Karpowicza na recenzję literacką, który Wrocławski Dom Literatury organizuje wspólnie z Fundacją Olgi Tokarczuk. Celem konkursu jest promocja i wsparcie działalności na polu krytyki literackiej, ze szczególnym uwzględnieniem prac poświęconych twórczości powstającej w języku polskim. Jury w składzie: Eliza Kącka, Jakub Skurtys, Olga Wróbel i przewodniczący Krzysztof Siwczykprzyznało pierwsze miejsce Wiktorowi Knurkowi za tekst o książce Powiedzmy, że Piontek Szczepana Twardocha. Drugie miejsce zajęła Marcelina Sobczak za tekst o tomie Silesian Gothic Anouk Herman, trzecie – Urszula Margas za tekst o książce Trzy dni, trzy noce Marcina Oskara Czarnika. Jury zdecydowało o przyznaniu także wyróżnienia, które trafiło do Aleksandry Świdurskiej za recenzję książki Sierpień Pawła Sołtysa.

Facet w zadymie, surrealizm i kościelna okupacja

Wspominaliśmy Marcina Giżyckiego, zmarłego w 2022 roku artystę i intelektualistę, reżysera, fotografa, historyka i krytyka sztuki, autora wielu książek o kinie, mediach i sztuce współczesnej. Okazją do rozmowy była premiera książki Facet w zadymie. Przyjaciele dla Marcina (wydawnictwo słowo/obraz terytoria). W spotkaniu wzięli udział przyjaciele artysty, których teksty trafiły do zbioru: Magdalena Barbaruk, Piotr Jakub Fereński, Agnieszka Holland, Anda Rottenberg oraz Agnieszka Taborska (żona artysty i inicjatorka powstania publikacji). – Marcina poznałem na Festiwalu Góry Literatury właśnie – opowiadał Piotr Jakub Fereński, a podobnym wspomnieniem podzieliły się także Magdalena Barbaruk i Agnieszka Holland. – Znałam wcześniej jego działalność, przede wszystkim filmową. Jednak świat twórców filmów animowanych rzadko się przecina ze światem filmów fabularnych, choć to animatorzy przynieśli Polsce ogromne sukcesy międzynarodowe. Góry Literatury to festiwal, który bardzo łączy ludzi. Większość festiwali filmowych charakteryzuje się tym, że się spotykamy z dziennikarzami, dystrybutorami, ewentualnie czasami z publicznością. Tutaj miałam szansę na pogłębioną rozmowę i naturalnie do siebie przylgnęliśmy. Marcin mnie zafascynował. Ciekawiło go obserwowanie innych, nie narzucał swojej osobowości — relacjonowała reżyserka. Z kolei Anda Rottenberg wspomniała, że bohatera opowieści spotkała po raz pierwszy jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku. — W czasie stanu wojennego wspólnie knuliśmy. Kolekcjonowaliśmy wówczas świadectwa artystów, które chcieliśmy później wydać, niestety nigdy to nie nastąpiło. Długo razem działaliśmy. Marcin był świetnym kolegą— opowiadała historyczka sztuki. Wydarzenie było też okazją do wysłuchania fragmentów Faceta w zadymie.

Agnieszka Taborska – pisarka, historyczka sztuki, badaczka surrealizmu – spotkała się z naszą publicznością, by porozmawiać również o swojej najnowszej autorskiej książce Przemądrzenia. Myśli przed Apokalipsą(wydawnictwo Smak Słowa). Autorka wnikliwie przygląda się naszej codzienności, która nieuchronnie zmierza w ramiona tytułowej Apokalipsy. Dostrzega przy tym absurdy i nie stroni od dowcipu, tworząc poetyckie aforyzmy. Przemądrzenia to jednocześnie spotkanie mistrzyni słowa z mistrzem obrazu: Taborska opowiadała o współpracy z ilustratorem i plakaciarzem Lechem Majewskim, który jest odpowiedzialny za szatę graficzną publikacji. Publiczność z entuzjazmem przyjęła głośną lekturę wybranych Przemądrzeń w wykonaniu autorki. Z Agnieszką Taborską rozmawiała dziennikarka Dorota Oczak-Stach, pytając między innymi o pielęgnowanie umiejętności życia tu i teraz, rozczarowanie światem i rozważania dotyczące przemijania.

Zorganizowaliśmy spotkanie autorskie wokół książki Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa autorstwa filozofa Krzysztofa Łapińskiego (wydawnictwo Agora). Z autorem i filozofką Magdaleną Środą, która określiła książkę jako „dzieło monumentalne, historyczne, a jednocześnie lekkie i wciągające” rozmawiał Paweł Goźliński. Biografia znalazła się później w finale Nagrody Literackiej Nike 2026. Dyskutujący szukali klucza do zrozumienia Sokratejskiego geniuszu. Krzysztof Łapiński, który jest także autorem literatury dziecięcej, poprowadził także warsztaty w ramach Małych Gór Literatury.

Na terytoria Polski zdominowanej przez Kościół katolicki wybraliśmy się za sprawę książki Stanisława Obirkai Artura Nowaka Gehenna. Kościelna okupacja Polski (wydawnictwo Agora). Literaturoznawczyni Urszula Glensk pytała o historię instytucji, o zasoby archiwalne i o przypadki nadużyć etycznych oraz o sprawy kryminalny. Dyskutujący mówili też o tym, co to znaczy: „tylko nie mów nikomu”. – Kościół katolicki nie odebrał lekcji współczesności – ocenił Stanisław Obirek, teolog, historyk, antropolog kultury i były jezuita. – „Gehenna” jest próbą nawiązania krytycznej rozmowy. Szkoda, że jesteśmy postrzegani przez betonową stronę Kościoła jako rarogi czy szkodnicy. Mam poczucie, że dodajemy jakąś cegiełkę w demontażu zakłamania, hipokryzji i proponujemy szczerą, autentyczną rozmowę na temat tego, jak było, jak jest i jak powinno być.

Teorie spiskowe Ameryki, opowieści chasydzkie 

Zajrzeliśmy na terytorium Stanów Zjednoczonych, a to za sprawą spotkania autorskiego wokół książki Piotra Tarczyńskiego Oślizgłe macki, wiadome siły. Historia Ameryki w teoriach spiskowych (Znak Literanova). Autor razem z Łukaszem Pawłowskim współtworzy Podkast amerykański, razem z Jackiem Dehnelem pisze kryminały jako Maryla Szymiczkowa, ponadto jest wziętym tłumaczem z języka angielskiego (przekładał między innymi Edmunda Whitea, Williama Faulknera i Anne Appelbaum). Jego najnowsza książka pozwala poznać historię Stanów Zjednoczonych i zrozumieć ich fenomen – oraz szaleństwo, którego w tym kraju nie brakuje. Tarczyński dowodzi, że USA jest ojczyzną teorii spiskowych. Nierozerwalnie wiążą się z tamtejszą kulturą i popkulturą, wywierają wpływ na politykę, ale też są przez polityków tworzone. Rozmowę poprowadził pisarz Jul Łyskawa, pytając i o zabójstwo J. F. Kennedy’ego, i o kosmitów, i o wiarę w rozmaite spiski.

Wojciech Tworek i Marcin Wodziński, redaktorzy i tłumacze antologii opowieści chasydzkich, monumentalnego tomu opublikowanego w Bibliotece Narodowej Wydawnictwa Ossolineum opowiadali o pracy nad tym dziełem. Chasydyzm zrodził się na południowo-wschodnich kresach Rzeczypospolitej w niewielkiej grupie kabalistów i mistyków, ale szybko stał się jednym z największych ruchów religijnych wśród wschodnioeuropejskich Żydów, w niektórych regionach odgrywając także istotną rolę kulturalną i społeczną. Do ważnych form kultury chasydzkiej należą właśnie opowieści, a omawiana przez nas antologia, przedstawia fenomen tego gatunku, odznaczającego się różnorodnością treści i formy. Redaktorzy tomu opowiadali między innymi o tym, jak zabić wilkołaka i zbawić duszę zaklętą w wielkiej żabie, dlaczego księża bywali czarnoksiężnikami, a cadyk z Radoszyc musiał z nimi walczyć oraz kiedy cadyk z Warki stawał się niewidzialny. Rozmowę wokół Opowieści chasydzkich. Antologii poprowadziła Urszula Glensk.

Rozmawialiśmy o książce Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów (wydawnictwo Czarne), najnowszym reportażu Anny Bikont, dziennikarki i autorki takich publikacji, jak My z Jedwabnego oraz Sendlerowa. W ukryciu. Już po naszym Festiwalu książka znalazła się w finałowej siódemce Nagrody Literackiej „Nike”. Autorka zajmuje się w niej życiem Żydów tuż po wojnie. To opowieść o wyrzutach sumienia, przetrwaniu, próbie odnalezienia siebie na gruzach przeszłości i własnej, złamanej psychiki. Nie bez powodu to spotkanie odbyło się w dzierżoniowskiej synagodze: Dolny Śląsk, a zwłaszcza okolice Kotliny Kłodzkiej, w tym właśnie Dzierżoniów, stały się dla ocalałych Żydów szczególnym schronieniem. Bikont opisuje w swoim reportażu między innymi pierwszy powojenny mecz między dzierżoniowskim Żydowskim Klubem Sportowym a ŻKS Wolność z Bielawy. Z autorką rozmawiał Kamil Kijek, socjolog, historyk i adiunkt w Katedrze Judaistyki na Uniwersytecie Wrocławskim.

fot. Małgorzata Kujda / Fundacja Olgi Tokarczuk

Reportaż Anny Bikont zestawiliśmy także z najnowszą książką Pawła Piotra Reszki W tym domu już nie straszy. Reportaże o Żydach, Polakach i fatum (wydawnictwo Agora). Autor pisze o potomkach polskich Żydów; o tych, których rodziny płaciły za ukrywanie dzieci w stodołach czy w dziurach w ziemi. I pisze również o Polakach, którzy popełniali zbrodnie i wykorzystywali sytuację. – Tematem mojej książki jest pamięć i to, w jaki sposób jest ona dziedziczona, jak rezonuje w rodzinach ofiar, ale też sprawców – opowiadał Reszka. – Było dla mnie zaskoczeniem, jak głęboko zło, dokonana zbrodnia, osiada w rodzinach i jak długo rezonuje – dodał. Oba reportaże mają wiele punktów stycznych, o czym rozmawialiśmy na spotkaniu. Była mowa również o dialogu, który teraz, po latach, jednak jest możliwy. — Po napisaniu tych wszystkich książek i zajmowaniu się tematem Holocaustu, jestem dużo bardziej pesymistyczna co do natury ludzkiej – powiedziała Anna Bikont. Tę dyskusję poprowadziła krytyczka i reporterka Urszula Glensk.

Rozmawialiśmy o publikacji Akcja Wisła. Komunistyczna czystka etniczna Grzegorza Motyki – historyka, laureata między innymi Nagrody Historycznej „Polityki”, Nagrody im. Jerzego Giedroycia, Nagrody Klio i Nagrody im. Jerzego Turowicza. Motyka tematem walk polsko-ukraińskich zajmuje się od czasu studiów. Temu zagadnieniu poświęcił pracę magisterską, doktorat, a następnie kilka książek. Akcją „Wisła” ’47 kontynuuje swoje badania, które, ku rozpaczy radykalnych środowisk, są wolne od stereotypów i uprzedzeń. Zamiast tego otrzymujemy opis losów zwykłych ludzi – 140 tysięcy osób, których życia na zawsze zmieniła jedna polityczna decyzja. Motyce w książce udało się uchwycić coś jeszcze: moment rodzenia się totalitarnego ustroju w Polsce, który zapoczątkowała największa akcja polityczno-wojskowa w historii naszego kraju. – Rozumiem swój obowiązek zawodowy bardzo prosto: odtwarzać historię jak najlepiej i w miarę przystępnie przedstawiać zainteresowanym osobom. Próbuję zrozumieć historię i przekazać ją innym – powiedział Grzegorz Motyka. Z autorem rozmawiał historyk Jarosław Syrnyk.

O wojnie i lęku przed przyszłością

W swoim najnowszym reportażu Delfiny i Belzebub (Wydawnictwo Literackie) Wojciech Tochman opowiada historie najbardziej bezbronnych ofiar wojny w Ukrainie – zwierząt. – Dla mnie to jest opowieść o ludziach – podkreślił prowadzący spotkanie Irek Grin. – Gdy jest wojna, ona dotyka wszystkich. Wojna dotknęła w sposób najdotkliwszy każda osobę w Ukrainie. Każdy kogoś stracił – jeśli nie kogoś z rodziny, to kolegę, sąsiada, męża koleżanki z pracy. Śmierć jest tam wszędzie, blisko, zaraz za naszą granicą. Ból jest wszechobecny, ale oni się nie dają zdławić. Mają wysoko podniesione głowy. Ta książka się wzięła z mojego podziwu dla nich – podkreślił Tochman. Reporter opisuje historie osób (w tym własną), które spieszą zwierzętom na ratunek. Kiedy myślimy o wojnach, pojęcia takie jak krzywda, osamotnienie, porzucenie czy utrata kojarzą nam się przede wszystkim z człowiekiem. Tymczasem lista ofiar tragedii każdej wojny jest znacznie dłuższa. – Nie mamy żadnego prawa by oceniać ludzi, którzy zostawiają zwierzęta uciekając przed dronami. Ci, którzy je ratują, nie chcieli być bohaterami przez duże b, ale nimi zostali – podkreślił autor. Z Wojciechem Tochmanem rozmawialiśmy nie tylko o tym, co opisał i czego nie zdołał, ale także o procesie powstawania książki non-fiction, której jednym z bohaterów jest sam autor.

Z reporterką Katarzyną Boni rozmawialiśmy o jej najnowszej książce Którędy do wyjścia? To reportaż i jednocześnie autobiograficzny esej o gruntownie zmieniającym się świecie, a zarazem opowieść o osobistym wymiarze planetarnego kryzysu, zapis drogi wiodącej od znieczulenia lękiem i przerażeniem w obliczu nadchodzącej straty ku nowemu. – Zdałam sobie sprawę z tego, że nie wiem, jak mam przeżyć żałobę po świecie, który odchodzi. Mogę napisać, że według wszelkich dostępnych badań w 2050 roku w wodach tropikalnych nie będzie raf koralowych, a Wielka Rafa Koralowa u wybrzeża Australii już teraz jest w połowie martwa, ale pisząc, nie przeżywam żadnego katharsis. Przeżywam grozę, przerażenie, strach, smutek, rozpacz i żałobę – podzieliła się autorka. O sposoby nawiązania relacji ze światem „w kryzysie” pytała antropolożka społeczna, tłumaczka i członkini Fundacji Olgi Tokarczuk Katarzyna Byłów.

Rozmowy o dziennikarstwie, faktach i tłumaczeniu 

Zorganizowaliśmy dwa spotkania z reporterem, pisarzem i wydawcą Mariuszem Szczygłem: jedno opatrzone tytułem „Na każdy temat” nawiązującym do popularnego i pierwszego w polskiej telewizji talk-show prowadzonego przez Szczygła oraz drugie pod hasłem „Zawód: reporter”. – Co jakiś czas wszystko trzeba tłumaczyć od początku – uważa reporter, więc znów zapytaliśmy autora Gottlandu, dlaczego reportaż jest „doświadczeniem zastępczym”, co to znaczy dziennikarskie bolero i czemu pisarz nie rozpoczął kariery „oszusta matrymonialnego”. Rozmawialiśmy też o reportażach, antologiach, wywiadach i innych opowieściach. – Nie jestem tym dziennikarzem, który uprawia dziennikarstwo „kopniakowe”. Czasem trzeba się do swego rozmówcy przytulić – opowiadał reporter. – Reportaż nie jest po to, by komuś dopiec, zniszczyć życie, czy być karą za jakieś grzechy. Ja nie jestem tropicielem grzechów. Zdarza mi się chronić rozmówców przed nimi samymi.  Najważniejsze w pisaniu jest nie krzywdzić. Było też o „Rozmowach (nie)wygodnych”, programie, który obecnie Szczygieł prowadzi na antenie TVP, goszcząc wybitne osobistości ze świata kultury, o książkach, których nigdy nie napisał oraz o tym, czy powinniśmy mieć mniej opinii. Spotkania z autorem poprowadziły krytyczka i pisarka Urszula Glensk oraz dziennikarka i rzeczniczka Festiwalu Góry Literatury Dorota Oczak-Stach.

Anda Rottenberg, krytyczka i kuratorka, oraz Mirosław Bałka, jeden z najważniejszych współczesnych polskich artystów, przyjaźnią się od niemal 40 lat. Nie sposób policzyć, ile w tym czasie wymienili myśli i refleksji – ale jakaś ich część z pewnością znalazła się w książce Kosmos. Rozmowy – teksty – przyjaźń, o której rozmawialiśmy na naszym Festiwalu. Na publikację składają się nie tylko rozmowy koncentrujące się wokół twórczości Bałki, ale też teksty Rottenberg poświęcone jego pracom. Spotkanie z twórcami, podczas którego można było wysłuchać także fragmentów książki, poprowadziła historyczka sztuki i była ministra kultury, dyrektorka Zamku Królewskiego w Warszawie, Małgorzata Omilanowska.

Gościliśmy tłumaczy Lalki Bolesława Prusa na język niemiecki, Lisę Palmes i Lothara Quinkensteina. Tandem Palmes–Quinkenstein od niemal dekady tłumaczy razem. Przy Księgach Jakubowych Olgi Tokarczuk wypracowali system, który teraz zaadaptowali do Lalki. Dowiedzieliśmy się, jak się przekłada na dwa głosy oraz skąd u tłumaczy pasja do polskiej literatury. — Pracując latami nad przekładem powieści, podobnie jak autorzy i autorki, żyjemy z tymi bohaterami. Oni zajmują pokój obok. Niektórzy śnią mi się po nocach. I są tu dziś z nami obecni – powiedział Lothar Quinkenstein. Lisa Palmes podkreśliła starania Olgi Tokarczuk odnośnie do ukazania się w Niemczech nowego tłumaczenia Lalki (poprzednie, którego nakład się wyczerpał, ukazało się w 1956 roku). — To była pierwsza lektura, którą przeczytałam po polsku na studiach. Bardzo polubiłam wówczas Wokulskiego i Rzeckiego — opowiadała. Prowadząca spotkanie literaturoznawczyni i tłumaczka Małgorzata Kolankowska pytała także, czy Prus jest nam dziś potrzebny oraz co Lalka może mówić o współczesności.

O kuchni łemkowskiej, ziemniakach i weganizmie

W ramach Festiwalu Góry Literatury odbyło się spotkanie poświęcone kuchni łemkowskiej z udziałem jednej z najbardziej znanych łemkowskich gospodyń, Grażyny Betlej-Furman. Mówiliśmy o jej książce Kuchnia łemkowska z Ropek. Częstujcie się! (wydawnictwo Libra Pl), a była to rozmowa o ziemi, powietrzu, wodzie i porach roku, o miejscu i tradycji. Kiedy w trakcie Akcji „Wisła” przesiedlono Łemków na Ziemie Zachodnie, wielu z nich zabrało ze sobą garstki ziemi z własnych gospodarstw. Wielu wspominało z żalem i goryczą, że nie zdążyło obsiać pól i ziemia nie obrodzi. – Bezpieczniej było czasami ukrywać swoje łemkowskie korzenie, ponieważ łatwiej żyło się młodym ludziom, którzy nie afiszowali się ze swoimi pochodzeniem – opowiadała Grażyna Betlej-Furman. Irek Grin, szef festiwalu, pytał o głębokie zakorzenienie kuchni łemkowskiej w miejscu, w którym się rodziła i w historii regionu.

O kuchni, nie tylko tradycyjnej, rozmawialiśmy z Dominiką „Stewunią” Olejnik, autorką publikacji Planeta Ziemniak (wydawnictwo newhomers). To wegańska książka kucharska, poświęcona w całości potrawom z jednego z najważniejszych warzyw w dziejach ludzkości. Ale znajdziemy w niej nie tylko liczne przepisy na bezmięsne dania, lecz także wiele ciekawostek kulturowych z całego świata o ziemniakach, pyrach, kartoflach. Autorka z pasją opowiada o tym, jak ziemniak stał się podstawą diety milionów ludzi i jak wpłynął na historię społeczną, gospodarczą i kulinarną. Na spotkaniu prowadzonym przez Noemi Grin, absolwentkę Wydziału Artes Liberales, mogliśmy poznać zarys dziejów ziemniaka od czasów prekolumbijskich cywilizacji Ameryki Południowej, przez podróże do Europy, aż po współczesne miejsce w kuchniach całego świata.

Cudem ocalona synagoga w Dzierżoniowie oraz duchy gór i Zamku Ksią

Wśród celów Fundacji Olgi Tokarczuk są promocja kultury, działalności związanej z budowaniem i promocją idei społeczeństwa obywatelskiego, ale też działalności turystycznej promującej Polskę, ze szczególnym uwzględnieniem Dolnego Śląska, w tym powiatów wałbrzyskiego czy kłodzkiego. Stąd też obecność w programie Festiwalu Góry Literatury spotkań przybliżających kontekst lokalny i tożsamość miejsc, w których spotykamy się z publicznością

Zorganizowaliśmy spotkanie wokół książki Cudem ocalona synagoga w Dzierżoniowie autorstwa Dorin i Rafaela Blauów, prowadzących fundację Beiteinu Chaj. Synagoga w Reichenbach (dziś Dzierżoniów) została wybudowana w 1875 roku, kiedy rabinem był Moritz Cohn. Przed Nocą Kryształową budynek kupił Niemiec, dzięki czemu przetrwała on czas wojny. Obiekt w swojej długiej historii istnienia był nawet dzierżawiony przez Hitlerjugend. W powojennym, polskim już mieście budynek ponownie stał się obiektem sakralnym, do 1980 roku. Obecnie synagoga pełni funkcję centrum integracyjno-kulturalnego. Spotkanie z pracującymi przy publikacji redaktorem Radosławem Wisłockim i grafikiem Wojciechem Olejniczakiem stało się punktem wyjścia do rozmowy o miejscu, które zostało, choć podobne znikały z map i pamięci: o murach, śladach ludzi, ciszy po modlitwach i powojennym życiu miasta. Prowadząca kulturoznawczyni Monika Bisek-Grąz pytała o to, jak z autorskiej opowieści, archiwów, fotografii i pamięci powstaje książka, która nie domyka historii, lecz pozwala zostać przy niej dłużej. Synagoga w Dzierżoniowie nie jest tu tylko zabytkiem, lecz znakiem dawnego żydowskiego życia i przestrzenią, w której powojenna historia Dolnego Śląska dostaje adres, ściany i ludzkie głosy.

fot. Małgorzata Kujda / Fundacja Olgi Tokarczuk

Mówiliśmy o największym dolnośląskim zamku, przyglądając mu się z zupełnie innej, niedostrzeganej dotychczas perspektywy, a to za sprawą książki Agnieszki Dobkiewicz i Mateusza Mykytyszyna Zamek Książ. Historia opowiedziana głosami służących (wydawnictwo Agora). Książ widziany od strony bocznych schodów, kuchni, korytarzy, pralni i codziennych obowiązków wygląda inaczej niż ten znany z legendy. Autorzy w swojej książce oddają głos tym, którzy byli blisko wielkiej historii, ale zwykle pozostawali poza głównym kadrem. Rozmawialiśmy o pamięci zapisanej w fotografiach, rodzinnych opowieściach i śladach pracy; o służbie, zależności, lojalności i o tym, jak inaczej wygląda zamek, kiedy patrzy się na niego od strony codzienności. – Piszę o ludziach, których nie znałam i których nie mogłam poznać. Mogłam sobie ich tylko wyobrazić bazując na archiwaliach, źródłach, poszukiwaniach. Pracując przy swoich poprzednich książkach nauczyłam się pracować z „wiedzą pourywaną”, niepełnymi źródłami, gdy nie mam pełnej opowieści o danej osobie, lecz buduję historię z jej fragmentów – opowiadała Agnieszka Dobkiewicz.

Zaprezentowaliśmy naszej publiczności Ale Gake. Trójjęzyczną księgę z Krainy Ducha GórBeata Justa, malarka i performerka, prowadzi nas w swojej książce przez miejsce zapisane w językach, obrazach i śladach wędrówki. Publikacja prowadzona po polsku, czesku i niemiecku wyrasta z Dolnego Śląska widzianego nie jak pocztówka, lecz jak kraina przejść: między górami, pamięcią, mitem i zwykłym patrzeniem pod nogi, na kamień, znak, kolor, ścieżkę. Kulturoznawczyni Monika Bisek-Grąz rozmawiała z autorką o tym, jak z lokalnych opowieści, obrazu i uważności powstaje księga, która nie objaśnia Ducha Gór do końca, lecz zostawia dla niego miejsce. Rozmowę poprzedziło działanie performatywne w wykonaniu Beaty Justy.

Pasmo poetyckie

W paśmie poetyckim, kuratorowanym przez poetę i krytyka literackiego Karola Maliszewskiego, niezmiennie proponujemy spotkania wokół najciekawszej współczesnej poezji polskiej.

Zestawiliśmy ze sobą najnowsze tomy Wojciecha Bonowicza (Bardzo, Wydawnictwo a5), Joanny Lech(Nocne i niecne, Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej) oraz Julii Szychowiak (Wyrazy współczucia, Biuro Literackie). Przyglądaliśmy się tak różnym, a tak podobnym „przymiarkom człowieczeństwa” w wierszach jednego poety i dwóch poetek. – Trzeba stanąć po stronie szeptu, czyli po tej stronie świata, który jest zagłuszany – powiedział Wojciech Bonowicz. Karol Maliszewski pytał również, jak nie wyrzec się świata, jak nie zamknąć się w wieży ze słów, jak nie zginąć w metaforach – poetyckie wysiłki, wyrazy współczucia, empatii, bliskości z każdym, komu po drodze.

W paśmie poetyckim zorganizowaliśmy również spotkanie wokół dwu znakomitych tomików: Piachu Urszuli Zajączkowskiej (Wydawnictwo Warstwy) oraz Nauki oddychania Zofii Bałdygi (Wydawnictwo Warstwy), z którymi rozmawiała literaturoznawczyni i krytyczka Mirosława Szott. Rozmówczynie skupiły się na (wszech)świecie, mikro i makroskali, języku, było ekopoetycko i cieleśnie. Szott pytała, co łączy tak podstawową czynność, jaką jest oddychanie, z piachem. Nie zabrakło też ważnych pytań o sens istnienia.

Skonfrontowaliśmy trzy dość odległe dykcje poetyckie, także trzy inne koncepcje na literackie „ja”. Z jednej strony Aneta Kamińska, chyba najpłodniejsza tłumaczka współczesnej poezji ukraińskiej, tym razem jako poetka, która wzbogaca nasze zrozumienie ludzkiego doświadczenia, przekraczając granice języka i kultury w tomie Pokój z widokiem na wojnę. 4 (Stowarzyszenie Żywych Poetów). Robert Król z książką Dixieland: widzenia beskidzko-nowojorskie (Mikrooficyna Ówże), przy której premierze Karol Maliszewski określił go mianem „działającego na marginesie zbiurokratyzowanego życia literackiego samotnego partyzanta”. Wreszcie Krzysztof Siwczyk, poeta dostrzegany i nagradzany, o rozpoznawalnym stylu, zbliżający się do statusu klasyka. Pretekstem do jego udziału w tej dyskusji była ostatnia książka poetycka Ludzie z taksydermii (Wydawnictwo Literackie). Natomiast te liryczne narracje starał się uspójnić krytyk Jakub Skurtys.

Spotkaliśmy ze sobą uznanych prozaików, by porozmawiać o ich debiutach poetyckich. Z końcem 2025 roku Sylwia Chutnik, jedna z najwybitniejszych polskich pisarek współczesnych, została także poetką wydając tomik Pobite gary (Girls and Queers to the Front). Z początkiem 2026 roku Jul Łyskawa, autor jednego z najgłośniejszych debiutów prozatorskich w polskiej literaturze XXI wieku, też został poetą za sprawą książki Wyprawa siedmiu zim przeciw krainie jazgarza (Wydawnictwo Warstwy). Waldek Mazur, wicedyrektor Wrocławskiego Domu Literatury, pytał, czy poezja oferuje środki artystycznego wyrazu, których nie potrafi zapewnić proza. Było też o queerze i erotykach pisanych z dedykacją.

Dwóch innych poetów zaprosiliśmy scenę przy okazji rozmowy o tomach Puk Tadeusza Dąbrowskiego(PIW Państwowy Instytut Wydawniczy) oraz Gdzie jest burza Piotr Florczyka (Wydawnictwo j). Karol Maliszewski pytał, czym jest poezja, co czuje poeta, wyjmując z ust świat (jak jego córeczka smoczek) i dziwiąc się temu, co udało się przemycić oraz o inne smakołyki z bogatego menu Tadeusza Dąbrowskiego. Wszystko już było – czytamy u Piotra Florczyka – „oprócz ciebie”, bo ty jesteś szansą, że może być inaczej, a niejeden czytelnik może zdziwić się repetycją, która w gruncie rzeczy nie chce niczego powtarzać, zatem rozmawialiśmy i o zdziwieniach w poezji.

W nieodłącznym cyklu pasma poetyckiego „Młode głosy” zaprezentowaliśmy tomy livestream Jakuba Gutkowskiego (Biuro Literackie), Jesteśmy pierwszą ciemnością tego lata, Oli Lewandowskiej-Ferenc (Biuro Literackie) oraz Wykrzyknik twarzy Alicji Regiewicz (Ostatnia Sobota Lata). Debiutowali w latach 2024 (Lewandowska-Ferenc) i 2025 (Gutkowski, Regiewicz), ale cała trójka do wydania swoich pierwszych książek przymierzała się od dłuższego czasu. A gdy te już się ukazały, o czym chcą nam w nich opowiedzieć? O przemocy i brutalnych realiach funkcjonowania w rzeczywistości kapitalistycznej (to livestream). O dorastaniu i dziewczyństwie (Jesteśmy pierwszą ciemnością tego lata). Także o problematyce chorób psychicznych, normatywności i przechodzeniu przez terapię (Wykrzyknik twarzy). Ale ta poezja, to coś więcej niż tylko tematy przewodnie. Dzieje się w niej więcej, zarówno w języku, jak i w wyobraźni, którą pobudza u osób czytających. Z autorem i autorkami rozmawiał Jakub Skurtys.

Pasmo czeskie

Tradycyjnie w ramach Festiwalu Góry Literatury zrealizowaliśmy pasmo czeskie. Gościliśmy autorki i autora z Czech, niezmiennie udowadniając, że literatura nie zna granic.

Klára Vlasáková, autorka powieści Wyrwy (Wydawnictwo Dowody, w tłumaczeniu Anna Radwan-Żbikowska), opowiadała o empatii względem swoich bohaterów. Rozmowę poprowadził Mariusz Szczygieł, nie tylko autor i znany czechofil, ale także redaktor czeskiej serii Stehlík w Wydawnictwie Dowody. Czesi uznali Wyrwy za odmianę gatunku science fiction, ale zdaniem Szczygła, to coś więcej: połączenie sci-fi z powieścią surrealistyczną i społeczną oraz jednocześnie krytyczne spojrzenie na kryzys klimatyczny, bezsensowną pracę, uzależnienie od leków i rozpad relacji. – W „Wyrwach” nie ma żadnych prostych odpowiedzi – powiedział, dzieląc się również wspomnieniami odnośnie do pracy nad wydaniem książki i szukaniu tłumaczenia tytułu. Wśród pomysłów były „Szczeliny” i „Pęknięcia”. – Pękanie jako proces ma negatywne skojarzenia, pewne rzeczy, o których się nie mówi, wychodzą na powierzchnię. Dla mnie to dobrze, ponieważ postaci w powieści czekają na te pęknięcia, by móc zacząć oddychać. Świat, w którym żyją, nie nadaje się do życia – mówiła Vlasáková.

fot. Rafał Komorowski / Fundacja Olgi Tokarczuk

Z czeskim pisarzem i dziennikarzem Jaroslavem Rudišem, autorem książek i komiksów, porozmawialiśmy między innymi o opowiadaniu Zákupy-Sarajewo otwierającego antologię Sudety. Raj utracony. Opowieści z czesko-niemieckiego pogranicza (Książkowe Klimaty), poświęconemu historii czesko-niemieckiego pogranicza, którego wielokulturowość na zawsze zniszczyły wojna i wysiedlenia. Olga Wróbel pytała, jak opowiadać o dawnym sąsiedztwie bez idealizowania czy pomijania trudnych kwestii, a także na czym polega praca pamięci i praca literatury.

Gościliśmy także Jonáša Zbořila, rozmawiając o jego tomiku poetyckim Nowa głusza oraz debiucie prozatorskim Flora. Czeski poeta, autor zbioru wierszy Podolí, za który otrzymał nominację do nagrody im. Jiříego Ortena oraz nagrody Magnesia Literia w kategorii „odkrycie roku”, w nowym tomie stawia pytania o to, czym jest życie, gdzie przebiega granica między ludzkim i nieludzkim. Z kolei jego książka prozatorską to nastrojowa, niepokojąca i poruszająca opowieść o rodzicielstwie w dobie kryzysu klimatycznego. Z autorem rozmawiał krytyk literacki Jakub Skurtys. Wszystkie spotkania pasma czeskiego tłumaczyła Zofia Bałdyga.

Radykalizm a nadzieja

Spotkanie z reżyserką Agnieszką Holland, członkinią Rady Fundacji Olgi Tokarczuk, choć pierwotnie miało dotyczyć terytoriów sztuki, stało się rozmową o terytorium nadziei. Dziennikarze Katarzyna Kasia i Grzegorz Markowski pytali i o bieżące tematy, w tym sprawy społeczno-polityczne, jak i o kwestie fundamentalne. – Marek Edelman mówił, że zło rośnie jak chwast, a dobro należy pielęgnować. Polacy mają w sobie ogromny potencjał dobra – uważa Agnieszka Holland.

Z socjologiem Przemysławem Sadurą i współzałożycielem „Krytyki politycznej” Sławomirem Sierakowskim, autorami książki Społeczeństwo populistów, rozmawialiśmy o radykalizmie.  Sadura i Sierakowski od lat nie mają złudzeń co do kondycji polskiego społeczeństwa, stanu naszej demokracji i perspektyw, jakie przed Polską się rysują. W swoich badaniach przewidzieli następującą radykalizację elektoratów, doradzali obozom demokratycznym sięganie po populizm, jednocześnie przestrzegając, że rozwiązanie to może okazać się drogą bez powrotu. Waldek Mazur pytał, czy wyborcy i wyborczynie w Polsce są cyniczni, czy może bardziej fanatyczni, kto w Polsce ma zaufanie do państwa, czy można założyć populistyczny kostium, by populizm zwalczać, a także skąd rozlewa się radykalizm i czy dosięgnie nas wszystkich. – Jesteśmy stroną wojny, wojny hybrydowej – nie tylko kognitywnej, informacyjnej, którą przegrywamy zresztą, przyczyniając się do rozpowszechnienia propagandy rosyjskiej. Ukraińcy w naszym społeczeństwie czują się w ciągłym zagrożeniu i to narasta. Państwo nie odpowiada. Jesteśmy o krok od pogromu – ostrzegał Sadura.

Zaaranżowaliśmy dyskusję o teoriach spiskowych, którą zainspirował Podręcznik teorii spiskowych (Routledge Handbook of Conspiracy Theories) pod redakcją Michaela Buttera i Petera Knighta. Redaktorzy proponują przekrojowe spojrzenie na zjawisko teorii spiskowych – od ich historycznych korzeni przez kulturowe i psychologiczne mechanizmy aż po współczesne formy w erze internetu i globalnej polityki. To obszerne kompendium pokazuje, dlaczego spiski tak łatwo przyciągają uwagę, jak wpływają na debatę publiczną i w jaki sposób kształtują tożsamość grup społecznych. Spotkanie wokół tej książki było okazją, by zrozumieć, dlaczego narracje spiskowe mają dziś taką siłę i co mówią o naszych czasach. Współorganizatorem dyskusji prowadzonej przez zastępcę dyrektorki Wrocławskiego Domu Literatury, Waldka Mazura, był Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza, a udział w niej wzięli: socjolożka Helena Chmielewska-Szlajfer, historyczka, reporterka i badaczka Europy Wschodniej Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz pisarz, amerykanista i politolog Piotr Tarczyński. – Demokracja ma się coraz gorzej. Teorie spiskowe dają ukojenie, poczucie, że rozumiemy świat i prawa nim rządzące. Żerują na ludzkim strachu i doskonale się dzięki temu sprzedają – uważa Helena Chmielewska-Szlajfer. Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz pytała o skuteczne zasady przeciwdziałania powstawania teorii spiskowych. Piotr Tarczyński podkreślił, że w tej kwestii jest pesymistą. – Atrakcyjność teorii spiskowych polega na tym, że tłumaczą skomplikowane sprawy w prosty sposób. Uważam, że nie mamy szans wygrać z teoriami spiskowymi, jesteśmy wszyscy zgubieni – powiedział. Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz poprowadziła również warsztaty zatytułowane „Rosyjska propaganda – czy można się przed nią obronić?” w ramach Latającego Uniwersytetu Ludowego.

Rozmawialiśmy o wyzwaniach związanych z rozwojem sztucznej inteligencji – nie tylko w literaturze. AI coraz mocniej wpływa na sposób funkcjonowania społeczeństw, państw i gospodarki. Zmienia edukację, rynek pracy, media, bezpieczeństwo oraz relacje międzyludzkie, otwierając nowe możliwości, ale jednocześnie rodząc pytania o odpowiedzialność, kontrolę i granice technologii. W debacie zatytułowanej „Nowe reguły gry: jak sztuczna inteligencja przekształca społeczeństwo, gospodarkę i państwo” udział wzięli dziennikarz i autor podcastu „Raport o sztucznej inteligencji” Adrian Bąk, dziennikarka specjalizująca się w tematyce technologii i cyfryzacji, współprowadząca podcast „Techstorie” Sylwia Czubkowska oraz badacz sztucznej inteligencji i specjalista w dziedzinie neuronauki oraz neurokognitywistyki Maciej Rudziński. Dyskusję moderował Marek Zieliński, naukowiec, rektor Collegium Da Vinci w Poznaniu. – Sztuczna inteligencja będzie tym, czym człowiek ją stworzył. Nie zgadzam się z opiniami, że nie mamy nad nią kontroli. Mamy wiele możliwości kształtowania jej – powiedział Adrian Bąk, odnosząc się do kwestii zagrożeń związanych z AI. Dyskutowano także o roli sztucznej inteligencji w obronności i procesach decyzyjnych, wpływie technologii na dzieci i edukację, relacjach człowieka z modelami językowymi oraz o tym, czy systemy sztucznej inteligencji rzeczywiście „rozumieją” świat, czy jedynie tworzą przekonującą iluzję zrozumienia. Zastanawiano się również nad tym, jak AI zmienia komunikację społeczną, demokrację i modele biznesowe największych firm technologicznych. Była to rozmowa o technologii, która nie jest już wizją przyszłości, ale realnie zmienia naszą rzeczywistość.

Zorganizowaliśmy dyskusję inspirowaną książkami Nicholasa Goodricka-Clarkea Czarne słońce. Kulty aryjskie, ezoteryczny nazizm i polityka tożsamości (Black Sun: Aryan Cults, Esoteric Nazism, and the Politics of Identity) i Stewarta Homea, Fascist Yoga: Grifters, Occultists, White Supremacists, and the New Order In Wellness.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

W debacie zatytułowanej „Joga, nazizm i mroczne ścieżki duchowości” udział wzięli: dziennikarka i antropolożka Olga Drenda, pisarz i socjolog Dariusz Misiuna oraz publicysta i zastępca dyrektora Instytutu Myśli Politycznej imienia Gabriela Narutowicza Przemysław Witkowski, a poprowadziła ją dziennikarka Dominika Sitnicka. Książki Nicholasa Goodricka-Clarkea Stewarta Homea pokazują, jak ezoteryka, ruchy alternatywnej duchowości i kultura „wellness” mogą stać się polem dla radykalnych ideologii, nadużyć i politycznej manipulacji. Home pisze o współczesnym spleceniu jogi i przemysłu samorozwoju z toksyczną polityką, a Goodrick-Clarke bada historyczne źródła i mutacje ezoterycznego nazizmu, które do dziś inspirują ruchy tożsamościowe. Spotkanie wokół tych książek było okazją, by przyjrzeć się ciemnej stronie duchowości i zastanowić się, gdzie kończy się terapia, a zaczyna indoktrynacja.

O zdrowiu psychicznym i odpowiedzialności

Z Halszką Witkowską i Moniką Tadrą, autorkami książki Przywróceni do życia. Pokonać samobójstwo (wydawnictwo Prószyński Media), już kolejny raz rozmawialiśmy o objętym społecznym tabu temacie samobójstw. W swojej najnowszej książce, opartej na dogłębnej wiedzy suicydologicznej oraz głębokiej wrażliwości i uważności, autorki przedstawiają rozmowy z osobami, które są lub były w kryzysie samobójczym, pozwalają dostrzec to, co umyka, gdy próby wyjaśnienia samobójstw sprowadzają się do kategoryzacji tego zjawiska. – Chciałyśmy, aby ta książka niosła pomoc. Zależało nam, aby było optymistycznie, aby było z nadzieją. W życiu każdej osoby po próbie samobójczej można znaleźć szczelinę, przez którą dostaje się światło – powiedziała Monika Tadra. Prowadząca spotkanie antropolożka Katarzyna Byłów powiedziała, że jest to „wyciągnięcie ręki w formie książki”. – Mam nadzieję, że ta książka jest uchwytem do życia, inspiracją – dodała Halszka Witkowska. – Jak przeczytamy historie osób po wielokrotnych próbach samobójczych, o tym co przeżyły w dzieciństwie, są to rzeczy, które niejedną dorosła osobę by zniszczyły, trudne do uwierzenia dla wielu. To nie są tylko siniaki, gwałty. Cierpienie bierze się z zaniedbania emocjonalnego – podkreśliła. Suicydolożka zwróciła naszą uwagę na to, że jako społeczeństwo możemy bardzo dużo zdziałać w kwestii zapobiegania samobójstwom. – Mamy dużo wrażliwości wobec osób z daleka, które mierzą się na przykład z wojną. Nie dostrzegamy ogromnego cierpienia, które jest piętro niżej w bloku, odwracamy wzrok, zatykamy uszy – zauważyła. – A w nas, w ludziach, jest największa siła. Przypadkowa rozmowa, uważność, słuchanie może uratować czyjeś życie. Każdy może złapać za rękę drugiego człowieka. Do tego naprawdę nie trzeba dyplomów.Ponownie pokazaliśmy, że o kryzysie samobójczym można i należy rozmawiać, czyniąc to jednak prawidłowo, czyli tak, by wiedzieć, by zrozumieć i by umieć pomóc. Halszka Witkowska wygłosiła także – w ramach Latającego Uniwersytetu Ludowego – wykład na temat zapobiegania zachowaniom samobójczym wśród dzieci i młodzieży.

Z Ewą Woydyłło, psycholożką i psychoterapeutką rozmawialiśmy o nietypowej książce, która nie tylko prowadzi przez codzienność, lecz także pomaga stopniowo zmieniać się na lepsze. W publikacji Cztery pory roku z Ewą Woydyłło. Przewodnik po codzienności (Wydawnictwo Literackie) znajdziemy wybór tekstów o pielęgnowaniu dobrych nawyków i dbaniu o swój dobrostan. – Każdy z nas podlega podobnym mechanizmom. W gruncie rzeczy wielu z nas funkcjonuje całkiem poprawnie w świecie, znajduje w sobie wystarczająco dużo zasobów, by wypełniać rozmaite role życiowe. Natomiast nasze nawyki kształtują pewne trudne do zmiany postawy. I one bywają źródłem szkód i konfliktów – opowiadała Woydyłło. Spotkanie poprowadziła literaturoznawczyni i medioznawczyni Małgorzata Kolankowska.

Naszą przewodniczką przez doświadczenie bycia w świecie pomimo inności niesprzyjających przeżyć była psycholożka Natalia de Barbaro. Po Czułej przewodniczce, głośnej książce, którą zna prawdopodobnie co czwarta kobieta w naszym kraju, przyszedł czas na nową pozycję. Rozmawialiśmy o książce Przejścia. Którędy do miłości (wydawnictwo Agora), w której autorka przypomina, że w świecie jest miejsce dla wszystkich, tylko czasem trudniej się w nim rozgościć. Pokazuje, że nawet w historiach naznaczonych stratą można odnaleźć ślady troski, dobra i odwagi. — Sprawczość i poczucie wpływu na swoje życie jest czymś bardzo smacznym. Fajnie poczuć, że coś ode mnie zależy – mówiła na spotkaniu prowadzonym przez dziennikarzy Katarzynę Kasię i Grzegorza Markowskiego. Zachęcała także celebrowania życia i nie odkładania go na później. – Nie czekałabym na całkiem pogodzoną ze sobą wersję siebie, taką „odstrzeloną psychologicznie”. Nie ma na co czekać – apelowała.

O znaczeniu nawet najmniejszych terytoriów mówiła Karolina Kuszlewicz, adwokatka, aktywistka i inicjatorka akcji #LicząSięSkrawki. Za tym hasłem kryje się wezwanie do ochrony przyrody w każdej postaci, choćby najmniejszej – niewielkich mokradeł, zadrzewień śródpolnych; przyrody, która znika w języku, na mapach i w decyzjach administracyjnych. Wokół tej idei powstała społeczność ludzi, którzy zaczynają wierzyć, że nie musimy traktować zaklęć urzędniczych jako wyroczni i ostateczności; że wrażliwe patrzenie pod nogi musi wreszcie zostać zauważone i znaleźć uznanie także na poziomie instytucjonalnym. – Gdy walczy się o bardzo znane miejsca jest łatwiej, mimo tego, że często jest to walka naznaczona politycznie. Kiedy walczyłam o swoje skrawki, reprezentując nie klienta, lecz zwierzęta i miejsce, pozwoliłam sobie na mocne wykroczenie. Mówiłam przed sądem, że to, co robimy ze skrawkami, to współczesna forma kolonializmu. Dlaczego w ogóle uznajemy, że ziemia, którą podzieliliśmy w ludzkiej administracji, należy tylko do nas? Skąd pomysł, że ziemia należy do ludzi? – pytała Kuszlewicz w rozmowie z członkinią Fundacji Olgi Tokarczuk, Janą Karpienko. Adwokatka poprowadziła również warsztaty dotyczące obrony zwierząt w ramach Latającego Uniwersytetu Ludowego.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

W trakcie pierwszego weekendu Festiwalu, na Zamku Sarny, była z nami akcja edukacyjna Tour de Konstytucja, prowadzona przez Fundację Kongres Obywatelskich Ruchów Demokratycznych. Aktywiści i aktywistki z grup formalnych i nieformalnych, przedstawiciele sądownictwa, prokuratur oraz adwokatury, a także ludzie kultury i zwykli obywatele odwiedzają wsie, miasteczka i miasta, by rozmawiać o państwie obywatelskim oraz o prawach i obowiązkach zagwarantowanych w Ustawie Zasadniczej z Kartą Praw Podstawowych UE. Tegoroczna, szósta już edycja Tour de Konstytucja odbywa się pod hasłem „Zatrzymaj faszyzm”. Aktywiści uświadamiają, jak ważne dla funkcjonowania demokratycznego państwa są praworządność i przestrzeganie przepisów konstytucji. Przyglądają się temu, co od dawna obserwujemy w przestrzeni publicznej, czyli dezinformacji i manipulacji informacyjnej, polaryzacji połączonej z kreowaniem wroga, językowi nienawiści i dehumanizacji, degradacji mediów i podważaniu znaczenia wiedzy eksperckiej, a także procesom osłabiającym demokratyczne reguły państwa i zaufanie do niezależnych instytucji. VI edycja Tour de Konstytucja poświęcona jest temu, jak rozpoznawać te procesy odpowiednio wcześnie i jak im przeciwdziałać, zanim staną się czymś zwyczajnym i powszechnie akceptowanym. Podczas spotkań z festiwalową publicznością rozmawiano o tym, jak bronić godności człowieka, jak wzmacniać społeczną solidarność, jak odbudowywać zaufanie do prawdy, instytucji i wspólnoty obywatelskiej oraz jak reagować wtedy, gdy język wykluczenia, pogardy i odczłowieczania zaczyna wypierać szacunek, odpowiedzialność i troskę o drugiego człowieka.

W trakcie Festiwalu Góry Literatury 2026 była także prowadzona zbiórka podpisów pod obywatelską inicjatywą ustawodawczą „Uwaga! Polowanie. Zmieńmy prawo łowieckie. Na dobre”. Według inicjatorów akcji ustawa o prawie łowieckim obowiązująca od 1995 roku jest przestarzała i nie odpowiada aktualnej wiedzy o ochronie zwierząt i środowiska. Aktywiści domagają się „ograniczenia kontrowersyjnych praktyk łowieckich, końca komercjalizacji polowań, zwiększenia bezpieczeństwa ludzi oraz przywrócenia kontroli państwa i społeczeństwa nad łowiectwem”. Łącznie podczas Festiwalu Góry Literatury i siostrzanego Festiwalu Rzeki Literatury, organizowanego przez Fundację Olgi Tokarczuk i Fundację Festiwal Góry Literatury w województwie lubuskim, udało się zebrać 7000 podpisów. Zbiórka trwała do końca sierpnia, pod inicjatywą podpisało się łącznie 204 tysiące osób, a projekt ustawy trafił do dalszego procedowania w Sejmie.

Latający Uniwersytet Ludowy

Pasmo edukacyjne Latający Uniwersytet Ludowy (w skrócie LUL) jest nieodłącznym elementem Festiwalu Góry Literatury. Nawiązuje do idei uniwersytetów ludowych, których historia sięga XIX wieku. W naszym przekonaniu edukacja polega na niekończącym się dialogu, wymianie myśli i inspiracji, na bezustannym rozwijaniu nie tylko wiedzy, ale i siebie — także w rozumieniu „wychodzenia z siebie”, zyskiwania innej perspektywy, poszerzania horyzontów i próbowania nowych rzeczy. Zaprosiliśmy naszych uczestników na wykłady, seminaria, warsztaty, spotkania, pokazy filmowe oraz spacery przyrodniczo-literacko-sensoryczne. Zaproponowaliśmy działania o zróżnicowanej tematyce, które zostały przeprowadzone nie tylko w salach i pracowniach, synagodze i teatrze, ale też w plenerze – w lasach, nad wodą, na górskich ścieżkach. Przygotowaliśmy zajęcia i spotkania z bardzo różnych dziedzin: od antropologii, historii, filozofii, literatury, psychologii, przez dietetykę, przyrodę, animizm po codzienną i niecodzienną komunikację, a wiele z nich wprost bądź niebezpośrednio nawiązywało do tematu wiodącego – Terytoriów. W trakcie dziewięciu dni odbyło się 30 sesji warsztatowych i spotkań, w których uczestniczyło 1600 osób. Co dla nas bardzo ważne – udział we wszystkich wydarzeniach był bezpłatny (większość była objęta koniecznością wcześniejszych zapisów, a w miarę możliwości zapewnialiśmy udział także osobom z list rezerwowych).

Włączyliśmy w program Latającego Uniwersytetu Ludowego pokazy filmowe połączone ze spotkaniami z wybitnymi osobistościami polskiej kinematografii.

Z okazji ustanowionego przez Senat Rzeczpospolitej Polskiej Roku Andrzeja Wajdy, związanego z setną rocznicą urodzin i dziesiątą rocznicą śmierci wybitnego reżysera, wyświetliliśmy film Człowieka z marmuru. Z tym obrazem związana jest kolejna rocznica – w 2026 roku minęło 50 lat od jego premiery. Człowiek z marmuru to jeden z najważniejszych filmów rozliczeniowych w historii polskiej kinematografii. To kino, które nie tylko mierzy się z przeszłością, ale i pomaga przepracować jej traumę, która okazała się niezwykle trudna. Pomimo niechęci władz, kinowe projekcje Człowieka z marmuru w 1977 roku były dla polskiego społeczeństwa czymś w rodzaju zbiorowego katharsis. Po projekcji odbyło się spotkanie z Krystyną Jandą, odtwórczynią roli filmowej Agnieszki. Rozmowę zorganizowaliśmy w plenerowej przestrzeni przy Teatrze Zdrojowym w Polanicy-Zdroju, by umożliwić udział w spotkaniu jak największemu gronu osób. Rozmawialiśmy o potędze filmowej opowieści, o roli kultury, odwadze ludzi kultury, o mówieniu władzy i sobie samym prawdy w oczy, a także o samym Andrzeju Wajdzie. — Dla mnie najważniejsze było spotkanie z Andrzejem Wajdą. Oduczył mnie wszystkiego, czego nauczono mnie w szkole teatralnej, zaprzeczył wszystkiemu — wspominała Krystyna Janda. –– Pierwszy raz spotkałam się w tym zawodzie z człowiekiem, który wierzył, że film, obraz słowo może zmienić ustrój polityczny. On widział we mnie znak nowego pokolenia. Byłam wtedy bezczelna, miałam temperament, zachowywałam się dość kontrowersyjnie. W ogóle się nie przejmowałam, że „Człowiek z marmuru” miał być zatrzymany przez cenzurę. Dla mnie ważniejsze było, że się czegoś nauczyłam. Andrzej nauczył mnie być Polką, obywatelką, matką. Rozmowę przeprowadził prezes Fundacji Olgi Tokarczuk, Irek Grin.

Zaprezentowaliśmy publiczności również ostatni film Agnieszki Holland, Franz Kafka, portretujący jednego z najważniejszych pisarzy XX wieku, którego twórczość wciąż rezonuje i inspiruje współczesnych twórców. Film to nieoczywista biografia i autorska opowieść o próbie poznania drugiego człowieka, twórcy, osobowości. Bliższa być może filmowemu esejowi, wymykającą się klasycznej fabularnej narracji. To świadectwo intelektualnej ciekawości i stylistycznej odwagi. Po projekcji odbyła się rozmowa z reżyserką o poszukiwaniach własnej prawdy o słynnym pisarzu. –– Pamiętam, jak pierwszy raz przeczytałam „Proces”, miałam wtedy 14 lat i czytałam wszystko co mi wpadnie w ręce. Literatura otwierała mi oczy. To był szok. „Proces” był inny niż wszystko, co przeczytałam wcześniej. Zaczęłam szukać innych utworów Kafki i czytać wszystko, co zostało wydane po polsku. Zaczęłam fantazjować, że go rozumiem – wspominała Agnieszka Holland. –– Kafka przewidział wszystkie mechanizmy. Był mistrzem alienacji. Rzeczywistość wokół nas zaczęła się znowu zmieniać i przypominać to, co znamy z lat 30. XX wieku. I skoro Kafka aktualizuje się w taki bezpośredni sposób, to znaczy, że jesteśmy w bardzo złym miejscu historii. Spotkanie z reżyserką poprowadziła pisarka Sylwia Chutnik. Agnieszka Holland spotkała się z naszą publicznością także w paśmie głównym.

Wyświetliliśmy film dokumentalny That Boy: A Conversation about Hate and Healing (Ten chłopak: rozmowa o nienawiści i uzdrowieniu), przedstawiający spotkanie Tobyego Górniaka MBE, romskiego artysty, aktywisty i byłego uchodźcy, który w latach 90. musiał opuścić Polskę po brutalnych atakach skinheadów, oraz Mirka, byłego neonazisty, dziś chrześcijanina zaangażowanego w działania przeciwko ekstremizmowi. Ich szczera rozmowa odsłania mechanizmy rodzenia się nienawiści, konsekwencje przemocy oraz potencjał sprawiedliwości naprawczej i uzdrowienia po traumie. Chcieliśmy, aby w czasach rosnącej polaryzacji i przemocy motywowanej nienawiścią, edukacyjna projekcja filmu stworzyła okazję do refleksji nad tym, jak budować mosty ponad podziałami i jak osobiste historie mogą inspirować do zmiany, a przez to wspierać równość, dialog i prawa człowieka. Film powstał w ramach międzynarodowego projektu badawczego o radykalizacji skrajnej prawicy, realizowanego pod kierownictwem Michała P. Garapicha (London Metropolitan University), i miał swoją premierę w kwietniu 2025 roku w Parlamencie Europejskim w Brukseli. Po projekcji odbyły się warsztaty z udziałem ekspertów zajmujących się tematyką historii, migracji i włączenia Romów, a także pamięci, przemocy i dialogu – Elżbietą Mirga-Wójtowicz, Michałem P. Garapichem oraz Anną Jochymek.

Pisarze Radek Rak i Wit Szostak poprowadzili wspólnie warsztat o nazwie „Kreacja światów możliwych”, na którym przyglądali się głównym mechanizmom literackiej zabawy w tworzenie. Wraz osobami uczestniczącymi w zajęciach szukali odpowiedzi na pytania: dlaczego fantazjujemy, czy nasz realny świat to za mało, co nam daje stwarzanie nieistniejących światów oraz jak to robić, by wyobraźnia spotkała się z rozumem. — W literaturze jedne wyobrażone światy nas przekonują, chcemy do nich wracać i w nich zamieszkać, podczas gdy inne pozostawiają nas obojętnymi. Czasem nawet widzimy, że w samym procesie kreacji coś poszło nie tak: wymyślone uniwersum jest niewiarygodne – uważają autorzy. Podczas warsztatów próbowali wspólnie z grupą powołać do istnienia możliwy, choć jeszcze nikomu nieznany świat.

Nieodłącznym elementem pasma edukacyjnego FGL jest seminarium „Ex-centrum” Edwina Bendyka, prezesa zarządu Fundacji im. Stefana Batorego, dziennikarza, publicysty i pisarza, zajmującego się tematyką cywilizacyjną oraz relacjami między nauką i techniką a polityką, gospodarką, kulturą, życiem społecznym. Uczestnicy wspólnie z prowadzącym szukali ex-centrycznej perspektywy otaczających nas zjawisk, starając się zrozumieć istotę rzeczy w niekonwencjonalny sposób. Nazwę „ex-centrum” wymyśliła Olga Tokarczuk, a propaguje nasza Fundacja, co skutkowało między innymi powstaniem Akademickiego Centrum Badań. Ex-centrum Olgi Tokarczuk na Uniwersytecie Wrocławskim. Na seminariach Edwina Bendyka uczestnicy rozmawiali o „pluriwersum” – archipelagu ex-centrycznych lokalności, z których każda może być środkiem świata i punktem odniesienia, a także o języku, który wyklucza, szczególnie w kontekście mediów społecznościowych. Nie sposób nie zauważyć, że obracamy się w „swoich” bańkach, poprzez które umacniamy podziały, podkręcamy emocje językiem nienawiści, osłabiamy integrację społeczną. — Podstawą tworzenia alternatywnych opcji powinno być odwoływanie się do zasady wyobraźni, która jest syntezą zasady nadziei i zasady odpowiedzialności. Przyszłość nie jest w tej chwili zdeterminowana, choć wiele procesów ma nieodwracalny charakter. Konsekwencje zmian klimatycznych będą narastać i kształtować rzeczywistość przez setki lat, nawet jeśli uda się powstrzymać wzrost temperatury atmosfery. To jednak nie oznacza, że jesteśmy skazani na apokalipsę – ciągle mamy wybór — uważa Edwin Bendyk. W trakcie spotkań próbował wraz z warsztatowiczami zbadać te zagadnienia, odpowiedzieć sobie na wiele kluczowych pytań o świat, przyszłość i kondycję ludzkości.

W program Latającego Uniwersytetu Ludowego na dobre wpisały się również seminaria Magdaleny Środy, filozofki, profesorki Uniwersytetu Warszawskiego. W tym roku odbyły się pod hasłem „O utopiach w czasach dystopii”. Magdalena Środa przywołała słowa Olgi Tokarczuk z mowy noblowskiej: To, co wyobrażone, jest pierwszą formą istnienia stawiając je za punkt wyjścia do rozważań. W czasie seminariów uczestnicy przeglądali różne filozoficzne, społeczne i literackie projekty przyszłości oraz idealnego społeczeństwa, a także wizje postępu, i zastanawiali się, ile znaczą dziś takie pojęcia jak postęp, rozum, społeczne szczęście. — W czasach popularności dystopii taka refleksja może być źródłem nadziei — uważa Magdalena Środa.

Przyglądaliśmy się rosyjskiej propagandzie i zastanawialiśmy się, czy możemy się przed nią obronić. Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz, doktora historii dziennikarka i badaczka rosyjskiego świata medialnego, poprowadziła spotkanie poświęcone analizie subtelnych mechanizmów propagandy i dezinformacji, które przenikają do zachodnich dyskusji publicznych. Uczestnicy i uczestniczki warsztatów poznali konkretne przykłady rosyjskich narracji obecnych w mediach, kulturze i polityce, a także sposoby ich rozpoznawania i neutralizowania. Prowadząca pokazała, jak łatwo wpaść w pułapkę pozornie „racjonalnych” argumentów, które służą geopolitycznym interesom Kremla. Warsztaty miały charakter interaktywny: ich podstawą była analiza tekstów, nagrań i strategii komunikacyjnych, a celem było wyostrzenie krytycznego myślenia i zrozumienie, że wojna informacyjna nie toczy się gdzieś daleko, lecz w przestrzeni naszych własnych rozmów.

fot. Małgorzata Kujda / Fundacja Olgi Tokarczuk

Częścią naszego pasma edukacyjnego był otwarty wykład suicydolożki Halszki Witkowskiej „Zachowania samobójcze wśród dzieci i młodzieży – zrozumieć, aby zapobiec”. Samobójstwo jest trudnym i delikatnym tematem. W ciągu ostatnich lat w Polsce znacząco wzrosła liczba prób samobójczych wśród nastolatków. Halszka Witkowska tłumaczyła, dlaczego tak się dzieje, co najczęściej wpływa na podjęcie decyzji o próbie samobójczej oraz jakie są czynniki ryzyka. W trakcie wykładu słuchacze i słuchaczki poznali podstawowe informacje o zachowaniach samobójczych i elementy wpływające na kryzys suicydalny u nastolatków, a przede wszystkim dowiedzieli się, jaką rolę odgrywa środowisko szkolne, rodzinne oraz internetowe we wzroście zachowań samobójczych w tej grupie wiekowej. Wykład miał na celu poszerzenie wiedzy u odbiorców zgodnie z zasadą „zrozumieć, aby zapobiec”. Poruszone zostały również podstawowe zasady kontaktu z młodymi osobami w kryzysie samobójczym. Istotną kwestią było zwrócenie uwagi na rolę dorosłych w udzielaniu pierwszej pomocy emocjonalnej, która – podobnie jak pierwsza pomoc przedmedyczna – może uratować czyjeś życie.

Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, profesora w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, członkini Europejskiej Komisji przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji Rady Europy, poprowadziła warsztat zatytułowany „Kultura żydowska – przeciwdziałanie mowie nienawiści”. Antysemityzm bywa nazywany „najstarszą nienawiścią”. Jak wiele innych form rasizmu i ksenofobii, oparty jest na całym systemie uprzedzeń, teorii spiskowych, postaw dyskryminacyjnych i skrajnie negatywnych emocji. Choć niektóre z antysemickich klisz i motywów są obecne od wieków, inne pojawiły się dopiero w ostatnim czasie. Jednocześnie trwa dyskusja nad granicami swobody wypowiedzi – nawet tej nienawistnej – oraz prawym definiowaniem tego, czym antysemityzm jest. Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, zajmująca się tą tematyką od ponad 15 lat, odwołując się do ciekawych przykładów z polskich i międzynarodowych sal sądowych, podzieliła się swoją wiedzą i zachęcała uczestników i uczestniczki do zastanowienia się nad rolą prawa w walce z antysemityzmem.

Dziennikarze, filozofowie oraz autorzy książki Siedem życzeń. Rozmowy o źródłach nadziei Katarzyna Kasia i Grzegorz Markowski już po raz kolejny poprowadzili na naszym Festiwalu poprowadzili warsztat „Jak rozmawiać publicznie, nie obrażając”. Uczestnicy zajęć otrzymali narzędzia, by komunikować się ze sobą w sposób wolny od agresji i uzyskiwać obustronne porozumienie. – Jesteśmy przekonani, że taka umiejętność w czasach narastającej polaryzacji przyda się zarówno w życiu publicznym, jak i przy rodzinnym stole – przekonują prowadzący.

Zaprosiliśmy do refleksji do nad tym, jak przekształcone symbole narodowe i religijne stają się narzędziem oporu i walki o równość – był to temat wiodący warsztatu zatytułowanego „Tęczowa Matka Boska i Polka Walcząca – subwersja w jednej lekcji” prowadzonego przez Dominika Puchałę. Jest to badacz w Centrum Badań nad Uprzedzeniami na Uniwersytecie Warszawskim, związany z Instytutem Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza, który naukowo zajmuje się mową nienawiści i ruchami skrajnie prawicowymi oraz autor książki Tęczowa Matka Boska, Orzeł i Polka Walcząca: Emancypacyjne wykorzystywanie symboliki grup większościowych w Polsce. Analizując medialne przedstawienia wspomnianych emblematów pokazuje, jak różne środowiska – od prawicy po lewicę – reagują na te akty symbolicznej subwersji. Uczestnicy i uczestniczki warsztatów przyjrzeli się także innym głośnym przykładom przewartościowywania symboli, takim jak przerobione godło z kobiecą postacią podczas protestów Strajku Kobiet, reinterpretacje Roty w wykonaniu artystek queerowych czy użycie krzyża i biało-czerwonych barw w performatywnych działaniach aktywistów. Warsztaty miały na celu ułatwienie zrozumienia, jak tego rodzaju gesty funkcjonują w przestrzeni publicznej i jakie emocje wywołują.

Jerzy Starzyński – historyk, animator kultury, badacz, dokumentalista, choreograf, działacz społeczny – przybliżył nam kulturę łemkowską. Podczas zajęć odbywających się pod hasłem „Ratować czy kreować? Pytania o przyszłość kultury łemkowskiej w warunkach wygnania” uczestnicy i uczestniczki mogli poznać historię wysiedleń i dokonanych przez nie spustoszeń, a także funkcjonowania kultury łemkowskiej w dobie PRL-u. Rozmawiano o transformacji, która dokonała się w ostatnich latach, o współczesnych przejawach kultury łemkowskiej w literaturze, czasopiśmiennictwie, muzyce i sztuce współczesnej, a wszystko to z uważnością na dotyczące Łemków stereotypy. Osią rozważań było pytanie postawione w tytule warsztatów. — Nie da się przecież odbudować czegoś, co przez stulecia rozwijało się w przestrzeni gór (łemkowszczyzny), gdy żyje się tak jak teraz: w rozproszeniu, w zmienionych warunkach geograficzno-społeczno-politycznych. Można jedynie ratować strzępy tego, co przetrwało – albo tworzyć coś nowego na fundamencie, jakim jest wiedza o tym, co pierwotne i źródłowe – zaznacza Jerzy Starzyński.

Po raz kolejny zajęcia w ramach LUL-u przygotowała prawniczka Karolina Kuszlewicz. W trakcie warsztatu zatytułowanego „Zwierzęta pozaludzkie i ich obrona” pochyliła się nad problemem funkcjonowania w obliczu tego, że krzywdzenie zwierząt wciąż jest pewną kulturową i prawną normą. — Nauki zajmujące się świadomością doznaniową zwierząt zdołały rozbić w pył anachroniczny paradygmat, wedle którego człowiek jest jedyną istotą zdolną do odczuwania. Tak: krowy, świnie, szczury, psy, koty, lisy i inne zwierzęta (co najmniej wszystkie kręgowe) potrafią zarówno czerpać przyjemność ze swojego istnienia, jak i odczuwać wielkie cierpienie. Dysponują złożonym spektrum odczuwania, które sprawia, że jakość ich życia, podobnie jak naszego, ma znaczenie — podkreśla adwokatka i aktywistka. — Jednocześnie wciąż doznają potwornych krzywd ze strony człowieka. Prawo w wielu swoich przejawach, zamiast gwarantować sprawiedliwość, sankcjonuje niesprawiedliwość wobec zwierząt. Karolina Kuszlewicz wraz z warsztatowiczami zastanawiała się, w jaki sposób wykorzystywać kiepskie prawo na korzyść zwierząt, czy walka o jedno zwierzę może zmieniać cały system oraz jak zarządzać swoim zaangażowaniem, skoro skala krzywd zwierząt jest tak rozległa.

Zorganizowaliśmy warsztat arteterapeutyczny skoncentrowany na leczniczej mocy literatury. Poprowadziła go pisarka, psychiatrka i psychoterapeutka Katarzyna Szaulińska, która przywołuje postać Deborah Almy – stworzyła ona projekt „Emergency Poet”, podczas którego jeździła vanem stylizowanym na ambulans i „leczyła” ludzi, przepisując im wiersze jako lekarstwa na konkretne bolączki psychiczne: zakochanie, lęk czy żałobę. Szaulińska postawiła przed grupą warsztatową pytania: czy literatura leczy, kogo – piszącego czy czytającego, w jaki sposób? Odpowiedzi szukano we wspólnej lekturze i dyskusji.

W animistycznym cyklu Latającego Uniwersytetu Ludowego kolejny już raz odbyły się warsztaty z Walerym Topojewem i Janą Karpienko, tym razem poświęcone relacji z miejscem – terytorium. Spotkanie „Szamanizm a współczesność — prawda, mit, manipulacja” było poświęcone postrzeganiu miejsca jako żywej przestrzeni, na którą (w ujęciu animistycznym, a szczególnie szamańskim) wpływa obecność duchów miejsca. Uczestnicy dowiedzieli się, w jaki sposób w tradycjach szamańskich i animistycznych rozumiane jest terytorium – jako przestrzeń relacji, pamięci i wzajemnego oddziaływania. Prowadzący wyjaśnili, jak szaman nawiązuje kontakt z miejscem, odczytuje jego stan, pracuje z krajobrazem, pamięcią przodków i pamięcią przestrzeni, a także przyglądali się praktycznym sposobom uważnego kontaktu z otaczającą nas rzeczywistością.

Monika Braun, pisarka, kulturoznawczyni, aktorka i trenerka technik komunikacyjnych, poprowadziła warsztat zatytułowany „Komunikacja międzyludzka jako inscenizacja”. —Wykłady, prezentacje, rozmowy kwalifikacyjne – wszystkie je po prostu widać i słychać. Zmysłowo odbieramy głos i ruch mówiącej osoby i łatwo nam przychodzi ocenić jej wiedzę, pasję i charyzmę. Tak przynajmniej sądzimy — zwraca uwagę Monika Braun i pyta, gdzie tak naprawdę znajduje się źródło dobrego wystąpienia. Trenerka wyjaśniła uczestnikom zajęciem, co w istocie czyni dobry mówca, by zrobić na nas wrażenie, jakich używa  „konkretnych, widzialnych środków, dających się nazwać, a nawet zmierzyć, by zagrać na niewidzialnych instrumentach doznań i wrażeń swojej publiczności”. Warsztatowicze szukali także odpowiedzi na pytania, jak budzić ciekawość i utrzymywać uwagę odbiorcy w publicznych wystąpieniach, jak zamiary i wyobrażenia przekształcić w konkretne sposoby mówienia do innych i jakie widzialne znaki do tego służą oraz skąd czerpać pewność siebie w sytuacjach komunikacyjnych.

Zabraliśmy festiwalowiczów na spacer sensoryczny zatytułowany „Hydrozagadka”, poświęcony rzekom przepływającym przez tereny, na których odbywa się Festiwal Góry Literatury. Ze Wzgórz Ścinawskich roztacza się piękny widok, którego nieodłączną częścią jest rzeka. Rzeka Ścinawka, zazwyczaj niepozorna i łagodna, potrafi pokazać swoją siłę. To rzeka transgraniczna – bierze początek w gminie Mieroszów, przepływa przez Czechy, by następnie ponownie przekroczyć granicę i wpłynąć na teren gminy Radków od strony wsi Tłumaczów. We wrześniu 2024 roku, po intensywnych opadach, zasilona wodami dopływów: Włodzicy, Pośny i Dzika, wypełniła dolinę wodą, zmieniając łąki i pola w gigantyczne rozlewisko. Obecnie w przestrzeni publicznej trwają konsultacje na temat ochrony przeciwpowodziowej, a jednym z rozważanych rozwiązań są suche zbiorniki retencyjne, mające ograniczyć ryzyko powtórzenia się podobnych zdarzeń. Podczas warsztatu nie opowiadaliśmy się za konkretnym stanowiskiem, nie rozstrzygaliśmy dylematu mieszkańców i władz, lecz przyglądaliśmy się temu miejscu – jego naturalnemu i kulturowemu krajobrazowi. Spróbowaliśmy wyobrazić sobie, jak zmieni się ten pejzaż, gdy zostanie przekształcony w trosce o bezpieczeństwo. Przybliżyliśmy też uczestnikom i uczestnikom historię tego miejsca, jego funkcje i zależności. Zastanawialiśmy się, czy da się pogodzić bezpieczeństwo z troską o naturę, jak nasze decyzje – lokalne i globalne – wpływają na zmiany hydrologiczne oraz czy powódź i susza to dwie strony tego samego problemu? Warsztat był okazją do wspólnej refleksji i spaceru terenowego, który połączył obserwację krajobrazu z rozmową o relacjach: rzek i ludzi, przeszłości i przyszłości, przyrody i infrastruktury. Poprowadzili go wspólnie Jan Mencwel, działacz społeczny i autor książki Hydrozagadka. Kto zabiera polską wodę i jak ją odzyskać, oraz członkowie i członkinie stowarzyszenia Stolovelasy.

Ewa Pluta wraz z członkami i członkiniami stowarzyszenia Stolovelasy zabrała uczestników festiwalu na spacer literacki zatytułowany „Rubieże i granice”. — Boleśnie przekonujemy się, że koncepcja świata bez granic to tylko piękna iluzja, która rozwiewa się na naszych oczach. Granica znowu dzieli – suwerenne państwa, narody, dla wielu stanowiąc barierę nie do przebycia – uważają prowadzący. Podczas spaceru literackiego, idąc sudeckim szlakiem w pobliżu granicy polsko-czeskiej, zastanawiali się nad fenomenem granic, zasieków, murów i pograniczy. Punktem odniesienia do tych rozważań była książka Rubież. Reportaż wędrowny Ewy Pluty, rezultat trzymiesięcznego spaceru wzdłuż wschodniej granicy Polski i rozmów z mieszkańcami pogranicza: rolniczką z Sankur, batiuszką z Mostowlan, wróżką z Opaki Dużej czy emerytowaną nauczycielką z Chomontowiec, łącząca reportaż z eseistyczną refleksją nad znaczeniem granic we współczesnym świecie. Na trasie warsztatu nie zabrakło przystanków, podczas których spacerowicze chłonęli widoki.

Osią zainteresowania podczas kolejnego festiwalowego spaceru–warsztatu były ptaki. Na oficjalnej stronie Parku Narodowego czytamy: na terenie Gór Stołowych stwierdzono występowanie 95 gatunków ptaków, w tym 89 gatunków objętych ochroną gatunkową. Na łąkach usłyszeć można skowronka, pokląskwę albo świergotka, czasami przepiórkę, a nawet derkacza, który ponoć brzmi jak świerszcz. Nocami krzyczą objęte ochroną puchacze i sóweczki, a w okresie migracji lub koczowania pojawiają się czaple siwe, gęsi, jemiołuszki, jery. Spotkać można wyniosłego myszołowa włochatego, a bliżej zbiorników wodnych i strumieni odzywają się pliszki. Nasza przewodniczką oraz prowadzącą spacer ornitologiczny była Izabela Dłużyk, osoba niewidoma od urodzenia, którą cechuje szczególna wrażliwość na dźwięki, specjalizująca się w nagrywaniu odgłosów przyrody – zwłaszcza ptaków. Towarzyszyli jej przedstawiciele i przedstawicielki organizacji Stolovelasy, składającej się z ludzi, przed którymi Góry Stołowe odkryły wszystkie swoje tajemnice.

Ponownie była z nami Urszula Zajączkowska, poetka i botaniczka, profesorka w Zakładzie Botaniki Leśnej SGGW, która bada ruch i regenerację roślin, łączy naukę z filmem i literaturą. Prowadzone przez nią podczas Festiwalu Góry Literatury poetycko-przyrodnicze spacery cieszą się ogromnym zainteresowaniem, nie inaczej było i tym razem. Wędrówkę poprzedza seminarium wprowadzające o tym, jak patrzeć na rośliny, by czytać historię ich trwania: ślady wzrostu, ran, przemian. Następnie uczestnicy i uczestniczki idą wspólnie do lasu – uważnie, powoli, z narzędziami skupienia: poezją, ciszą i mikroskopem. Zajrzeli w liście borówki, prześledzili łuski bukowej kory, poczytali ich litery-komórki. Było to ćwiczenie z obecności, zmysłów i uważności na życie zapisane w materii – innej niż ludzka. Zorganizowaliśmy dwa takie spacery.

Na spacer zabrał naszych festiwalowiczów – dużych i małych – również dziennikarz i działacz na rzecz ochrony przyrody Adam Wajrak. Podczas warsztatu „Sarny w Sarnach” tropili wspólnie zwierzęta, obserwowali przyrodę, a zwłaszcza ptaki na terenie Zamku Sarny w Ścinawce Górnej, jednej z naszych głównych festiwalowych lokalizacji.

Lekarka weterynarii i dziennikarka Dorota Sumińska poprowadziła warsztat o nazwie „Kuchnia przyszłości”, na którym wraz z uczestnikami i uczestniczkami przyglądała się diecie wegańskiej. — Określenie relacji pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem z pewnością nie jest zadaniem łatwym. W związku z postępującym przewartościowywaniem antropocentrycznej wizji świata zasadne stają się pytania o przyszłość relacji międzygatunkowych, w tym o naszą wspólną codzienność – czyli to, czym się odżywiamy – uważa Sumińska. Pytała warsztatowiczów, czy poza koniecznością wynikającą ze zmiany klimatu i kurczących się zasobów naturalnych jesteśmy w stanie naprawdę pokochać i uszanować zwierzęta pozaludzkie, a może kochamy tylko te wybrane, bliskie nam gatunki – swojego psa, kota, królika? Rozważania dotyczyły także szacunku dla innych – pozaludzkich – istot.

Dietetyczka kliniczna Katarzyna Błażejewska-Stuhr podjęła temat „pozytywnego jedzenia”, starając się przybliżyć uczestnikom i uczestniczkom zajęć zasady dobrego odżywiania, począwszy od próby zdefiniowania go. W obliczu rosnącej liczby sprzecznych rekomendacji żywieniowych sama wiedza często nie przekłada się na trwałą zmianę zachowań. — Coraz wyraźniej widać, że sposób, w jaki jemy, jest wypadkową nie tylko fizjologii, lecz także stresu, nawyków i uwarunkowań psychologicznych — zwraca uwagę Błażejewska-Stuhr. Opowiadała, jak znajdować fachową i rzetelną wiedzę oraz skoncentrowała się na praktycznym jej zastosowaniu – z uwzględnieniem mechanizmów regulujących apetyt, relacji na linii jelita–mózg oraz wpływu czynników emocjonalnych na wybory żywieniowe. Wraz z warsztatowiczami rozebrała na czynniki pierwsze najnowsze trendy: „fibermaxxing”, obsesję proteinową, „biohacking jelit” i panikę glukozową. Grupa warsztatowa zastanawiała się, dlaczego wiedza żywieniowa nie zawsze przekłada się na zmianę zachowania, i poznała praktyczne narzędzia wspierające regulację sposobu jedzenia w codziennym życiu.

Katarzyna Błażejewska Stuhr, Dorota Sumińska, a także Dominika „Stewunia” Olejnik, promotorka weganizmu, wzięły udział w debacie „Kuchnia przyszłości”, która również włączyliśmy w program Latającego Uniwersytetu Ludowego. — Chciałabym, aby dieta przyszłości była oderwana od mitów, że dla wszystkich dietą odchudzającą jest dieta 1000 kalorii, że wszyscy nie powinni jeść po 18. chciałabym, żebyśmy byli wyzwoleni z opresyjnych kajdan dietetycznych, które nie są prawdą. Dostęp do wiedzy jest coraz łatwiejszy i powinniśmy z niego korzystać — apelowała Olejnik. Dodała: — A przede wszystkim mam nadzieję, że się trochę opamiętamy i przystopujemy z nadprodukcją.

Małe Góry Literatury

Jesteśmy dumni, że udało nam się w tym roku – ponownie – powiększyć także pasmo edukacyjne skierowane do dzieci i młodzieży, czyli Małe Góry Literatury (MGL). Wierzymy, że miłość do literatury rośnie razem z człowiekiem. Dostrzegamy w tym rolę rodziców, opiekunów, rodzeństwa, a także nauczycieli i nauczycielek. Ważni w procesie rozkochania w książka są też ich autorzy i autorki książek oraz oczywiście osoby kreślące kolory i kształty włosów bohaterek literackich, malujące groszki na koszuli głównego bohatera czy dorysowujące wąsy kotkom. Umożliwiliśmy młodym uczestnikom spotkanie z różnymi bohaterami, między innymi pisarzami i pisarkami, ilustratorkami, popularyzatorami nauki, edukatozami i edukatorkami. Zaproponowaliśmy szereg różnorodnych warsztatów, lekcji, wykładów, debat, spotkań, działań teatralnych. Nowością były w tym roku projekcje filmów animowanych połączone z prelekcją i dyskusją po pokazie. Udział we wszystkich 25 wydarzeniach w ramach Małych Góry Literatury był bezpłatny, a wzięło w nich udział blisko 1000 młodych osób.

Integralną częścią Festiwalu Góry Literatury są od lat warsztaty kreatywnego pisania, których uczestników wyłaniamy wcześniej w drodze konkursu na krótki tekst prozatorski, nawiązujący w dowolny sposób do ogólnego hasła zaproponowanego przez prowadzących. W tym roku, inaczej niż podczas poprzednich edycji, nasze warsztaty były skierowanie do osób niepełnoletnich. Zaprosiliśmy na nie młodzież w wieku 14–19 lat (uczennice i uczniów klas VII–VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych), a zajęcia włączyliśmy w pasmo Małe Góry Literatury. Warsztaty poprowadziła pisarka i edukatorka Sylwia Chutnik, która zaproponowała temat „Kiedyś to będzie”, a uczestnicy i uczestniczki mieli w twórczy sposób spróbować odpowiedzieć na pytanie, jak może wyglądać świat i dorastanie za 20 lat. Zachęcaliśmy do refleksji nad przyszłością i próbą wyobrażenia sobie świata w roku 2046, a inspiracją mogły stać się zmiany klimatyczne, rozwój nowych technologii, media społecznościowe czy dynamicznie zmieniające się relacje społeczne. Chcieliśmy zachęcić młode osoby do odważnego zadawania pytań, opowiadania o swoich doświadczeniach i eksperymentowania z formą literacką. Konkurs wraz z warsztatami był zaproszeniem do potraktowania pisania nie tylko jako szkolnego zadania, lecz jako sposobu twórczego myślenia, budowania własnej wrażliwości i prowadzenia dialogu z otaczającą rzeczywistością. Inicjatywa ma również na celu docenienie młodych autorek i autorów oraz stworzenie im warunków do dalszego rozwoju kompetencji literackich.

W ramach Małych Gór Literatury zorganizowaliśmy debatę skierowaną do dorosłych, ale z myślą o młodych i najmłodszych. W dyskusji pod hasłem „Dzieci w sieci”, poświęconej bezpieczeństwu młodych w przestrzeni internetowej, wzięli udział Magdalena Bigaj, badaczka i ekspertka edukacji cyfrowej, oraz Adam Mirek, popularyzator nauki i autor książek dla dzieci. Poprowadziła ją nauczycielka i popularyzatorka wiedzy o języku polskim Aneta Korycińska, znana w Internecie jako Baba od polskiego. Rozmawiano o tym, jak media społecznościowe, komunikatory, gry online i algorytmy wpływają na rozwój dzieci i nastolatków oraz jak mądrze towarzyszyć im w cyfrowym świecie, nie popadając ani w bezkrytyczny zachwyt, ani w moralną panikę? Debata dotyczyła wyzwań związanych z obecnością dzieci w sieci, kwestii bezpieczeństwa, relacji i znaczenia dobrostanu psychicznego. Zasadniczym konkluzją dyskusji jest wniosek, że aby wspierać młodych ludzi w odpowiedzialnym korzystaniu z nowych technologii, sami – my, dorośli – musimy zbudować zdrowe nawyki cyfrowe oraz rozwijać krytyczne myślenie. — Należy odróżnić kontakt od połączenia. Internet jest medium, które pozwala nam podtrzymać kontakty, ale stanowi tylko połączenie z drugą osobą. W Internecie, a zwłaszcza w mediach społecznościowych, ludzie są tylko echem siebie samych. Nie widzimy się nawzajem wraz z całą osobowością — zwróciła uwagę Magdalena Bigaj. — Internet potrafi protezować wiele pierwotnych potrzeb, na przykład potrzebę przynależności do grupy. To wiele prostsze niż wyjście z domu i próba włączenia się w jakąś grupę – dodała. Adam Mirek podzielił się osobistą refleksją: — Z perspektywy osoby, która pracuje w mediach społecznościowych, zauważyłem, że pracuję non stop, od momentu wstania do pójścia spać. Nie brakowało mi czasu na pracę, lecz czasu wolnego, czasu z rodziną, czasu na aktywność fizyczną. Telefon to jest moje biuro. Ludzie na ogóle nie spędzają w biurze całej doby — powiedział. Opowiadał też o procesach zachodzących mózgu, które sprawiają, że scrollowanie w Internecie wydaje się być tak atrakcyjne i wciągające. — Trzeba zrozumieć mechanizmy, aby móc zacząć się kontrolować i świadomie korzystać z technologii — dodał. Z kolei Magdalena Bigaj zauważyła, że nie ma jednego uniwersalnego dla wszystkich zestawu zdrowych nawyków. — Wiedza nie chroni, chronią zachowania! — zaapelowała.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

Adam Mirek, naukowiec i autor takich książek dla młodych, jak: „Bebechy”, „Glutologia”, „Coś tu śmierdzi”, wygłosił również wykład edukacyjny dla dzieci (który przyciągnął także wielu dorosłych) pod nazwą „Co w brzuchu piszczy”. Opowiadał, jak działa świat – ten ukryty pod ludzką skórą i wspólnie z uczestnikami i uczestniczkami szukał odpowiedzi na nieoczywiste pytania, między innymi czy da się poruszać uszami i polizać własny łokieć. Nie zabrakło części warsztatowej i wspólnych eksperymentów. — Nauka jest fascynującą przygodą! – przekonuje z powodzeniem Mirek.

Nowością w paśmie Małe Góry Literatury był w tym roku wspominany cykl pokazów filmowych „Dzień dobry z bajką”. Wyświetliliśmy pięć filmów z różnych zakątków świata, każdy seans był poprzedzony wprowadzeniem, a jego dopełnienie stanowiła rozmowa po pokazie z udziałem młodych widzów. W programie znalazły się następujące tytuły: Chłopiec na krańcach świata (reż. Grzegorz Wacławek, Marta Szymańska), Tajemnica śpiewających ptaków (reż. Antoine Lanciaux), Dziki robot (reż. Chris Sanders), Nawet myszy idą do nieba (reż. Jan Bubeníček, Denisa Grimmová), Felek i Tola ratują las (reż. Mascha Halberstad). Prelegentkami w cyklu były edukatorki filmowe Michalina Drygasiewicz i Anna Równy.

O czym dorośli nie mówią dzieciom, o tym opowiedział im Boguś Janiszewski, autor popularnej serii książek To, o czym dorośli ci nie mówią (wydawnictwo Publicat). Było o tym, jak działa mózg, czym są pieniądze, co robi z nami telefon i co się wyprawia w jelitach. Za pomocą humoru i prostego języka autor przekonywał uczestników i uczestniczki, że każde pytanie ma sens – nawet to najbardziej niewygodne. Uczyli się samodzielnego myślenia, zadawania pytań, analizowania i rozumienia świata. — Sporo wiedzy, nieco zabawy, dużo słuchania i dużo rozmawiania — podsumowuje Janiszewski.

Krzysztof Łapiński, filozof, tłumacz, dziennikarz i autor powieści dla dzieci, poprowadził dwie sesje warsztatowe nawiązujące do jego tytułów jego książek: „Dzik Dzikus, czyli jak rozmawiać z trollem” oraz „Świnia Malwina, czyli wielka moc pomagania. Na pierwszych zajęciach dzieci dowiedziały się, czym są plotka, hejt i fake newsy i co to znaczy „nie karmić trolli”. Poznały sposoby na poradzenie sobie ze złośliwymi docinkami. Uczestnicy drugich zajęć rozmawiali o tym, że z pomagania i empatii można czerpać wiele dobrej energii i nadziei.

Roksana Jędrzejewska-Wróbel poprowadziła dla dzieci dwie lekcje związane z serią jej książek Florka. Choć Florka jest ryjówką, nie różni się właściwie niczym od ludzkich dzieci: ma pomysły, wątpliwości, pytania i codzienne przygody, które opisuje w pamiętniku. Zastanawia się, dokąd znika czas, gdzie jesteśmy, kiedy śpimy i czy coś może jednocześnie być i nie być. Bada świat z humorem, uważnością i potrzebą sprawdzania wszystkiego na własną rękę – nawet jeśli oznacza to próbę „przyłapania” fasolki na rośnięciu.

Adam Wajrak zabrał dzieci i młodzież uczestniczące w Festiwalu Góry Literatury na spacer przyrodniczy nazwany „Sarenki w Sarnach”. Dziennikarz i działacz na rzecz zwierząt od lat przekonuje, że piękno przyrody można podziwiać nawet trzy kroki od domu lub w centrum miast. Podczas spaceru uczestnicy i uczestniczki rozglądali się po otaczającym Zamek Sarny krajobrazie, tropili zwierzęta, wsłuchiwali się w ptasie radio. —Czasami nie trzeba udawać się w dalekie podróże, żeby zaobserwować coś ciekawego – wystarczą uważność i odrobina cierpliwości — uważa Wajrak. Spacer był okazją do bezpośredniego kontaktu z lokalną fauną i florą, poznania przyrodniczych ciekawostek o Dolnym Śląsku oraz rozmowy o tym, jak funkcjonują otaczające nas ekosystemy.

fot. Małgorzata Kujda / Fundacja Olgi Tokarczuk

Spacer z Adamem Wajrakiem był inspiracją do kolejnego wydarzenia artystycznego i edukacyjnego na naszym Festiwalu – warsztatu „Gadające Sarny”, podczas którego uczestnicy i uczestniczki tworzyli komiksy inspirowane wcześniejszą wyprawą oraz otaczającą przyrodą. Była to okazja do twórczego rozwinięcia doświadczeń zdobytych podczas obserwacji w plenerze. Inspiracją stały się zarówno rzeczywiście spotkane gatunki, jak i wyobrażone historie, które mogłyby wydarzyć się wśród okolicznych łąk, lasów i pagórków. Warsztaty ilustratorskie poprowadziła Joanna Rusinek, autorka opracowań graficznych książek między innymi Michała Rusinka i Grzegorza Kasdepkego.

Ilustratorka Joanna Rusinek oraz pisarz, tłumacz i sekretarz Wisławy Szymborskiej Michał Rusinek poprowadzili wspólnie literacką pracownię kolażu „Guziki, słowiki, szaliki”. Podczas warsztatów dzieci poznały historie dwójki wyjątkowych autorów – Jana Brzechwy i Juliana Tuwima – oraz jednej poetki – Wisławy Szymborskiej. Miały okazję odkryć, jak dziecięce pasje, zabawy i zwyczajne obserwacje wpływały na późniejszą twórczość znanych autorów. Punktem wyjścia do spotkania były książki: Guzik. O Janie Brzechwie dla dzieci, Pan Słowik. O Julianie Tuwimie dla dzieci i Szalik. O Wisławie Szymborskiej dla dzieci. Można było wysłuchać fragmentów utworów i opowieści o życiu pisarzy, a następnie stworzyć własne prace plastyczne techniką kolażu. W ruch poszły gazety, wycinanki, guziki i inne materiały, z których powstały barwne kompozycje.

Grzegorz Kasdepke, autor popularnych książek dla dzieci, w tym jednej lektury szkolnej, zaprosił na dwie lekcje zatytułowane 45 puknięć w głowę (plus 3 na wszelki wypadek) – to równocześnie tytuł jego książki, przybliżającej młodym czytelniczkom i czytelnikom słowa i pojęcia, które warto znać. — Choć nie chce się wierzyć, wszyscy na co dzień mamy do czynienia z gatunkami literackimi — przekonuje autor. — O proszę: mail, notka prasowa, wywiad – to tylko niektóre z nich. Używamy też wielu często niezrozumiałych dla dzieci pojęć, jak choćby dyskrecja, emigracja czy dyskryminacja. Im też najwyższy czas się przyjrzeć! I przyglądał się im, starając się dowcipnie i wnikliwie wyjaśnić i przybliżyć tę wiedzę warsztatowej grupie. Zorganizowaliśmy także spotkanie-rozmowę z Grzegorzem Kasdepkem – nie tylko dla dzieci (na przestrzeni kilku edycji Gór Literatury zorganizowaliśmy wiele spotkań dla najmłodszych z udziałem pisarza i zawsze przychodzili na nie dorośli, czasem nawet mieli dość znaczną przewagę liczebną), nie tylko o Detektywie Pozytywce i nie tylko o najnowszych książkach. Spotkanie poprowadziła członkini Fundacji Olgi Tokarczuk Michalina Dzierżęga.

W ramach MGL można było także obejrzeć spektakl teatralny Tkaczka chmur zainspirowany książką Katarzyny Jackowskiej-Enemuo o tym samym tytule (wydawnictwo Albus). To opowieść o przygodach dwójki rodzeństwa: Siostrzyczki i Braciszka, o miłości, odwadze, bliskości i zaufaniu — do siebie i do świata, a także o znajdowaniu własnych, najlepszych sposobów na radzenie sobie ze stratą. Baśń w delikatny, obrazowy sposób wprowadza widzów w temat spotkania z tym, co nieuchronne: chorobą, śmiercią i towarzyszącym im trudnym emocjom. Spektakl łączy literacką wrażliwość z muzyką wykonywaną na żywo – opowieści towarzyszą dźwięki akordeonu, oudu, cymbałów i sazu, budujące wyjątkowy klimat przedstawienia. Po pokazie Katarzyna Jackowska-Enemuo poprowadziła również wraz z multiinstrumentalistą Mateuszem Szemrajem warsztat ruchowy dla dzieci i ich opiekunów. Zajęcia wykorzystują ruch, muzykę i elementy ekspresji twórczej, pomagając dzieciom i dorosłym wyrażać uczucia, o których trudno im mówić. Stanowią bezpieczną przestrzeń do odkrywania własnych emocji i rozwijania empatii, pokazują również, że rozmowa o emocjach może odbywać się nie tylko poprzez słowa, lecz także przez ciało i dźwięk.

Zorganizowaliśmy rozmowę i warsztaty poświęcone inności i wykluczeniu. Podczas spotkania poświęconego Tryptykowi dla dzieci: Cztery palce Maby i jej tęczowa krew można było poznać historię bohaterki, która mierzy się z niezrozumieniem i odrzuceniem ze strony otoczenia. Książka Heleny Morpho w przystępny sposób podejmuje ważne tematy akceptacji, empatii i relacji rówieśniczych. Pochyliliśmy się nad doświadczeniami dzieci, które z różnych powodów mogą czuć się wykluczone lub niezauważone. Rozmowa wokół książki miała na celu pomóc najmłodszym lepiej zrozumieć własne emocje, rozwijać wrażliwość na potrzeby innych oraz odkryć, że różnorodność jest naturalną częścią świata.

Przeprowadziliśmy warsztaty skierowane do nauczycieli i nauczycielek, osób pracujących z dziećmi i młodzieżą, a także osób z sektora kultury, których temat wiodącym był język inkluzywny. Słowa nie tylko opisują rzeczywistość – pomagają ją również tworzyć. Lena Bielska, psychoterapeutka i aktywistka, wyjaśniła, jak mówić o różnorodności z szacunkiem oraz dlaczego niektóre określenia mogą wykluczać, nawet jeśli nie wynika to ze złych intencji. Tłumaczyła, jak budować komunikację, która sprawia, że każdy czuje się zauważony. Opowiedziała o znaczeniu języka w codziennych relacjach oraz o tym, jak wpływa on na dobrostan dzieci i młodzieży. Uczestnicy i uczestniczki przyglądali się temu, jak język może wspierać otwartość, budować poczucie bezpieczeństwa oraz pomagać dostrzegać i szanować różnorodność – zarówno kulturową, etniczną, jak i tożsamościową czy dotyczącą seksualności.

Pasmo sztuk wizualnych

W ramach pasma sztuk wizualnych zaprezentowaliśmy interdyscyplinarną wystawę zatytułowaną Kamień, papier, nożyce kuratorowaną przez Michała Suchorę we współpracy kuratorskiej z Jagą Hupało, Anną Klimczak, Sylwią Krzemianowską, Magdą Publicewicz, Sefą Sagirem oraz Jakubem Duszyńskim.

W swoim tekście kuratorskim Michał Suchora pisze: „Kamień, papier, nożyce to jedna z najstarszych gier o sumie zerowej, czyli taka, w której wygrana jednej strony oznacza automatycznie porażkę drugiej. W każdej z tur może więc zwyciężyć tylko jeden gracz. Jego przeciwnik musi uznać swoją porażkę. To świat zerojedynkowy, jednoznaczny, o jasno zarysowanych zasadach i granicach. Takiego świata chcą współcześni przywódcy, bezwzględnie zwalczający swoich, prawdziwych lub wyobrażonych, wrogów. „Poddajcie się albo obrócimy waszą cywilizację w pył!”, „Oddajcie nam ziemię i surowce, inaczej zagłodzimy was sankcjami!”, „Przyjmijcie naszą ideologię, bo jak nie, to wynocha z naszego wspólnego kraju!” – brzmi znajomo? To nie cytaty z bajek o złym królu czy z serialu fantasy o walce dobra ze złem. To nasza rzeczywistość.

A może zmienić zasady gry? Albo chociaż to, co jest między kamieniem, papierem i nożycami, potraktować nie jako batalię, ale opartą na wzajemnym szacunku i zrozumieniu relację? Może nożyce wcale nie tępią się na twardym kamieniu, ale odwrotnie: te wyostrzają ich krawędzie jak osełka? Tak, nożyce tną papier, ale nie w akcie bezsensownej destrukcji, lecz kreacji, wspólnego tworzenia czegoś pięknego i potrzebnego. A papier pokrywa kamień, ale nie po to, by nim zawładnąć, by go zdominować, lecz by go ochronić”.

Wystawie towarzyszył manifest napisany i wygłoszony podczas wernisażu przez Agnieszkę Szpilę. Pisarka nawołuje w nim, by „wszystko, co żywe, (…) odciąć od tego, co martwe, toksyczne, co nam indywidualnie i społecznie nie służy”. Wymienia: patriarchalne narracje, przemysł piękna, przemysł sukcesu, przemysł produktywności, przemysł nienawiści, przemysł pogardy, normatywność, krzywdzące stereotypy oraz świat, „który modelował wszystkich niemieszczących się w patriarchacie tak długo, że aż zaczęli się kruszyć, a ich ciała – pękać”.

W trakcie wernisażu odbyły się także: pokaz Formy Ziemi Dolnośląskiej Muzeum Geologicznego Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego, prezentacja Nożyce=Dłuto Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni – Oddziale Muzeum Narodowego w Warszawie wraz ze Space of Create, prezentacja PAN Muzeum Ziemi w Warszawie oraz wernisaż wystawy multimedialnej Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych w Warszawie.

Na wystawie oraz podczas interdyscyplinarnych działań zaprezentowali się tacy artyści, jak:   Gosia Baczyńska, Bożena Biskupska, Joanna Bogusławska, Agnieszka Budzyńska, Anna Domańska, Andrzej Dragan, Wojciech Drozdowicz, Anna Eichler, Zuzanna Gocławska, Ewa Golis, Anton Grabowski, Krzysztof Gromek, Jaga Hupało, Anna Hupało-Sikorska, Hanna Jelonek, Zhanna Kadyrova, Jerzy „Jotka” Kędzora, Katarzyna Kazani, Anna Klimczak, Andrzej Kreutz-Majewski, Piotr Lisowski, Krzysztof Maniak, Hanna Matera, Mauko, Natalia Niemen, Robert Niziński, Piotr Nowiński, Witek Orski, Monika Osiecka, Ines Peryt, Achille Piolot, Lidia Popiel, Magda Publicewicz, Mariusz Przygoda, Iza Rutkowska, Zygmunt Rytka, Katarzyna Rzehak, Grzegorz Sierzputowski, Mirosława Skoczek-Śliwińska, Teresa Starzec, Tomasz Jakub Sysło, Małgorzata Szczepańska, Zbigniew Szczepański, Brunon Szolc, Szymon Szymankiewicz, Olga Szynkarczuk, Natalia Ślusarska, Iwona Tamborska, Tatiana Tokarczuk, Małgorzata Tokhou Olejniczak, Bartek Wasilewski, Anotnia Wolff, Paweł Zakrzewski.

W ramach projektu artystycznego zrealizowano oprowadzania po wystawie, performanse,  interaktywne pokazy, spotkania z artystami, debaty i panele dyskusyjne (między innymi na temat surowców naturalnych wykorzystywanych w twórczości artystycznej). Zaprezentowano wystawę fotografii Jakuba Duszyńskiego zatytułowaną Gesty, a także odbyła się wielkoformatowa gra planszowa Muzeum Geologicznego Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego.

Wystawę wyprodukowali: Ostoja Sztuki, Born to Create, Jan Sikorski/Jaga Hupało (Space of Creation), Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych w Warszawie, Adam Schmidt oraz Karolina Radziejowska.

Pasmo muzyczne

Pasmo muzyczne zamyka każdy dzień Festiwalu Góry Literatury. Zorganizowaliśmy dziewięć koncertów, muzyka rozbrzmiała w plenerowej przestrzeni Zamku Sarny, a także we wnętrzach Miejskiego Ośrodka Kultury w Nowej Rudzie, Kinoteatru Zbyszek w Dzierżoniowie, Centrum Kultury Gminy Nowa Ruda w Ludwikowicach Kłodzkich oraz Centrum Nauki, Kultury i Sztuki Stara Kopalnia w Wałbrzychu.

Pasmo otworzyli, wprowadzając liryczny nastrój, Ralph Kaminski & My Best Band In The World. Wielokrotnie nagradzany wokalista, autor tekstów, kompozytor, producent muzyczny oraz reżyser teledysków wydał w tym roku czwarty autorski album zatytułowany GÓRA. To intymna, pełna nostalgii opowieść o złamanym sercu, samotności, upływie czasu oraz potrzebie miłości, a utwory między innymi z tej właśnie płyty zabrzmiały na naszej scenie.

fot. Max Pflegel / Fundacja Olgi Tokarczuk

Wystąpiła Kasia Sienkiewicz, wokalistka, pianistka i autorka piosenek, połowa duetu Kwiatu Jabłoni, która w projekcie solowym pokazuje zindywidualizowaną kobiecą odsłonę swojej twórczości.

Zagrał i zaśpiewał Spięty, czyli Hubert Dobaczewski — gitarzysta, wokalista i autor tekstów, znany z wieloletnich występów z zespołem Lao Che, a także z działalności solowej. W ubiegłym roku został uhonorowany nagrodą Ambasador Polszczyzny w piśmie, przyznawaną przez Radę Języka Polskiego. Na naszej scenie zabrzmiały między innymi utwory z nowej płyty Spiętego Full H.D.

Dwukrotnie zaprezentowaliśmy koncert Pieśń nocy letniej. Peszek i Wąsik grają Kochanowskiego. To unikatowy projekt łączący arcydzieło polskiej literatury z wrażliwością dwójki artystów — performerki i aktorki Marii Peszek oraz pianisty i kompozytora Bartka Wąsika. Muzycy stworzyli dwanaście nowych kompozycji oddając oryginalny tekst Pieśni świętojańskiej o Sobótce Jana Kochanowskiego w całości.

Kolejny już raz na Festiwalu Góry Literatury wystąpili Pablopavo i Ludziki. Pablopavo, czyli Paweł Sołtys, to człowiek renesansu: wokalista, radiowy DJ, autor tekstów piosenek i kompozytor, a jednocześnie znakomity pisarz (był także gościem pasma literackiego). Z Ludzikami zagrał i zaśpiewał piosenki z ostaniej płyty Lakuna 2, ale nie zabrakło też utworów z pierwszej części tego projektu oraz wcześniejszych albumów.

Porter Band, z Johnem Porterem na czele, wystąpił u nas w ramach trasy świętującej 45-lecie legendarnej, debiutanckiej płyty Helicopters.

Swoje alter ego zaprezentowała u nas Hania Rani, wybitna pianistka, kompozytorka i wokalistka, która zdobyła uznanie, przeplatając wpływy muzyki klasycznej, jazzowej i elektronicznej. Nieustannie poszukuje nowości w swojej twórczości, rzucając wyzwanie sobie i swojej publiczności. Takim nowym projektem jest Chilling Bambino, ukazujący jej miłość do syntezatora Prophet. Hania Rani puściła wodze fantazji, zabierając słuchaczy w dźwiękową przygodę przez ciemną elektronikę i hipnotyczne rytmy.

Renata Przemyk przyjechała do nas tym razem z projektem Kobiety Jarocina, przypominającym wyjątkowe wokalistki występujące na tym ikonicznym rockowym festiwalu. Towarzyszyły jej Ania Rusowicz, Anja Orthodox z zespołu Closterkeller oraz Katarzyna Krzyżaniak z formacji Senders.

Spektakle

W program Festiwalu Góry Literatury włączyliśmy spektakle i przedsięwzięcia teatralne.

Ziemia Ziemia to poruszające widowisko stworzone przez dzieci i młodzież pozostających w łódzkiej pieczy zastępczej, którym na scenie towarzyszą Andrzej Seweryn, Czesława Mozil i Żaneta Łabudzka. Inspirowany twórczością Władysława Reymonta, w szczególności powieściami Chłopi i Ziemia obiecana, spektakl w reżyserii Doroty Kędzierzawskiej stanowi połączenie teatru, ruchu i dźwięku, wykorzystuje także fragmenty tekstów Reymonta. Młodzi wykonawcy, wspierani przez wybitnych artystów, tworzą współczesny „chór”, który interpretuje literaturę poprzez ciało, głos i emocje. Spektakl, którego premiera odbyła się na Scenie Monopolis w Łodzi, jest nie tylko artystycznym wydarzeniem, ale także ważnym projektem społecznym. To przestrzeń dla młodych ludzi, w której mogą wyrazić siebie, budować relacje i odzyskiwać wiarę we własne możliwości. Spektakl powstał w ramach projektu Fundacji Kultury i Sztuki TAKI JESTEM, a na Festiwalu Góry Literatury został wystawiony dwukrotnie.

Tradycyjnie zaprosiliśmy zespół amatorski do występów na profesjonalnej scenie. Teatr na Fabrycznej zaprezentował musical Punk(t) wyjścia w reżyserii Bożeny Łaby w Teatrze Zdrojowym w Polanicy-Zdroju. To muzyczna historia o przebudzeniu – chwili, w której kończy się krzyk, a zaczyna świadomość. Surowy, emocjonalny spektakl o poszukiwaniu sensu w świecie iluzji. To nie jest historia o buncie – lecz o przebudzeniu. — Oddajemy w Wasze ręce spektakl, który wyrasta z niepokoju współczesnego świata, ale także z jego najprostszej tęsknoty – by zacząć od nowa. Musical to podróż przez bunt i ciszę, krzyk i szept, nadzieję i beznadzieję. Teatr jest miejscem, w którym można się zatrzymać i spojrzeć głębiej. Wierzę, że każdy znajdzie tu odrobinę własnej drogi – swojej siły, wątpliwości, odwagi czy lęku. Bo każdy z nas ma swój własny punkt wyjścia – mówi Gabriela Buczek-Rogińska, dyrektor artystyczna Teatru na Fabrycznej.

Ugościliśmy sztukmistrzów z Lublina – miasto przygotowuje się do pełnienia zaszczytnego tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2029 roku. Sztukmistrz z Lublina to nie tylko tytuł jednej z najbardziej znanej powieści tworzącego w języku jidysz noblisty Isaaca Bashevisa Singera. Uwieczniony w książce Jasza Mazur stał się symbolem nieistniejącego już żydowskiego miasta. Sztukmistrzowie z Lublina są współczesnym wcieleniem idei tej postaci; nie tylko pielęgnują pamięć o wielokulturowym dziedzictwie, lecz także (być może przede wszystkim) promują ideę Nowego Cyrku i metodę pedagogiki cyrkowej. W tym roku Sztukmistrz i Sztukmistrzyni wraz ze swoją trupą wyruszyli w symboliczną podróż po Europie, podczas której prezentują sztukę z pogranicza teatru, tańca, muzyki, cyrku, performansu, sztuk wizualnych i multimedialnych, chcąc poszerzać granice wyobraźni oraz ambasadorując idei Lublina – ESK 2029. Przedsięwzięcie Podróż Sztukmistrza ma stanowić serce wieloletniego programu artystyczno-społecznego. Tymczasem na Festiwalu Góry Literatury lubelscy artyści i lubelskie artystki dali nam przedsmak tej podróży, animując przestrzeń Rynku w Nowej Rudzie i prezentując spacery po linie, akcje performatywne, akrobatykę teatralna, uliczny teatr przedmiotu, taniec w powietrzu na szarfach oraz ekwilibrystykę. Wystawili także plenerowy, cyrkowy spektakl Tribute inspirowany prozą Isaaca Bashevisa Singera. Artyści i artystki dotykają w nim ponadczasowych dylematów i egzystencjalnych pytań, okraszając je charakterystycznym dla noblisty poczuciem humoru. Była to opowieść o nadziejach i niespełnionych marzeniach przeplata się tu z żonglerskimi sekwencjami i akrobatycznymi choreografiami. W oprawie muzycznej wykorzystane zostały utwory artystów, którzy na różne sposoby reinterpretowali swoje żydowskie pochodzenie, m.in. Amy Winehouse, The Ramones, Leonarda Cohena czy Boba Dylana. Tytuł spektaklu jest próbą wyrażenia szacunku do świata, który już nie istnieje.

Podążamy za fundamentalnymi wartościami wpisanymi w statut Fundacji Olgi Tokarczuk nie tylko podczas debat i warsztatów, ale też przy samej organizacji Festiwalu Góry Literatury. Zwracamy uwagę na rozszerzanie i pogłębianie świadomości społecznej w zakresie ochrony środowiska, działania na rzecz praw zwierząt oraz propagowanie nowoczesnych technologii zmierzających do ochrony środowiska. Staramy się wybierać i propagować proekologiczne rozwiązania.

Aby ograniczyć ślad węglowy i ułatwić poruszanie się po festiwalowych lokalizacjach, organizujemy i rekomendujemy uczestnikom i uczestniczkom bezpłatny transport zbiorowy (festiwalowe autobusy), kursujący do najbardziej obleganych miejsc festiwalowych. Zachęcamy również do korzystania z pociągów oraz z komunikacji miejskiej pomiędzy poszczególnymi miastami.

Niezmiennie staramy się ograniczyć produkcję śmieci. Nie drukujemy biletów wstępu i nie wymagamy tego od uczestników. Nie używamy wyrobów z plastiku, przygotowujemy kartonowe identyfikatory, stosujemy także papierowe torebki czy teczki na dokumenty z materiałów recyclingowanych.

W festiwalowych miejscach działał też sklepik, gdzie można było zakupić tegoroczne gadżety w większości wyprodukowane z materiałów pozyskanych z recyklingu. Były wśród nich koszulki z organicznej bawełny z grafiką zaprojektowaną przez Ewę Mańkowską, torby, notesy, wielorazowe kubki, butelki czy parasolki. Wybrane przedmioty wręczaliśmy też naszym gościom w pakietach powitalnych, wzbogaconych także o miody pochodzące z lokalnej pasieki z Krajanowa.

Na terenie gastronomicznym Festiwalu, a także we własnych cateringach nie serwujemy mięsa, proponujemy dania wegetariańskie, semiwegetariańskie i wegańskie. Staramy się korzystać z produktów lokalnych i sezonowych.

Ponownie zorganizowaliśmy jarmark lokalnego rękodzieła, wyrobów artystycznych i produktów spożywczych. Zapraszamy rzemieślników i rękodzielników z regionu, którzy wytwarzają produkty w duchu ekodizajnu, z poszanowaniem roślin i zwierząt. W tym roku na rynku Nowej Rudzie zaprezentowali się: Małgorzata i Krzysztof Boksa, Małgorzata Jancewicz-Górniak, Piękniej Fio Lendzion, Pracownia Miedziorytnika Ewa Kutylak, Pracownia Ceramika Rzeźba Aga Ciszewska, Michał i Małgosia Chyc, Sławek Gołembiowski , Aga Młotkowska Art, Bartek Wilgosz, Justme, Amaya Art, Dodo dead, Jogi ceramics, La Czapa Kabra, Wczesna Jagielnicka, Rozpuszczalna Ryba, Rodzinne Gospodarstwo Rolne Żurkowa, Miody Kundzicz, Plantera, Piekarnia Vitafit, Przeciery owocowe bez cukru,  Gospodarstwo Włóki 65. Można było obejrzeć i kupić między innymi ceramikę artystyczną, obrazy, grafiki, kolaże, plakaty, biżuterię artystyczną, rzeźbę, wyroby miedziorytnicze, filcowe, metaloplastyczne, odzież z ekologicznych tkanin oraz materiałów recyklingowych oraz posmakować regionalnych serów, przetworów, miodów, chlebów, kwasów chlebowych oraz kawy, a także je nabyć.

Jarmarkowi towarzyszyło animowanie przestrzeni i akcje performatywne w wykonaniu sztukmistrzów i sztukmistrzyń przygotowane we współpracy z Lublinem Europejską Stolicą Kultury 2029 (szczegółowe omówienie w sekcji poświęconej działaniom teatralnym).

Organizacja przedsięwzięcia o tak dużym zasięgu i silnie rezonującego społecznie, nie byłaby możliwa bez wsparcia i zaangażowania naszych partnerów i sponsorów. W 2026 roku było ich znowu ponad 80.

Mecenat nad Festiwalem Góry Literatury objęło ponownie Miasto Wrocław — Miasto Literatury UNESCO. Mecenasem FGL została w tym roku także Polska Fundacja Narodowa.

Festiwalowym partnerem podróży były Polskie Koleje Państwowe S.A.

FGL 2026 zorganizowaliśmy wspólnie z następującymi samorządami: miasto Nowa Ruda, gmina wiejska Nowa Ruda, miasto Wałbrzych, miasto Polanica-Zdrój, miasto Dzierżoniów, Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego, miasto Zielona Góra, miasto Lublin, powiat kłodzki, a także działającymi w tych miejscach instytucjami: Europejską Stolica Kultury Lublin 2029, Wrocławskim Domem Literatury, Starą Kopalnią Centrum Nauki i Sztuki w Wałbrzychu, Miejskim Ośrodkiem Kultury w Nowej Rudzie, Dzierżoniowskim Ośrodkiem Kultury, Centrum Kultury Gminy Nowa Ruda w Ludwikowicach Kłodzkich, Teatrze Zdrojowym — Centrum Kultury w Polanicy-Zdroju, Miejską Biblioteką Publiczną w Nowej Rudzie, Powiatową i Miejską Biblioteką Publiczną „Biblioteka pod Atlantami” w Wałbrzychu, Teatrem Dramatycznym im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu, Wałbrzyską Galerią Sztuki BWA, Muzeum Porcelany w Wałbrzychu.

Festiwalowi Góry Literatury partnerowali w tym roku również: firma ZPAS, Digital Technology Poland, firma Merida, Wydawnictwo Literackie, Instytut Narutowicza, Fundacja im. Heinricha Bölla, Fundacja Voelkel, Collegium da Vinci, Tygodnik Powszechny, Synagoga Rutika w Dzierżoniowie — Fundacja Beiteinu Chaj, FOLTA Foundation, wydawnictwo Znak, Wydawnictwo Warstwy, wydawnictwo Czarne, wydawnictwo Znak Literanova, wydawnictwo Agora, Fundacja Pałac Jedlinka, firma Macma, firma Easy Gifts, firma Smile Bus Gorczyca, firma TigerBus, firma Kaizen Rent, Zamek Sarny, Uroczysko Siedmiu Stawów Luxury Hotel, Centrum Łąkowa 1, Akcja Tour de Konstytucja, STOLOVELASY Stowarzyszenie Proaktywnych Mieszkańców i Miłośników Gminy Radków, Fundacja Kultury i Sztuki TAKI JESTEM, Stowarzyszenie Przyjaciele Świata, Notatnik Teatralny, Notatnik Literacki, Księgarnia Tajne Komplety.

Pasma Małe Góry Literatury oraz Latający Uniwersytet Ludowy otrzymały wsparcie od Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego ze środków pochodzących z Funduszu Promocji Kultury — państwowego funduszu celowego. Ponadto partnerem MGL został Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, a partnerami LUL — program rządowy Kultura dostępna oraz Instytut Narutowicza.

fot. Jerzy Wypych / Fundacja Olgi Tokarczuk

Partnerami pasma sztuki w ramach FGL 2026 byli Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych, Wydział Sztuki Nowych Mediów PJATK, Centrum Kształcenia Podyplomowego PJATK, Ostoja Sztuki Jaga Hupało, Jaga Hupało Born To Create, Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego — Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni, BWA Warszawa, Columbus Arte, Firma POSperita. Partnerem medialnym pasma sztuki był magazyn „Elle Decoration”.

Pasmo czeskie „Literatura bez granic” było dotowane z Programu Interreg Czechy—Polska  2021–2027 dofinansowanego przez Unię Europejską.

Patronami medialnymi, jak już wspomnieliśmy, było Polskie Radio Program II (radiowa Dwójka) oraz Polskie Radio Program III (radiowa Trójka).

Organizatorzy

Mecenasi Festiwalu Góry Literatury

Partner Podróży

Partnerzy Festiwalu Góry Literatury

Partnerzy Małych Gór Literatury

Interreg svgMKIDN logo Panstwowy fundysz celowy

 

 

 

 

Partnerzy
Latającego Uniwersytetu Ludowego

Interreg svgMKIDN logo Panstwowy fundysz celowy

Instytut Narutowicza

Partnerzy pasma sztuki

Partner główny

PJATK

 

Partnerzy

Partnerzy pasma sztuki FGL2026_02

 

Partner medialny

 

 

Partnerzy pasma czeskiego

Interreg svg

Patroni medialni