I edycja Festiwalu Rzeki Literatury odbędzie się w dniach 20–23 sierpnia 2026. Scenami naszego festiwalu będą niesamowite, głównie plenerowe lokalizacje w Zielonej Górze, Bojadłach, Trzebiechowie, Zaborze i Klenicy. We współpracy z Fundacją Festiwal Góry Literatury zaprosimy Państwa na wyjątkowe pasmo koncertowe do Zatonia (zagrają: Waglewski Fisz Emade, Mela Koteluk, Kortez i Raz Dwa Trzy). Posłuchamy fragmentów najnowszej powieści Olgi Tokarczuk „Świata jest za dużo” w wykonaniu autorki oraz utworów Wiktorii Ameliny i Maksyma Krywcowa – pisarzy poległych w wojnie w Ukrainie – w interpretacji Macieja Stuhra.
Zaprosimy na rejsy Odrą w towarzystwie poetów i poetek oraz na wędrówki (piesze i rowerowe) pradoliną rzeki, podczas których przyjrzymy się naturze i spróbujemy lepiej ją zrozumieć. Zaproponujemy różnorodne warsztaty i seminaria w ramach Latającego Uniwersytetu Ludowego. Przygotujemy wydarzenia dla młodszych czytelników oraz czytelniczek. I – oczywiście – będziemy bez przerwy rozmawiać o literaturze.
Ze względu na miejsce urodzenia i wychowania Olgi Tokarczuk (Sulechów i Klenica) konieczność organizacji wydarzeń kulturalnych na terenie ziemi lubuskiej była dla nas oczywista od początku istnienia Fundacji Olgi Tokarczuk. Mówi o tym wprost §7 Statutu Fundacji, który stanowi: „Celem Fundacji jest wspieranie i promocja kultury i sztuki polskiej oraz światowej w Polsce i za granicą, jak również promocja i wspieranie szeroko pojętej ochrony praw człowieka, demokracji, społeczeństwa obywatelskiego, swobód obywatelskich, środowiska, przeciwdziałanie dyskryminacji, wspieranie praw kobiet oraz promocja i wspieranie wszechstronnego rozwoju Polski, w szczególności Wrocławia, Dolnego Śląska, Ziemi Lubuskiej i powiatów wałbrzyskiego i kłodzkiego (…)”. Ten naturalny powód został wzmocniony wnioskami z badań nad wydarzeniami literackimi, które przeprowadził „Notatnik Literacki”: okazało się, że liczba festiwali i wydarzeń literackich na ziemi lubuskiej jest znacząco poniżej średniej. Nasze spojrzenia zatem coraz częściej wędrowały z ciekawością w tamtą stronę.
Zanim jednak rozpoczęliśmy przygotowania do nowego wydarzenia, musieliśmy stworzyć i przetestować formaty, które pozwoliłyby skutecznie i w atrakcyjny oraz zróżnicowany sposób promować kulturę, ze szczególnym uwzględnieniem literatury. Flagowym i realizującym te zamierzenia przedsięwzięciem naszej fundacji okazał się Festiwal Góry Literatury, obecnie największe w Polsce wydarzenie literacko-społeczne.
Festiwal Góry Literatury powstał z inicjatywy Olgi Tokarczuk w 2015 roku. Jego głównymi celami były i pozostają aktywizowanie kulturalne oraz obywatelskie mieszkańców i mieszkanek ziemi kłodzkiej i aglomeracji wałbrzyskiej, promocja kultury oraz czytelnictwa, upowszechnianie i wzmacnianie postaw ekologicznych i równościowych oraz promocja regionu. Od 2022 roku jedynym organizatorem wydarzenia jest nasza fundacja, a dynamiczny rozwój wydarzenia skutkował powołaniem przez nas odrębnej organizacji pozarządowej – Fundacji Festiwal Góry Literatury, która będzie się specjalizować w organizacji dużych wydarzeń.
12. edycja festiwalu, której hasło przewodnie brzmiało „Terytoria”, odbyła się w dniach 10–18 lipca 2026 roku i objęła zasięgiem 30 lokalizacji – przede wszystkim na ziemi kłodzkiej, ale także w aglomeracji wałbrzyskiej czy Kotlinie Dzierżoniowskiej. W trakcie 9 festiwalowych dni zorganizowaliśmy 177 spotkań autorskich, dyskusji, koncertów, czytań, warsztatów, wystaw, spektakli teatralnych, pokazów filmowych, akcji społecznych i seminariów z udziałem ponad 240 gości z szeroko pojętego świata kultury. W tych wydarzeniach towarzyszyło nam niemal 80 tysięcy osób, a materiały, które zarejestrowaliśmy w czasie festiwalu, obejrzano do tej pory (w momencie, kiedy piszemy te słowa, nie minął jeszcze miesiąc od zakończenia Gór) 650 tysięcy razy. Była to zatem następna rekordowa edycja w historii festiwalu.
Sukces Festiwalu Góry Literatury, satysfakcja naszych odbiorców i odbiorczyń, rosnące doświadczenie organizacyjne, skuteczność oraz innowacyjność stosowanych formatów promocji kultury, znaczący wzrost kompetencji kulturalnych mieszkańców regionu i niemała liczba turystów, spośród których wielu od kilku lat rezerwuje sobie czas wakacyjny właśnie na odwiedziny na naszym festiwalu – to wszystko skłoniło nas do decyzji o rozszerzeniu działalności festiwalowej na teren województwa lubuskiego. Szczególnie że to właśnie mieszkańcy tego regionu stanowią niemałą grupę uczestników i uczestniczek dolnośląskiego festiwalu. A nasze główne zadanie brzmi: nie czekaj na publiczność. Idź do niej, poszukaj. Nawet nie wiesz, ilu ludzi w mniejszych miastach i wioskach wyczekuje, aż blisko nich pojawi się wartościowa oferta kulturalna.
Tak oto wróciliśmy do idei Festiwalu Rzeki Literatury, pomysłu, z którym pojawił się niegdyś u nas wraz z gronem przyjaciół i ludzi kultury Krzysztof Fedorowicz, lubuski poeta, prozaik i winiarz. Dynamiczny rozwój naszej fundacji, w tym decyzja o powołaniu przez Fundację Olgi Tokarczuk wspierającej nas Fundacji Festiwal Góry Literatury, sprawiły, że jesteśmy gotowi na następne wyzwania.
Pierwszą edycję Festiwalu Rzeki Literatury zaplanowaliśmy na 4 dni. Chcielibyśmy, aby wykorzystała sprawdzone i skuteczne rozwiązania programowe i organizacyjne, w tym kilka pasm i kilka lokalizacji, ze szczególnym uwzględnieniem niewielkich miejscowości. Bardzo istotnym elementem pozostanie organizacja wydarzeń zwracających uwagę na aspekty ochrony środowiska, równości praw i budowanie społeczeństwa obywatelskiego.
Ogromne znaczenie mają dla nas zarówno powojenne podobieństwa historyczne i społeczne ziemi lubuskiej i Dolnego Śląska, jak i różnice. I chociaż Rzeki Literatury nie mają hasła przewodniego, intuicyjnie czuliśmy, że staną się sceną, na której będziemy kontynuować rozmowę o fenomenie terytoriów i budowaniu tożsamości ludzi na nich mieszkających. Tak też się stało.
Również symbolika i realność rzek znakomicie definiują i uświadamiają nam wiele problemów współczesnego świata, a także poszerzają konteksty, które chcielibyśmy rozważać podczas nowego festiwalu. Zwłaszcza że będziemy to robić w pięknych parkach i nieoczywistych przestrzeniach nadrzecznych, podkreślając nierozerwalny związek kultury z naturą.
Wierzymy, że konsekwentna, organiczna praca podnosząca kompetencje kulturalne i obywatelskie mieszkańców i mieszkanek wraz z wyrazistą promocją województwa i wzmocnieniem mechanizmów zrównoważonego rozwoju również poprzez kulturę to jeden z najważniejszych elementów budowania tożsamości i wizerunku regionu. Zależy nam nie tylko na uzupełnianiu i rozwijaniu istniejącej oferty kulturalnej oraz dzieleniu się dobrymi praktykami, lecz także na tym, by uczyć się od lokalnych partnerów.
Zapraszamy Państwa serdecznie do udziału w I edycji Festiwalu Rzeki Literatury.
Zaczynamy!
